ਨ ਰਾਵਣੋ ਨਾਤਿਬਲਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੀਰ੍षੋ ਨ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸੁਤੋ ਨਿਕੁਮ੍ਭਃ। ਨ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਦ੍ ਦਾਸ਼ਰਥਿਂ ਪ੍ਰਵੋਢੁਂ ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਰਣੇ ਸ਼ਕ੍ਰਸਮਂ ਸਮਰ੍ਥਃ
ਨਾ ਰਾਵਣ, ਨਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੀਰ, ਨਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਕੁੰਭ, ਨਾ ਇੰਦਰਜਿਤ, ਨਾ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਹਸਤ — ਕੋਈ ਵੀ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।
ਦੇਵਾਨ੍ਤਕੋ ਵਾਪਿ ਨਰਾਨ੍ਤਕੋ ਵਾ ਤਥਾਤਿਕਾਯੋऽਤਿਰਥੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ। ਅਕਮ੍ਪਨਸ਼੍ਚਾਦ੍ਰਿਸਮਾਨਸਾਰਃ ਸ੍ਥਾਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਯੁਧਿ ਰਾਘਵਸ੍ਯ
ਦੇਵਾਂਤਕ, ਨਰਾਂਤਕ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਅਤਿਕਾਯ, ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਅਕੰਪਨ — ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਘਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਅਯਂ ਚ ਰਾਜਾ ਵ੍ਯਸਨਾਭਿਭੂਤੋ ਮਿਤ੍ਰੈਰਮਿਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਮੈਰ੍ਭਵਦ੍ਭਿਃ। ਅਨ੍ਵਾਸ੍ਯਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਨਾਸ਼ਨਾਰ੍ਥੇ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਃ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਹ੍ਯਸਮੀਕ੍ਸ਼ਕਾਰੀ
ਇਹ ਰਾਜਾ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੈਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਹੋ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਹੈ ਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਭੋਗੇਨ ਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਨਾਗੇਨ ਭੀਮੇਨ ਮਹਾਬਲੇਨ। ਬਲਾਤ੍ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਮਿਮਂ ਭਵਨ੍ਤੋ ਰਾਜਾਨਮੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਵਿਮੋਚਯਨ੍ਤੁ
ਇਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਤਹੀਨ ਲਪਟਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਭਯਾਨਕ ਨਾਗ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਫੜ ਤੋਂ ਛੁਡਾਓ।
ਯਾਵਦ੍ਧਿ ਕੇਸ਼ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਸੁਹृਦ੍ਭਿਃ ਸਮੇਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਕਾਮੈਃ। ਨਿਗृਹ੍ਯ ਰਾਜਾ ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯੋ ਭੂਤੈਰ੍ਯਥਾ ਭੀਮਬਲੈਰ੍ਗृਹੀਤਃ
ਜਦ ਤਕ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਫੜ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਕਿਸੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਵਾਰਿਣਾ ਰਾਘਵਸਾਗਰੇਣ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤਰਸਾ ਭਵਦ੍ਭਿਃ। ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਯਂ ਤਾਰਯਿਤੁਂ ਸਮੇਤ੍ਯ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਪਾਤਾਲਮੁਖੇ ਪਤਨ੍ ਸਃ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਘਵ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੇਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਦਂ ਪੁਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਪਥ੍ਯਂ ਸਸੁਹृਜ੍ਜਨਸ੍ਯ। ਸਮ੍ਯਗ੍ਘਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ੍ਵਮਤਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰਾਯ ਦਦਾਤੁ ਮੈਥਿਲੀਮ੍
ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜੇ ਤੇ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸਹੀ ਰਾਹ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ — ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਪਰਸ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਂ ਸ੍ਵਬਲਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਚੈਵ ਤਥੈਵ ਵृਦ੍ਧਿਮ੍। ਤਥਾ ਸ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ੇऽਪ੍ਯਨੁਮृਸ਼੍ਯ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਦੇਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਮਂ ਸ੍ਵਾਮਿਹਿਤਂ ਸ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ
ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰੀ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਹਾਲਤ, ਘਟਾਈ ਤੇ ਵਾਧਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਲਈ ਜੋ ਠੀਕ ਤੇ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗੱਲ ਕਹੇ।
thumb|ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸੰਗ੍ਰਾ ਸੁਣੋ।
ਬृਹਸ੍ਪਤੇਸ੍ਤੁਲ੍ਯਮਤੇਰ੍ਵਚਸ੍ਤ- ਨ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ਵਿਭੀषਣਸ੍ਯ। ਤਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਵਚਨਂ ਬਭਾषੇ ਤਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਨ੍ਨੈਰ੍ऋਤਯੂਥਮੁਖ੍ਯਃ
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਵਰਗੇ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਬੜੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇੰਦਰਜਿਤ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
ਕਿਂ ਨਾਮ ਤੇ ਤਾਤ ਕਨਿष੍ਠ ਵਾਕ੍ਯ- ਮਨਰ੍ਥਕਂ ਵੈ ਬਹੁਭੀਤਵਚ੍ਚ। ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਲੇ ਯੋऽਪਿ ਭਵੇਨ੍ਨ ਜਾਤਃ ਸੋऽਪੀਦृਸ਼ਂ ਨੈਵ ਵਦੇਨ੍ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍
ਤੂੰ, ਪਿਆਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਇੰਨੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਬਚਨ ਕਿਉਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਨਾ ਕਹੇ ਤੇ ਨਾ ਕਰੇ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਪਰਾਕ੍ਰਮੇਣ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਸ਼ੌਰ੍ਯੇਣ ਚ ਤੇਜਸਾ ਚ। ਏਕਃ ਕੁਲੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਰੁषੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿਭੀषਣਸ੍ਤਾਤ ਕਨਿष੍ਠ ਏषਃ
ਸੁਭਾਵ, ਤਾਕਤ, ਸ਼ੌਰ, ਹੌਸਲੇ, ਬਹਾਦਰੀ ਤੇ ਚਮਕ — ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਇਸ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਪਿਆਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ।
ਕਿਂ ਨਾਮ ਤੌ ਮਾਨੁषਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾ- ਵਸ੍ਮਾਕਮੇਕੇਨ ਹਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ। ਸੁਪ੍ਰਾਕृਤੇਨਾਪਿ ਨਿਹਨ੍ਤੁਮੇਤੌ ਸ਼ਕ੍ਯੌ ਕੁਤੋ ਭੀषਯਸੇ ਸ੍ਮ ਭੀਰੋ
ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸਾਨੂੰ ਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ?
ਤ੍ਰਿਲੋਕਨਾਥੋ ਨਨੁ ਦੇਵਰਾਜਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਮਯਾ ਭੂਮਿਤਲੇ ਨਿਵਿष੍ਟਃ। ਭਯਾਰ੍ਪਿਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦਿਸ਼ਃ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਦਾ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਮਗ੍ਰਾਃ
ਕੀ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ? ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ।
ਐਰਾਵਤੋ ਨਿਃਸ੍ਵਨਮੁਨ੍ਨਦਨ੍ ਸ ਨਿਪਾਤਿਤੋ ਭੂਮਿਤਲੇ ਮਯਾ ਤੁ। ਵਿਕृष੍ਯ ਦਨ੍ਤੌ ਤੁ ਮਯਾ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਵਿਤ੍ਰਾਸਿਤਾ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਮਗ੍ਰਾਃ
ਮੈਂ ਹੀ ਐਰਾਵਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਮੈਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਖਾੜ ਲਏ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਗਏ।
ਸੋऽਹਂ ਸੁਰਾਣਾਮਪਿ ਦਰ੍ਪਹਨ੍ਤਾ ਦੈਤ੍ਯੋਤ੍ਤਮਾਨਾਮਪਿ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਤਾ। ਕਥਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਤ੍ਮਜਯੋਰ੍ਨ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਮਨੁष੍ਯਯੋਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਯੋਃ ਸੁਵੀਰ੍ਯਃ
ਮੈਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦਾ?
ਅਥੇਨ੍ਦ੍ਰਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਦੁਰਾਸਦਸ੍ਯ ਮਹੌਜਸਸ੍ਤਦ੍ ਵਚਨਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ। ਤਤੋ ਮਹਾਰ੍ਥਂ ਵਚਨਂ ਬਭਾषੇ ਵਿਭੀषਣਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭृਤਾਂ ਵਰਿष੍ਠਃ
ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਵਰਗਾ, ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਨ ਤਾਤ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇ ਤਵ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋऽਸ੍ਤਿ ਬਾਲਸ੍ਤ੍ਵਮਦ੍ਯਾਪ੍ਯਵਿਪਕ੍ਵਬੁਦ੍ਧਿਃ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਯਾਪ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਨਾਸ਼ਨਾਯ ਵਚੋऽਰ੍ਥਹੀਨਂ ਬਹੁ ਵਿਪ੍ਰਲਪ੍ਤਮ੍
ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਸਲਾਹ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਬੱਚਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਤੇ ਅਰਥਹੀਣ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
ਪੁਤ੍ਰਪ੍ਰਵਾਦੇਨ ਤੁ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਨ੍ਮਿਤ੍ਰਮੁਖੋऽਸਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ। ਯਸ੍ਯੇਦृਸ਼ਂ ਰਾਘਵਤੋ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਮੋਹਾਦਨੁਮਨ੍ਯਸੇ ਤ੍ਵਮ੍
ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ, ਤੂੰ ਦੋਸਤਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਤ੍ਵਮੇਵ ਵਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸੁਦੁਰ੍ਮਤਿਸ਼੍ਚ ਸ ਚਾਪਿ ਵਧ੍ਯੋ ਯ ਇਹਾਨਯਤ੍ ਤ੍ਵਾਮ੍। ਬਾਲਂ ਦृਢਂ ਸਾਹਸਿਕਂ ਚ ਯੋऽਦ੍ਯ ਪ੍ਰਾਵੇਸ਼ਯਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਕृਤਾਂ ਸਮੀਪਮ੍
ਤੂੰ ਹੀ ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਹੈ; ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ—ਇਹ ਬੱਚਾ, ਜਿੱਦਦੀ ਤੇ ਨਿਰਭੈ, ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।
ਮੂਢੋऽਪ੍ਰਗਲ੍ਭੋऽਵਿਨਯੋਪਪਨ੍ਨ- ਸ੍ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਸ੍ਵਭਾਵੋऽਲ੍ਪਮਤਿਰ੍ਦੁਰਾਤ੍ਮਾ। ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਤ੍ਵਮਤ੍ਯਨ੍ਤਸੁਦੁਰ੍ਮਤਿਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਦ੍ ਬਾਲਤਯਾ ਬ੍ਰਵੀषਿ
ਤੂੰ ਮੂਰਖ ਹੈਂ, ਨਿੜਰ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਮਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਤਿੱਖੀ ਤੇ ਥੋੜੀ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਮਾੜਾ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
ਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਣ੍ਡਪ੍ਰਤਿਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ- ਨਰ੍ਚਿष੍ਮਤਃ ਕਾਲਨਿਕਾਸ਼ਰੂਪਾਨ੍। ਸਹੇਤ ਬਾਣਾਨ੍ ਯਮਦਣ੍ਡਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਸਮਕ੍ਸ਼ਮੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਯੁਧਿ ਰਾਘਵੇਣ
ਕੌਣ ਰਾਘਵ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਛੜੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਤੇ ਕਾਲ ਵਰਗੇ, ਯਮ ਦੀ ਛੜੀ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਧਨਾਨਿ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਸੁਭੂषਣਾਨਿ ਵਾਸਾਂਸਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਮਣੀਂਸ਼੍ਚ ਚਿਤ੍ਰਾਨ੍। ਸੀਤਾਂ ਚ ਰਾਮਾਯ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਦੇਵੀਂ ਵਸੇਮ ਰਾਜਨ੍ਨਿਹ ਵੀਤਸ਼ੋਕਾਃ
ਆਓ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਨ, ਰਤਨ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ, ਦਿਵਿਆ ਕਪੜੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਮਣਕੇ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੀਏ; ਫਿਰ, ਰਾਜੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
thumb|षੋਡਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ षੋਡਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਹੁਣ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਸੁਨਿਵਿष੍ਟਂ ਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਂ ਵਿਭੀषਣਮ੍। ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪਰੁषਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਵਣਃ ਕਾਲਚੋਦਿਤਃ
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਭਲਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਵਸੇਤ੍ ਸਹ ਸਪਤ੍ਨੇਨ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨਾਸ਼ੀਵਿषੇਣ ਚ। ਨ ਤੁ ਮਿਤ੍ਰਪ੍ਰਵਾਦੇਨ ਸਂਵਸੇਚ੍ਛਤ੍ਰੁਸੇਵਿਨਾ
ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਸਹ-ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੈਰੀ ਜੋ ਦੋਸਤ ਬਣ ਕੇ ਰਹੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਜਾਨਾਮਿ ਸ਼ੀਲਂ ਜ੍ਞਾਤੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ। ਹृष੍ਯਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਸਨੇष੍ਵੇਤੇ ਜ੍ਞਾਤੀਨਾਂ ਜ੍ਞਾਤਯਃ ਸਦਾ
ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸ; ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸਾਧਕਂ ਵੈਦ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਂ ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ। ਜ੍ਞਾਤਯੋऽਪ੍ਯਵਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ੂਰਂ ਪਰਿਭਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਮੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਕਾਬਲ ਹੋਵੇ, ਡਾਕਟਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ; ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਤੇ ਹੱਕਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਹृष੍ਟਾ ਵ੍ਯਸਨੇष੍ਵਾਤਤਾਯਿਨਃ। ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਹृਦਯਾ ਘੋਰਾ ਜ੍ਞਾਤਯਸ੍ਤੁ ਭਯਾਵਹਾਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ 'ਤੇ ਖੁਸ਼, ਵੈਰੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ—ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੂਯਨ੍ਤੇ ਹਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਗੀਤਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ ਪਦ੍ਮਵਨੇ ਪੁਰਾ। ਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤਾਨ੍ ਨਰਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਗਦਤੋ ਮਮ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕੰਵਲੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਾਸਾ ਫੜੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।