ਵਿਸ੍ਵਰਂ ਚੋਤ੍ਸृਜਨ੍ਨਾਦਾਨ੍ ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਨਿਪਾਤਿਤਃ। ਵਵਰ੍ष ਰੁਧਿਰਂ ਦੇਵਃ ਸਂਚਚਾਲ ਚ ਮੇਦਿਨੀ
ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਧੂਮਰਾਕਸ਼ ਤੇ ਆ ਗਿਰਿਆ; ਖੂਨ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ ਤੇ ਧਰਤੀ ਕੰਬੀ।
ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਂ ਵਵੌ ਵਾਯੁਰ੍ਨਿਰ੍ਘਾਤਸਮਨਿਃਸ੍ਵਨਃ। ਤਿਮਿਰੌਘਾਵृਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਨ ਚਕਾਸ਼ਿਰੇ
ਹਵਾ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ, ਗਰਜਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਸ਼ੋਰ ਕਰਦੀ; ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਸ ਤੂਤ੍ਪਾਤਾਂਸ੍ਤਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਭਯਾਵਹਾਨ੍। ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾਨ੍ ਸੁਘੋਰਾਂਸ਼੍ਚ ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵ੍ਯਥਿਤੋऽਭਵਤ੍। ਮੁਮੁਹੂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਪੁਰਃਸਰਾਃ
ਇਹ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਧੂਮਰਾਕਸ਼ ਘਬਰਾਇਆ; ਧੂਮਰਾਕਸ਼ ਦੇ ਆਗੂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸਭ ਹੱਕ-ਬੱਕ ਰਹਿ ਗਏ।
ਤਤਃ ਸੁਭੀਮੋ ਬਹੁਭਿਰ੍ਨਿਸ਼ਾਚਰੈ- ਰ੍ਵृਤੋऽਭਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਰਣੋਤ੍ਸੁਕੋ ਬਲੀ। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਾਂ ਰਾਘਵਬਾਹੁਪਾਲਿਤਾਂ ਮਹੌਘਕਲ੍ਪਾਂ ਬਹੁ ਵਾਨਰੀਂ ਚਮੂਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਤ ਦਾ ਜਣੀ, ਕਈ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਰਾਘਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ ਫੌਜ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਸੈਲਾਬ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਸੀ, ਦੇਖੀ।
thumb|ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਪੰਜਵੀਂ-ਦੂਜੀ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਂ ਭੀਮਵਿਕ੍ਰਮਮ੍। ਵਿਨੇਦੁਰ੍ਵਾਨਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾ ਯੁਦ੍ਧਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਧੂਮਰਾਕਸ਼, ਜੋ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਗੂੰਜੇ।
ਤੇषਾਂ ਸੁਤੁਮੁਲਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਸਂਜਜ੍ਞੇ ਕਪਿਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪਾਦਪੈਰ੍ਘੋਰੈਰ੍ਨਿਘ੍ਨਤਾਂ ਸ਼ੂਲਮੁਦ੍ਗਰੈਃ
ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਲਚਲ ਭਰੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ ਤੇ ਗੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਜਦੇ ਸਨ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਰ੍ਵਾਨਰਾ ਘੋਰਾ ਵਿਨਿਕृਤ੍ਤਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਵਾਨਰੈ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦ੍ਰੁਮੈਰ੍ਭੂਮਿਸਮੀਕृਤਾਃ
ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ੍ਤ੍ਵਭਿਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਵਾਨਰਾਨ੍ ਨਿਸ਼ਿਤੈਃ ਸ਼ਰੈਃ। ਵਿਵ੍ਯਧੁਰ੍ਘੋਰਸਂਕਾਸ਼ੈਃ ਕਙ੍ਕਪਤ੍ਰੈਰਜਿਹ੍ਮਗੈਃ
ਰਾਕਸ਼ਸ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕੀਲੇ ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਗਲੇ ਦੇ ਪੰਨ੍ਹੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵੱਜਦੇ ਸਨ।
ਤੇ ਗਦਾਭਿਸ਼੍ਚ ਭੀਮਾਭਿਃ ਪਟ੍ਟਿਸ਼ੈਃ ਕੂਟਮੁਦ੍ਗਰੈਃ। ਘੋਰੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਘੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤੈਃ
ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗੱਡਿਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਗੱਡਿਆਂ, ਡਰਾਉਣੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਡਿਆਂ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਹਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵੱਜਦੇ ਸਨ।
ਵਿਦਾਰ੍ਯਮਾਣਾ ਰਕ੍ਸ਼ੋਭਿਰ੍ਵਾਨਰਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਬਲਾਃ। ਅਮਰ੍षਜਨਿਤੋਦ੍ਧਰ੍षਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਃ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਭੀਤਵਤ੍
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਸ਼ਰਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ੂਲਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਦੇਹਿਨਃ। ਜਗृਹੁਸ੍ਤੇ ਦ੍ਰੁਮਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਿਲਾਸ਼੍ਚ ਹਰਿਯੂਥਪਾਃ
ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਚੀਰੇ ਹੋਏ, ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਵੱਜੇ ਹੋਏ, ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ ਉਥੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਪੱਥਰ ਚੁੱਕ ਲਏ।
ਤੇ ਭੀਮਵੇਗਾ ਹਰਯੋ ਨਰ੍ਦਮਾਨਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤਤਃ। ਮਮਨ੍ਥੂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍ ਵੀਰਾਨ੍ ਨਾਮਾਨਿ ਚ ਬਭਾषਿਰੇ
ਉਹ ਵਾਨਰ, ਡਰਾਉਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਤਦ੍ ਬਭੂਵਾਦ੍ਭੁਤਂ ਘੋਰਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਵਾਨਰਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਸ਼ਿਲਾਭਿਰ੍ਵਿਵਿਧਾਭਿਸ਼੍ਚ ਬਹੁਸ਼ਾਖੈਸ਼੍ਚ ਪਾਦਪੈਃ
ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਈ ਪੱਥਰ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਵਰਤੇ ਗਏ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਮਥਿਤਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ ਵਾਨਰੈਰ੍ਜਿਤਕਾਸ਼ਿਭਿਃ। ਪ੍ਰਵੇਮੂ ਰੁਧਿਰਂ ਕੇਚਿਨ੍ਮੁਖੈ ਰੁਧਿਰਭੋਜਨਾਃ
ਕਈ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਿੱਤੂ ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ, ਖੂਨ ਉਲਟੀ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਕੁਝ, ਜੋ ਖੂਨ ਖਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੂੰਹੋਂ ਖੂਨ ਵਗਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇषੁ ਦਾਰਿਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਦ੍ ਰਾਸ਼ੀਕृਤਾ ਦ੍ਰੁਮੈਃ। ਸ਼ਿਲਾਭਿਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਦ੍ ਦਨ੍ਤੈਰ੍ਵਿਦਾਰਿਤਾਃ
ਕਈ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਚੀਰੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਢੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਕੁਝ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀਸੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰੇ ਗਏ।
ਧ੍ਵਜੈਰ੍ਵਿਮਥਿਤੈਰ੍ਭਗ੍ਨੈਃ ਖਡ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਵਿਨਿਪਾਤਿਤੈਃ। ਰਥੈਰ੍ਵਿਧ੍ਵਂਸਿਤੈਃ ਕੇਚਿਦ੍ ਵ੍ਯਥਿਤਾ ਰਜਨੀਚਰਾਃ
ਕਈ ਰਾਤ ਦੇ ਜਣੀ, ਟੁੱਟੇ ਤੇ ਭੱਜੇ ਝੰਡਿਆਂ, ਡਿੱਗੇ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ।
ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰੈਃ ਪਰ੍ਵਤਾਕਾਰੈਃ ਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰੈਰ੍ਵਨੌਕਸਾਮ੍। ਮਥਿਤੈਰ੍ਵਾਜਿਭਿਃ ਕੀਰ੍ਣਂ ਸਾਰੋਹੈਰ੍ਵਸੁਧਾਤਲਮ੍
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਕੁਚਲੇ ਘੋੜੇ ਪਏ ਸਨ।
ਵਾਨਰੈਰ੍ਭੀਮਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੈਰਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯੋਤ੍ਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਵੇਗਿਤੈਃ। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਕਰਜੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣੈਰ੍ਮੁਖੇषੁ ਵਿਨਿਦਾਰਿਤਾਃ
ਭਿਆਨਕ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਛਲ-ਉੱਛਲ ਕੇ, ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਨੁਕਦਾਰ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ 'ਚ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿषਣ੍ਣਵਦਨਾ ਭੂਯੋ ਵਿਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਃ। ਮੂਢਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤਗਨ੍ਧੇਨ ਨਿਪੇਤੁਰ੍ਧਰਣੀਤਲੇ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਝੁਕੇ ਹੋਏ, ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਖੂਨ ਦੀ ਵਾਸ਼ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਰਮਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਭੀਮਵਿਕ੍ਰਮਾਃ। ਤਲੈਰੇਵਾਭਿਧਾਵਨ੍ਤਿ ਵਜ੍ਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਮੈਰ੍ਹਰੀਨ੍
ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਾਖਸ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਖਤ ਸਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
ਵਾਨਰੈਃ ਪਾਤਯਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਵੇਗਿਤਾ ਵੇਗਵਤ੍ਤਰੈਃ। ਮੁष੍ਟਿਭਿਸ਼੍ਚਰਣੈਰ੍ਦਨ੍ਤੈਃ ਪਾਦਪੈਸ਼੍ਚਾਵਪੋਥਿਤਾਃ
ਉਹ ਰਾਖਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੱਕਿਆਂ, ਪੈਰਾਂ, ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸੈਨ੍ਯਂ ਤੁ ਵਿਦ੍ਰੁਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਰ੍षਭਃ। ਰੋषੇਣ ਕਦਨਂ ਚਕ੍ਰੇ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਯੁਯੁਤ੍ਸਤਾਮ੍
ਜਦ ਧੂਮਰਾਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਰਾਖਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਪ੍ਰਾਸੈਃ ਪ੍ਰਮਥਿਤਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ ਵਾਨਰਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਰਵਾਃ। ਮੁਦ੍ਗਰੈਰਾਹਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਤਿਤਾ ਧਰਣੀਤਲੇ
ਕੁਝ ਵਾਨਰਾਂ, ਬਰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਤੇ ਖੂਨ ਵਗਦੇ, ਕੁਝ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਪਰਿਘੈਰ੍ਮਥਿਤਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ ਭਿਨ੍ਦਿਪਾਲੈਸ਼੍ਚ ਦਾਰਿਤਾਃ। ਪਟ੍ਟਿਸ਼ੈਰ੍ਮਥਿਤਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ ਵਿਹ੍ਵਲਨ੍ਤੋ ਗਤਾਸਵਃ
ਕੁਝ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਗੋਲੇ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ, ਕੁਝ ਬਰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ, ਲੜਦੇ-ਲੜਦੇ ਜਾਨ ਗਵਾ ਬੈਠੇ।
ਕੇਚਿਦ੍ ਵਿਨਿਹਤਾ ਭੂਮੌ ਰੁਧਿਰਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਵਨੌਕਸਃ। ਕੇਚਿਦ੍ ਵਿਦ੍ਰਾਵਿਤਾ ਨष੍ਟਾਃ ਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧੈ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਰ੍ਯੁਧਿ
ਕੁਝ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਏ, ਕੁਝ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ 'ਚ ਭੱਜ ਕੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ।
ਵਿਭਿਨ੍ਨਹृਦਯਾਃ ਕੇਚਿਦੇਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਸ਼ਾਯਿਤਾਃ। ਵਿਦਾਰਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੈਸ਼੍ਚ ਕੇਚਿਦਾਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਵਿਨਿਃਸृਤਾਃ
ਕੁਝ ਦੇ ਦਿਲ ਚੀਰ ਕੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪਏ, ਕੁਝ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਚੀਰੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਂਤਾਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈਆਂ।
ਤਤ੍ ਸੁਭੀਮਂ ਮਹਦ੍ਯੁਦ੍ਧਂ ਹਰਿਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸਂਕੁਲਮ੍। ਪ੍ਰਬਭੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਬਹੁਲਂ ਸ਼ਿਲਾਪਾਦਪਸਂਕੁਲਮ੍
ਉਹ ਵੱਡੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲੜਾਈ, ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਹਥਿਆਰਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਹੋਈ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਧਨੁਰ੍ਜ੍ਯਾਤਨ੍ਤ੍ਰਿਮਧੁਰਂ ਹਿਕ੍ਕਾਤਾਲਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍। ਮਨ੍ਦਸ੍ਤਨਿਤਗੀਤਂ ਤਦ੍ ਯੁਦ੍ਧਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਮਾਬਭੌ
ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਣ, ਤਿੰਨ ਤਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਡੋਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼, ਹਿਕਕ ਦੀ ਲੈ ਤੇ ਹੌਲੀ ਗਰਜਣ ਵਾਲਾ ਗੀਤ, ਉਹ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਰਾਗ-ਰੰਗ ਵਰਗੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਧਨੁष੍ਪਾਣਿਰ੍ਵਾਨਰਾਨ੍ ਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ। ਹਸਨ੍ ਵਿਦ੍ਰਾਵਯਾਮਾਸ ਦਿਸ਼ਸ੍ਤਾਞ੍ਛਰਵृष੍ਟਿਭਿਃ
ਧੂਮਰਾਕਸ਼, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।