ਕਿਂ ਨਾਮ ਤੇ ਤਾਤ ਕਨਿष੍ਠ ਵਾਕ੍ਯ- ਮਨਰ੍ਥਕਂ ਵੈ ਬਹੁਭੀਤਵਚ੍ਚ। ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਲੇ ਯੋऽਪਿ ਭਵੇਨ੍ਨ ਜਾਤਃ ਸੋऽਪੀਦृਸ਼ਂ ਨੈਵ ਵਦੇਨ੍ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍
ਤੂੰ, ਪਿਆਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਇੰਨੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਬਚਨ ਕਿਉਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਨਾ ਕਹੇ ਤੇ ਨਾ ਕਰੇ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਪਰਾਕ੍ਰਮੇਣ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਸ਼ੌਰ੍ਯੇਣ ਚ ਤੇਜਸਾ ਚ। ਏਕਃ ਕੁਲੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਰੁषੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿਭੀषਣਸ੍ਤਾਤ ਕਨਿष੍ਠ ਏषਃ
ਸੁਭਾਵ, ਤਾਕਤ, ਸ਼ੌਰ, ਹੌਸਲੇ, ਬਹਾਦਰੀ ਤੇ ਚਮਕ — ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਇਸ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਪਿਆਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ।
ਕਿਂ ਨਾਮ ਤੌ ਮਾਨੁषਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾ- ਵਸ੍ਮਾਕਮੇਕੇਨ ਹਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ। ਸੁਪ੍ਰਾਕृਤੇਨਾਪਿ ਨਿਹਨ੍ਤੁਮੇਤੌ ਸ਼ਕ੍ਯੌ ਕੁਤੋ ਭੀषਯਸੇ ਸ੍ਮ ਭੀਰੋ
ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸਾਨੂੰ ਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ?
ਤ੍ਰਿਲੋਕਨਾਥੋ ਨਨੁ ਦੇਵਰਾਜਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਮਯਾ ਭੂਮਿਤਲੇ ਨਿਵਿष੍ਟਃ। ਭਯਾਰ੍ਪਿਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦਿਸ਼ਃ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਦਾ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਮਗ੍ਰਾਃ
ਕੀ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ? ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ।
ਐਰਾਵਤੋ ਨਿਃਸ੍ਵਨਮੁਨ੍ਨਦਨ੍ ਸ ਨਿਪਾਤਿਤੋ ਭੂਮਿਤਲੇ ਮਯਾ ਤੁ। ਵਿਕृष੍ਯ ਦਨ੍ਤੌ ਤੁ ਮਯਾ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਵਿਤ੍ਰਾਸਿਤਾ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਮਗ੍ਰਾਃ
ਮੈਂ ਹੀ ਐਰਾਵਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਮੈਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਖਾੜ ਲਏ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਗਏ।
ਸੋऽਹਂ ਸੁਰਾਣਾਮਪਿ ਦਰ੍ਪਹਨ੍ਤਾ ਦੈਤ੍ਯੋਤ੍ਤਮਾਨਾਮਪਿ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਤਾ। ਕਥਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਤ੍ਮਜਯੋਰ੍ਨ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਮਨੁष੍ਯਯੋਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਯੋਃ ਸੁਵੀਰ੍ਯਃ
ਮੈਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦਾ?
ਅਥੇਨ੍ਦ੍ਰਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਦੁਰਾਸਦਸ੍ਯ ਮਹੌਜਸਸ੍ਤਦ੍ ਵਚਨਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ। ਤਤੋ ਮਹਾਰ੍ਥਂ ਵਚਨਂ ਬਭਾषੇ ਵਿਭੀषਣਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭृਤਾਂ ਵਰਿष੍ਠਃ
ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਵਰਗਾ, ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਨ ਤਾਤ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇ ਤਵ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋऽਸ੍ਤਿ ਬਾਲਸ੍ਤ੍ਵਮਦ੍ਯਾਪ੍ਯਵਿਪਕ੍ਵਬੁਦ੍ਧਿਃ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਯਾਪ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਨਾਸ਼ਨਾਯ ਵਚੋऽਰ੍ਥਹੀਨਂ ਬਹੁ ਵਿਪ੍ਰਲਪ੍ਤਮ੍
ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਸਲਾਹ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਬੱਚਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਤੇ ਅਰਥਹੀਣ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
ਪੁਤ੍ਰਪ੍ਰਵਾਦੇਨ ਤੁ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਨ੍ਮਿਤ੍ਰਮੁਖੋऽਸਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ। ਯਸ੍ਯੇਦृਸ਼ਂ ਰਾਘਵਤੋ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਮੋਹਾਦਨੁਮਨ੍ਯਸੇ ਤ੍ਵਮ੍
ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ, ਤੂੰ ਦੋਸਤਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਤ੍ਵਮੇਵ ਵਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸੁਦੁਰ੍ਮਤਿਸ਼੍ਚ ਸ ਚਾਪਿ ਵਧ੍ਯੋ ਯ ਇਹਾਨਯਤ੍ ਤ੍ਵਾਮ੍। ਬਾਲਂ ਦृਢਂ ਸਾਹਸਿਕਂ ਚ ਯੋऽਦ੍ਯ ਪ੍ਰਾਵੇਸ਼ਯਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਕृਤਾਂ ਸਮੀਪਮ੍
ਤੂੰ ਹੀ ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਹੈ; ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ—ਇਹ ਬੱਚਾ, ਜਿੱਦਦੀ ਤੇ ਨਿਰਭੈ, ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।
ਮੂਢੋऽਪ੍ਰਗਲ੍ਭੋऽਵਿਨਯੋਪਪਨ੍ਨ- ਸ੍ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਸ੍ਵਭਾਵੋऽਲ੍ਪਮਤਿਰ੍ਦੁਰਾਤ੍ਮਾ। ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਤ੍ਵਮਤ੍ਯਨ੍ਤਸੁਦੁਰ੍ਮਤਿਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਦ੍ ਬਾਲਤਯਾ ਬ੍ਰਵੀषਿ
ਤੂੰ ਮੂਰਖ ਹੈਂ, ਨਿੜਰ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਮਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਤਿੱਖੀ ਤੇ ਥੋੜੀ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਮਾੜਾ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
ਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਣ੍ਡਪ੍ਰਤਿਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ- ਨਰ੍ਚਿष੍ਮਤਃ ਕਾਲਨਿਕਾਸ਼ਰੂਪਾਨ੍। ਸਹੇਤ ਬਾਣਾਨ੍ ਯਮਦਣ੍ਡਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਸਮਕ੍ਸ਼ਮੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਯੁਧਿ ਰਾਘਵੇਣ
ਕੌਣ ਰਾਘਵ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਛੜੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਤੇ ਕਾਲ ਵਰਗੇ, ਯਮ ਦੀ ਛੜੀ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਧਨਾਨਿ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਸੁਭੂषਣਾਨਿ ਵਾਸਾਂਸਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਮਣੀਂਸ਼੍ਚ ਚਿਤ੍ਰਾਨ੍। ਸੀਤਾਂ ਚ ਰਾਮਾਯ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਦੇਵੀਂ ਵਸੇਮ ਰਾਜਨ੍ਨਿਹ ਵੀਤਸ਼ੋਕਾਃ
ਆਓ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਨ, ਰਤਨ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ, ਦਿਵਿਆ ਕਪੜੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਮਣਕੇ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੀਏ; ਫਿਰ, ਰਾਜੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
thumb|षੋਡਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ षੋਡਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਹੁਣ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਸੁਨਿਵਿष੍ਟਂ ਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਂ ਵਿਭੀषਣਮ੍। ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪਰੁषਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਵਣਃ ਕਾਲਚੋਦਿਤਃ
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਭਲਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਵਸੇਤ੍ ਸਹ ਸਪਤ੍ਨੇਨ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨਾਸ਼ੀਵਿषੇਣ ਚ। ਨ ਤੁ ਮਿਤ੍ਰਪ੍ਰਵਾਦੇਨ ਸਂਵਸੇਚ੍ਛਤ੍ਰੁਸੇਵਿਨਾ
ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਸਹ-ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੈਰੀ ਜੋ ਦੋਸਤ ਬਣ ਕੇ ਰਹੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਜਾਨਾਮਿ ਸ਼ੀਲਂ ਜ੍ਞਾਤੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ। ਹृष੍ਯਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਸਨੇष੍ਵੇਤੇ ਜ੍ਞਾਤੀਨਾਂ ਜ੍ਞਾਤਯਃ ਸਦਾ
ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸ; ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸਾਧਕਂ ਵੈਦ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਂ ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ। ਜ੍ਞਾਤਯੋऽਪ੍ਯਵਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ੂਰਂ ਪਰਿਭਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਮੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਕਾਬਲ ਹੋਵੇ, ਡਾਕਟਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ; ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਤੇ ਹੱਕਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਹृष੍ਟਾ ਵ੍ਯਸਨੇष੍ਵਾਤਤਾਯਿਨਃ। ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਹृਦਯਾ ਘੋਰਾ ਜ੍ਞਾਤਯਸ੍ਤੁ ਭਯਾਵਹਾਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ 'ਤੇ ਖੁਸ਼, ਵੈਰੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ—ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੂਯਨ੍ਤੇ ਹਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਗੀਤਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ ਪਦ੍ਮਵਨੇ ਪੁਰਾ। ਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤਾਨ੍ ਨਰਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਗਦਤੋ ਮਮ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕੰਵਲੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਾਸਾ ਫੜੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਨਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਨਃ ਪਾਸ਼ਾ ਭਯਾਵਹਾਃ। ਘੋਰਾਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਜ੍ਞਾਤਯੋ ਨੋ ਭਯਾਵਹਾਃ
ਅੱਗ, ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਪਾਸੇ ਸਾਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਨਹੀਂ; ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ।
ਉਪਾਯਮੇਤੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਗ੍ਰਹਣੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਦ੍ ਭਯਾਜ੍ਜ੍ਞਾਤਿਭਯਂ ਕੁਕष੍ਟਂ ਵਿਹਿਤਂ ਚ ਨਃ
ਉਹ ਸਾਡੀ ਫੜਾਈ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਲੱਭ ਲੈਣਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਗੋषੁ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਜ੍ਞਾਤਿਤੋ ਭਯਮ੍। ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਚਾਪਲ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਤਪਃ
ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਜਣੇ ਤੋਂ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਚਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪਸਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤੋ ਨੇष੍ਟਮਿਦਂ ਸੌਮ੍ਯ ਯਦਹਂ ਲੋਕਸਤ੍ਕृਤਃ। ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਭਿਜਾਤਸ਼੍ਚ ਰਿਪੂਣਾਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਚ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ—ਭਾਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਇਜ਼ਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੋਭਾ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਹਾਂ।
ਯਥਾ ਪੁष੍ਕਰਪਤ੍ਰੇषੁ ਪਤਿਤਾਸ੍ਤੋਯਬਿਨ੍ਦਵਃ। ਨ ਸ਼੍ਲੇषਮਭਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਥਾਨਾਰ੍ਯੇषੁ ਸੌਹृਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੂੰਦ ਚਿੱਪਦੇ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਯਥਾ ਸ਼ਰਦਿ ਮੇਘਾਨਾਂ ਸਿਞ੍ਚਤਾਮਪਿ ਗਰ੍ਜਤਾਮ੍। ਨ ਭਵਤ੍ਯਮ੍ਬੁਸਂਕ੍ਲੇਦਸ੍ਤਥਾਨਾਰ੍ਯੇषੁ ਸੌਹृਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗੱਜਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਯਥਾ ਮਧੁਕਰਸ੍ਤਰ੍षਾਦ੍ ਰਸਂ ਵਿਨ੍ਦਨ੍ਨ ਤਿष੍ਠਤਿ। ਤਥਾ ਤ੍ਵਮਪਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਥਾਨਾਰ੍ਯੇषੁ ਸੌਹृਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਪਿਆਸ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਜਿਥੇ ਰਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਯਥਾ ਮਧੁਕਰਸ੍ਤਰ੍षਾਤ੍ ਕਾਸ਼ਪੁष੍ਪਂ ਪਿਬਨ੍ਨਪਿ। ਰਸਮਤ੍ਰ ਨ ਵਿਨ੍ਦੇਤ ਤਥਾਨਾਰ੍ਯੇषੁ ਸੌਹृਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਪਿਆਸ ਹੋਣ ਤੇ ਕਾਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਪੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਥੇ ਮਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਗਜਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਗृਹ੍ਯ ਹਸ੍ਤੇਨ ਵੈ ਰਜਃ। ਦੂषਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਦੇਹਂ ਤਥਾਨਾਰ੍ਯੇषੁ ਸੌਹृਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੂਂਡ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤਰਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਰੁषਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨ੍ਯਾਯਵਾਦੀ ਵਿਭੀषਣਃ। ਉਤ੍ਪਪਾਤ ਗਦਾਪਾਣਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਹ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ
ਜਦੋਂ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹੇ ਗਏ, ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।