ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਿਜਯੌ ਵੀਰੌ ਸਮਰੇष੍ਵਨਿਵਰ੍ਤਿਨੌ। ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਮਾਣੌ ਯਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂ ਵृਤ੍ਰਵਾਸਵਯੋਰਿਵ
ਦੋਵੇਂ ਬਹਾਦਰ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ, ਵੱਡੇ ਜਿੱਤੂ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਤੇ ਇੰਦਰ ਸ਼ਾਨ ਲਈ ਲਲਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਸੀ।
ਆਜਘਾਨ ਤਦਾ ਨੀਲਂ ਲਲਾਟੇ ਮੁਸਲੇਨ ਸਃ। ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਃ ਪਰਮਾਯਤ੍ਤਸ੍ਤਤਃ ਸੁਸ੍ਰਾਵ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮੁਸਲ ਨਾਲ ਨੀਲ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਤਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਃ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਚ ਮਹਾਤਰੁਮ੍। ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਯੋਰਸਿ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਵਿਸਸਰ੍ਜ ਮਹਾਕਪਿਃ
ਫਿਰ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡਾ ਵਾਨਰ ਨੀਲ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਤਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਪ੍ਰਹਾਰਂ ਸ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਮੁਸਲਂ ਮਹਤ੍। ਅਭਿਦੁਦ੍ਰਾਵ ਬਲਿਨਂ ਬਲਾਨ੍ਨੀਲਂ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਮ੍
ਉਸ ਅਚੰਭੇਜ ਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਰੀ ਮੁਸਲ ਫੜੀ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਨੀਲ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
ਤਮੁਗ੍ਰਵੇਗਂ ਸਂਰਬ੍ਧਮਾਪਤਨ੍ਤਂ ਮਹਾਕਪਿਃ। ਤਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਜਗ੍ਰਾਹ ਮਹਾਵੇਗੋ ਮਹਾਸ਼ਿਲਾਮ੍
ਜਦ ਪ੍ਰਹਸਤ ਤੇਜ਼ੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਵਾਨਰ ਨੀਲ ਨੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੱਟਾਨ ਚੁੱਕ ਲਈ।
ਤਸ੍ਯ ਯੁਦ੍ਧਾਭਿਕਾਮਸ੍ਯ ਮृਧੇ ਮੁਸਲਯੋਧਿਨਃ। ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਲਾਂ ਨੀਲੋ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤੂਰ੍ਣਮਪਾਤਯਤ੍
ਜਦ ਮੁਸਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਹਸਤ ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੀਲ ਨੇ ਚੁਸਤਾਈ ਨਾਲ ਚੱਟਾਨ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।
ਨੀਲੇਨ ਕਪਿਮੁਖ੍ਯੇਨ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਤੀ ਸ਼ਿਲਾ। ਬਿਭੇਦ ਬਹੁਧਾ ਘੋਰਾ ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਦਾ
ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੀਲ ਵਲੋਂ ਸੁੱਟੀ ਵੱਡੀ ਚੱਟਾਨ ਨੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕਈ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਸ ਗਤਾਸੁਰ੍ਗਤਸ਼੍ਰੀਕੋ ਗਤਸਤ੍ਤ੍ਵੋ ਗਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਪਪਾਤ ਸਹਸਾ ਭੂਮੌ ਛਿਨ੍ਨਮੂਲ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਉਸਦੀ ਜਾਨ, ਚਮਕ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਪ੍ਰਹਸਤ ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਵੱਢਿਆ ਰੁੱਖ, ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਵਿਭਿਨ੍ਨਸ਼ਿਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬਹੁ ਸੁਸ੍ਰਾਵ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍। ਸ਼ਰੀਰਾਦਪਿ ਸੁਸ੍ਰਾਵ ਗਿਰੇਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਂ ਯਥਾ
ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਓਥੋਂ ਬਹੁਤ ਲਹੂ ਵਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਚੋਂ ਵੀ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਓਹੋ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਚੋਂ ਚਸ਼ਮਾ ਵਗਦਾ ਹੋਵੇ।
ਹਤੇ ਪ੍ਰਹਸ੍ਤੇ ਨੀਲੇਨ ਤਦਕਮ੍ਪ੍ਯਂ ਮਹਾਬਲਮ੍। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਮਹृष੍ਟਾਨਾਂ ਲਙ੍ਕਾਮਭਿਜਗਾਮ ਹ
ਜਦ ਨੀਲ ਨੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਰਾਖਸ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ।
ਹਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਮੂਮੁਖ੍ਯੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ੍ਤੇ ਨਿਰੁਦ੍ਯਮਾਃ। ਰਕ੍ਸ਼ਃਪਤਿਗृਹਂ ਗਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਨਮੂਕਤ੍ਵਮਾਗਤਾਃ
ਜਦ ਉਹ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਖਸ ਥੱਕ ਕੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਣਵਂ ਤੀਵ੍ਰਂ ਵਿਸਂਜ੍ਞਾ ਇਵ ਤੇऽਭਵਨ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠੇ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਨੀਲੋ ਵਿਜਯੀ ਮਹਾਬਲਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਮਾਨਃ ਸੁਕृਤੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ। ਸਮੇਤ੍ਯ ਰਾਮੇਣ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਰੂਪਸ੍ਤੁ ਬਭੂਵ ਯੂਥਪਃ
ਫਿਰ ਨੀਲ, ਜੋ ਜਿੱਤੂ ਤੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਾਰੇ ਵਲੋਂ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਆ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।
thumb|ਏਕੋਨषष੍ਟਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨषष੍ਟਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸੈਨ੍ਯਪਾਲੇ ਪ੍ਲਵਂਗਮਾਨਾਮृषਭੇਣ ਯੁਦ੍ਧੇ। ਭੀਮਾਯੁਧਂ ਸਾਗਰਵੇਗਤੁਲ੍ਯਂ ਵਿਦੁਦ੍ਰੁਵੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਰਾਜਸੈਨ੍ਯਮ੍
ਜਦ ਰਾਖਸ ਫੌਜ ਦੇ ਰਾਖੇ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵਣੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਖਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਭੱਜ ਪਈ।
ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਰਕ੍ਸ਼ੋਧਿਪਤੇਃ ਸ਼ਸ਼ਂਸੁਃ ਸੇਨਾਪਤਿਂ ਪਾਵਕਸੂਨੁਸ਼ਸ੍ਤਮ੍। ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਤੇषਾਂ ਵਚਨਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ੋਧਿਪਃ ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਂ ਜਗਾਮ
ਉਹ ਰਾਖਸ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਖਸ ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।
ਸਂਖ੍ਯੇ ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਂ ਨਿਹਤਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧਾਰ੍ਦਿਤਃ ਸ਼ੋਕਪਰੀਤਚੇਤਾਃ। ਉਵਾਚ ਤਾਨ੍ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਯੂਥਮੁਖ੍ਯਾ- ਨਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਯਥਾ ਨਿਰ੍ਜਰਯੂਥਮੁਖ੍ਯਾਨ੍
ਜਦ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਰਾਖਸ ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਖਸ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ।
ਨਾਵਜ੍ਞਾ ਰਿਪਵੇ ਕਾਰ੍ਯਾ ਯੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਬਲਸਾਦਨਃ। ਸੂਦਿਤਃ ਸੈਨ੍ਯਪਾਲੋ ਮੇ ਸਾਨੁਯਾਤ੍ਰਃ ਸਕੁਞ੍ਜਰਃ
ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਗਿਆ।
ਸੋऽਹਂ ਰਿਪੁਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਵਿਜਯਾਯਾਵਿਚਾਰਯਨ੍। ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਰਣਸ਼ੀਰ੍षਂ ਤਦਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹਿਚਕ ਦੇ, ਖੁਦ ਹੀ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਅਦ੍ਯ ਤਦ੍ ਵਾਨਰਾਨੀਕਂ ਰਾਮਂ ਚ ਸਹਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍। ਨਿਰ੍ਦਹਿष੍ਯਾਮਿ ਬਾਣੌਘੈਰ੍ਵਨਂ ਦੀਪ੍ਤੈਰਿਵਾਗ੍ਨਿਭਿਃ। ਅਦ੍ਯ ਸਂਤਰ੍ਪਯਿष੍ਯਾਮਿ ਪृਥਿਵੀਂ ਕਪਿਸ਼ੋਣਿਤੈਃ
ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜ੍ਵਲਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਰਥਂ ਤੁਰਂਗੋਤ੍ਤਮਰਾਜਿਯੁਕ੍ਤਮ੍। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨਂ ਵਪੁषਾ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਂ ਸਮਾਰੁਰੋਹਾਮਰਰਾਜਸ਼ਤ੍ਰੁਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਥ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸ ਸ਼ਙ੍ਖਭੇਰੀਪਣਵਪ੍ਰਣਾਦੈ- ਰਾਸ੍ਫੋਟਿਤਕ੍ਸ਼੍ਵੇਡਿਤਸਿਂਹਨਾਦੈਃ । ਪੁਣ੍ਯੈਃ ਸ੍ਤਵੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੁਪੂਜ੍ਯਮਾਨ- ਸ੍ਤਦਾ ਯਯੌ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਰਾਜਮੁਖ੍ਯਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਖਸ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸ਼ੰਖ, ਭੇਰੀਆਂ, ਪਣਵੇ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਲੇ, ਤਾਲੀਆਂ, ਸੀਟੀਆਂ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਚੰਗੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਸ ਸ਼ੈਲਜੀਮੂਤਨਿਕਾਸ਼ਰੂਪੈ- ਰ੍ਮਾਂਸਾਸ਼ਨੈਃ ਪਾਵਕਦੀਪ੍ਤਨੇਤ੍ਰੈਃ। ਬਭੌ ਵृਤੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਰਾਜਮੁਖ੍ਯੋ ਭੂਤੈਰ੍ਵृਤੋ ਰੁਦ੍ਰ ਇਵਾਮਰੇਸ਼ਃ
ਉਹ ਰਾਖਸ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁਖੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਰੁਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤਤੋ ਨਗਰ੍ਯਾਃ ਸਹਸਾ ਮਹੌਜਾ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਦ੍ ਵਾਨਰਸੈਨ੍ਯਮੁਗ੍ਰਮ੍। ਮਹਾਰ੍ਣਵਾਭ੍ਰਸ੍ਤਨਿਤਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਮੁਦ੍ਯਤਂ ਪਾਦਪਸ਼ੈਲਹਸ੍ਤਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਂਬਲੀ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੱਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਖ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਟੋਕੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਤਦ੍ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨੀਕਮਤਿਪ੍ਰਚਣ੍ਡ- ਮਾਲੋਕ੍ਯ ਰਾਮੋ ਭੁਜਗੇਨ੍ਦ੍ਰਬਾਹੁਃ। ਵਿਭੀषਣਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭृਤਾਂ ਵਰਿष੍ਠ- ਮੁਵਾਚ ਸੇਨਾਨੁਗਤਃ ਪृਥੁਸ਼੍ਰੀਃ
ਉਹ ਰਾਖਸਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਫੌਜ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪੁੱਛਿਆ।
ਨਾਨਾਪਤਾਕਾਧ੍ਵਜਛਤ੍ਰਜੁष੍ਟਂ ਪ੍ਰਾਸਾਸਿਸ਼ੂਲਾਯੁਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਜੁष੍ਟਮ੍। ਕਸ੍ਯੇਦਮਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯਮਭੀਰੁਜੁष੍ਟਂ ਸੈਨ੍ਯਂ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੋਪਮਨਾਗਜੁष੍ਟਮ੍
ਇਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝੰਡਿਆਂ, ਧਜਿਆਂ ਤੇ ਛਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਭਾਲਿਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਸੂਲਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਤੇ ਜੋ ਨਿਡਰ ਹੈ, ਮਹਿੰਦਰ ਦੀ ਫੌਜ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ?
ਤਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਭੀषਣਃ ਸ਼ਕ੍ਰਸਮਾਨਵੀਰ੍ਯਃ। ਸ਼ਸ਼ਂਸ ਰਾਮਸ੍ਯ ਬਲਪ੍ਰਵੇਕਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪੁਂਗਵਾਨਾਮ੍
ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸੂਰਮੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
ਯੋऽਸੌ ਗਜਸ੍ਕਨ੍ਧਗਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਨਵੋਦਿਤਾਰ੍ਕੋਪਮਤਾਮ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰਃ। ਸਂਕਮ੍ਪਯਨ੍ਨਾਗਸ਼ਿਰੋऽਭ੍ਯੁਪੈਤਿ ਹ੍ਯਕਮ੍ਪਨਂ ਤ੍ਵੇਨਮਵੇਹਿ ਰਾਜਨ੍
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਜੋ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਅਕੰਪਨ ਹੈ।
ਯੋऽਸੌ ਰਥਸ੍ਥੋ ਮृਗਰਾਜਕੇਤੁ- ਰ੍ਧੁਨ੍ਵਨ੍ ਧਨੁਃ ਸ਼ਕ੍ਰਧਨੁਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ੍। ਕਰੀਵ ਭਾਤ੍ਯੁਗ੍ਰਵਿਵृਤ੍ਤਦਂष੍ਟ੍ਰਃ ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਨ੍ਨਾਮ ਵਰਪ੍ਰਧਾਨਃ
ਜੋ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਇੰਦਰਜਿੱਤ ਹੈ, ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਰਮਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ।
ਯਸ਼੍ਚੈष ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਸ੍ਤਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਕਲ੍ਪੋ ਧਨ੍ਵੀ ਰਥਸ੍ਥੋऽਤਿਰਥੋऽਤਿਵੀਰਃ। ਵਿਸ੍ਫਾਰਯਂਸ਼੍ਚਾਪਮਤੁਲ੍ਯਮਾਨਂ ਨਾਮ੍ਨਾਤਿਕਾਯੋऽਤਿਵਿਵृਦ੍ਧਕਾਯਃ
ਜੋ ਵਿਂਧਿਆ ਜਾਂ ਮਹਿੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨੀ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜਾ, ਵੱਡਾ ਯੋਧਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਹਾਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਇਹ ਅਤਿਕਾਯ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ।