ਉਪਾਘ੍ਰਾਯ ਚ ਤਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪ੍ਰੀਤਮਾਨਸਃ। ਪृਚ੍ਛਤੇ ਚ ਯਥਾਵृਤ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਰੇ ਤਸ੍ਮੈ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਓ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਯਥਾ ਤੌ ਸ਼ਰਬਨ੍ਧੇਨ ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟੌ ਨਿष੍ਪ੍ਰਭੌ ਕृਤੌ
ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਾਂਧ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਸ ਹਰ੍षਵੇਗਾਨੁਗਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਿਰਂ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਰਥਸ੍ਯ। ਜਹੌ ਜ੍ਵਰਂ ਦਾਸ਼ਰਥੇਃ ਸਮੁਤ੍ਥਂ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਾਚਾਭਿਨਨਨ੍ਦ ਪੁਤ੍ਰਮ੍
ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਬੇਚੈਨੀ ਉਸ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ।
thumb|ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਚਤਵਾਰੀਸਾਂ ਸਰਗ ਹੁਣ ਸੁਣੋ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇ ਲਙ੍ਕਾਯਾਂ ਕृਤਾਰ੍ਥੇ ਰਾਵਣਾਤ੍ਮਜੇ। ਰਾਘਵਂ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯਾਥ ਰਰਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਾਨਰਰ੍षਭਾਃ
ਜਦ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਹਨੁਮਾਨਙ੍ਗਦੋ ਨੀਲਃ ਸੁषੇਣਃ ਕੁਮੁਦੋ ਨਲਃ। ਗਜੋ ਗਵਾਕ੍ਸ਼ੋ ਗਵਯਃ ਸ਼ਰਭੋ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਃ
ਹਨੁਮਾਨ, ਅੰਗਦ, ਨੀਲ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਕੁਮੁਦ, ਨਲ, ਗਜ, ਗਵਾਕਸ਼, ਗਵਯ, ਸ਼ਰਭ ਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ—
ਜਾਮ੍ਬਵਾਨृषਭਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਰਮ੍ਭਃ ਸ਼ਤਬਲਿਃ ਪृਥੁਃ। ਵ੍ਯੂਢਾਨੀਕਾਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰੁਮਾਨਾਦਾਯ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਜਾਂਬਵਾਨ, ਰਿਸ਼ਭ, ਸਕੰਧ, ਰੰਭ, ਸ਼ਤਬਲੀ, ਪ੍ਰਥੁ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਨੇਤਾ, ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਦਰੱਖਤ ਚੁੱਕ ਲਏ।
ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾ ਦਿਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਵਾਨਰਾਃ। ਤृਣੇष੍ਵਪਿ ਚ ਚੇष੍ਟਤ੍ਸੁ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਇਤਿ ਮੇਨਿਰੇ
ਵਾਨਰ ਸਭ ਪਾਸੇ, ਉਪਰ ਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ, ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ।
ਰਾਵਣਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਂਹृष੍ਟੋ ਵਿਸृਜ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਂ ਸੁਤਮ੍। ਆਜੁਹਾਵ ਤਤਃ ਸੀਤਾਰਕ੍ਸ਼ਣੀ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਸ੍ਤਦਾ
ਰਾਵਣ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਚਾਪਿ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ ਤਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਤਾ ਉਵਾਚ ਤਤੋ ਹृष੍ਟੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਃ
ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਜਟਾ, ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਹਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਾਖ੍ਯਾਤ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ। ਪੁष੍ਪਕਂ ਤਤ੍ਸਮਾਰੋਪ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਯਧ੍ਵਂ ਰਣੇ ਹਤੌ
“ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਿਖਾਓ।”
ਯਦਾਸ਼੍ਰਯਾਦਵष੍ਟਬ੍ਧਾ ਨੇਯਂ ਮਾਮੁਪਤਿष੍ਠਤੇ। ਸੋऽਸ੍ਯਾ ਭਰ੍ਤਾ ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਨਿਹਤੋ ਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ
“ਉਹ, ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਹੌਸਲੇ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।”
ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ਙ੍ਕਾ ਨਿਰੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਾ ਨਿਰਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਚ ਮੈਥਿਲੀ। ਮਾਮੁਪਸ੍ਥਾਸ੍ਯਤੇ ਸੀਤਾ ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਭੂषਿਤਾ
ਸੀਤਾ, ਸਾਰੇ ਗਹਣੇ ਪਾ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਡਰ, ਬਿਨਾ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੇਗੀ।
ਅਦ੍ਯ ਕਾਲਵਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਰਣੇ ਰਾਮਂ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍। ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾ ਸਾ ਚਾਨ੍ਯਾਂ ਗਤਿਮਪਸ਼੍ਯਤੀ
ਅੱਜ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਗਈ ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾ ਵੇਖਿਆ।
ਅਨਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਮਾਮੁਪਸ੍ਥਾਸ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਉਮੀਦ ਦੇ, ਖੁਦ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮੰਦ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ,
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਸ੍ਤਾਸ੍ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਵੈ ਯਤ੍ਰ ਪੁष੍ਪਕਮ੍। ਤਤਃ ਪੁष੍ਪਕਮਾਦਾਯ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੋ ਰਾਵਣਾਜ੍ਞਯਾ
ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ' ਕਹਿ ਕੇ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈਆਂ। ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ,
ਅਸ਼ੋਕਵਨਿਕਾਸ੍ਥਾਂ ਤਾਂ ਮੈਥਿਲੀਂ ਸਮੁਪਾਨਯਨ੍। ਤਾਮਾਦਾਯ ਤੁ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੋ ਭਰ੍ਤृਸ਼ੋਕਪਰਾਜਿਤਾਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ। ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਥੱਕੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ,
ਸੀਤਾਮਾਰੋਪਯਾਮਾਸੁਰ੍ਵਿਮਾਨਂ ਪੁष੍ਪਕਂ ਤਦਾ। ਤਤਃ ਪੁष੍ਪਕਮਾਰੋਪ੍ਯ ਸੀਤਾਂ ਤ੍ਰਿਜਟਯਾ ਸਹ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਤੀ ਦੇ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਤਸ੍ਯੈ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੋ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ। ਰਾਵਣਸ਼੍ਚਾਰਯਾਮਾਸ ਪਤਾਕਾਧ੍ਵਜਮਾਲਿਨੀਮ੍
ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਪਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਚੱਲ ਪਈਆਂ।
ਪ੍ਰਾਘੋषਯਤ ਹृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਲਙ੍ਕਾਯਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਰਾਘਵੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼੍ਚੈਵ ਹਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤਾ ਰਣੇ
ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਝੰਡੇ ਤੇ ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਐਲਾਨ ਕਰਵਾਇਆ: 'ਰਾਘਵ ਤੇ ਲੱਖਣ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।'
ਵਿਮਾਨੇਨਾਪਿ ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੀਤਾ ਤ੍ਰਿਜਟਯਾ ਸਹ। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਂ ਸੈਨ੍ਯਂ ਨਿਪਾਤਿਤਮ੍
ਸੀਤਾ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗਈ ਤੇ ਉਸਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਮਰੀ ਪਈ ਵੇਖੀ।
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮਨਸਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਨ੍। ਵਾਨਰਾਂਸ਼੍ਚਾਤਿਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾਨ੍ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ
ਉਸਨੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
ਤਤਃ ਸੀਤਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ੋਭੌ ਸ਼ਯਾਨੌ ਸ਼ਰਤਲ੍ਪਗੌ। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਚੈਵ ਰਾਮਂ ਚ ਵਿਸਂਜ੍ਞੌ ਸ਼ਰਪੀਡਿਤੌ
ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਕਵਚੌ ਵੀਰੌ ਵਿਪ੍ਰਵਿਦ੍ਧਸ਼ਰਾਸਨੌ। ਸਾਯਕੈਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੌ ਸ਼ਰਸ੍ਤਮ੍ਬਮਯੌ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਕਵਚ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਧਨੁਸ਼ ਵੱਖਰੇ ਪਏ ਸਨ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ।
ਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵੀਰੌ ਪੁਰੁषਰ੍षਭੌ। ਸ਼ਯਾਨੌ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ੌ ਕੁਮਾਰਾਵਿਵ ਪਾਵਕੀ
ਉਹ ਦੋ ਭਰਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਕਮਲ-ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ,
ਸ਼ਰਤਲ੍ਪਗਤੌ ਵੀਰੌ ਤਥਾਭੂਤੌ ਨਰਰ੍षਭੌ। ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਕਰੁਣਂ ਸੀਤਾ ਸੁਭृਸ਼ਂ ਵਿਲਲਾਪ ਹ
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵੀਰ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਈ ਕਰੂਣ ਰੋਈ।
ਭਰ੍ਤਾਰਮਨਵਦ੍ਯਾਙ੍ਗੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਚਾਸਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣਾ। ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਾਂਸੁषੁ ਚੇष੍ਟਨ੍ਤੌ ਰੁਰੋਦ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ
ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਖਰਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮਿੱਟੀ 'ਚ ਤੜਫਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋ ਪਈ।
ਸਬਾष੍ਪਸ਼ੋਕਾਭਿਹਤਾ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਦੇਵਸੁਤਪ੍ਰਭਾਵੌ। ਵਿਤਰ੍ਕਯਨ੍ਤੀ ਨਿਧਨਂ ਤਯੋਃ ਸਾ ਦੁਃਖਾਨ੍ਵਿਤਾ ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਜਗਾਦ
ਅੰਸੂਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੀ, ਉਹ ਦੋ ਭਰਾ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਚਾਲੀ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਅष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਚਾਲੀ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।