ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਧਿਮੁਖੋ ਵਨਪਾਲਾਨ੍ ਮਹਾਬਲਃ। ਜਗਾਮ ਸਹਸੋਤ੍ਪਤ੍ਯ ਵਨਪਾਲੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਦਧਿਮੁਖ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਡ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨਿਮੇषਾਨ੍ਤਰਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ ਹਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਨਾਲਯਃ। ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਸੁਤੋ ਧੀਮਾਨ੍ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਯਤ੍ਰ ਵਾਨਰਃ
ਸਿਰਫ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਦਾ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਨਰ ਸੁਗਰੀਵ ਸੀ।
ਰਾਮਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਚੈਵ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮੇਵ ਚ। ਸਮਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਜਗਤੀਮਾਕਾਸ਼ਾਨ੍ਨਿਪਪਾਤ ਹ
ਰਾਮ, ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।
ਸ ਨਿਪਤ੍ਯ ਮਹਾਵੀਰਃ ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਤੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ। ਹਰਿਰ੍ਦਧਿਮੁਖਃ ਪਾਲੈਃ ਪਾਲਾਨਾਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਮਹਾਂਵੀਰ ਦਧਿਮੁਖ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਰਮ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਦੀਨਵਦਨੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰਸਿ ਚਾਞ੍ਜਲਿਮ੍। ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤੌ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਚਰਣੌ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪੀਡਯਤ੍
ਉਹ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਛੁਹਿਆ।
thumb|ਤ੍ਰਿषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੫-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਵਿਚੋਂ ਤਰੇਠੀ ਸਾਰਗਾ ਸੁਣੋ।
ਤਤੋ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਨਿਪਤਿਤਂ ਵਾਨਰਂ ਵਾਨਰਰ੍षਭਃ। ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਹृਦਯੋ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ
ਫਿਰ, ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ, ਚਿੰਤਤ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਪਾਦਯੋਃ ਪਤਿਤੋ ਮਮ। ਅਭਯਂ ਤੇ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਸਤ੍ਯਮੇਵਾਭਿਧੀਯਤਾਮ੍
ਉਠੋ, ਉਠੋ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਡਿੱਗਿਆ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਸੱਚ ਦੱਸ, ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਕਿਂ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਦ੍ਧਿਤਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯਦ੍ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ। ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮਧੁਵਨੇ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵਾਨਰ
ਬਿਨਾ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਧੁਵਨ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਵਾਨਰ।
ਸ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤਸ੍ਤੇਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਉਤ੍ਥਾਯ ਸ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਦਧਿਮੁਖੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੁਗਰੀਵ ਵੱਲੋਂ ਭਰੋਸਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਦਧਿਮੁਖ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।
ਨੈਵਰ੍ਕ੍ਸ਼ਰਜਸਾ ਰਾਜਨ੍ ਨ ਤ੍ਵਯਾ ਨ ਚ ਵਾਲਿਨਾ। ਵਨਂ ਨਿਸृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਂ ਤੇ ਨਾਸ਼ਿਤਂ ਤਤ੍ਤੁ ਵਾਨਰੈਃ
ਰਾਜਨ, ਨਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਨਾ ਤੁਹਾਡੇ, ਨਾ ਵਾਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ; ਹੁਣ ਇਹ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਨ੍ਯਵਾਰਯਮਹਂ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਹੈਭਿਰ੍ਵਨਚਾਰਿਭਿਃ। ਅਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਮਾਂ ਹृष੍ਟਾ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਚ
ਮੈਂ ਤੇ ਇਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੀ ਗਣਤੀ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਏਭਿਃ ਪ੍ਰਧਰ੍षਣਾਯਾਂ ਚ ਵਾਰਿਤਂ ਵਨਪਾਲਕੈਃ। ਮਾਮਪ੍ਯਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਦੇਵ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਵਨੌਕਸਃ
ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਮੇਰੀ ਵੀ ਗਣਤੀ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਖਾਣ ਲੱਗੇ ਰਹੇ।
ਸ਼ਿष੍ਟਮਤ੍ਰਾਪਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਤਥਾਪਰੇ। ਨਿਵਾਰ੍ਯਮਾਣਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਭ੍ਰੁਕੁਟਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪੈੰਗਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਮਨਮੱਤੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੌਂਹ ਚੜਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਇਮੇ ਹਿ ਸਂਰਬ੍ਧਤਰਾਸ੍ਤਦਾ ਤੈਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਰ੍षਿਤਾਃ। ਨਿਵਾਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਨਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੈਰ੍ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵੈਃ
ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤਸ੍ਤੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਵੀਰੈਰ੍ਵਾਨਰੈਰ੍ਵਾਨਰਰ੍षਭਾਃ। ਸਂਰਕ੍ਤਨਯਨੈਃ ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਧਰਯਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਰ੍षਿਤਾਃ
ਫਿਰ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੀਰ ਵਾਨਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਰ ਬੈਠੇ।
ਪਾਣਿਭਿਰ੍ਨਿਹਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਜ੍ਜਾਨੁਭਿਰਾਹਤਾਃ। ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਕਾਮਂ ਦੇਵਮਾਰ੍ਗਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ
ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਨਾਲ ਠੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਘਸੀਟਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਖਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਏਵਮੇਤੇ ਹਤਾਃ ਸ਼ੂਰਾਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਭਰ੍ਤਰਿ। ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਮਧੁਵਨਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਕਾਮਂ ਤੈਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ, ਮਾਲਕ, ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਇਹ ਸੂਰਵੇਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਮਧੁਵਨ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪ੍ਯਮਾਨਂ ਤਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਵਾਨਰਰ੍षਭਮ੍। ਅਪृਚ੍ਛਤ੍ ਤਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ
ਜਦ ਦਧਿਮੁਖ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।
ਕਿਮਯਂ ਵਾਨਰੋ ਰਾਜਨ੍ ਵਨਪਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਃ। ਕਿਂ ਚਾਰ੍ਥਮਭਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦੁਃਖਿਤੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਵਾਨਰ, ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈ? ਤੇ ਕਿਉਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ?
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਾਕ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਆਰ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਹ ਵੀਰੋ ਦਧਿਮੁਖਃ ਕਪਿਃ। ਅਙ੍ਗਦਪ੍ਰਮੁਖੈਰ੍ਵੀਰੈਰ੍ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਮਧੁ ਵਾਨਰੈਃ
ਆਦਰਨੀਯ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਿਰੋਧੀ ਦਧਿਮੁਖ ਵਾਨਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਦ ਆਗੂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਮਧੁਵਨ ਦਾ ਮਧੁ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਨੈषਾਮਕृਤਕਾਰ੍ਯਾਣਾਮੀਦृਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਃ। ਵਨਂ ਯਦਭਿਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਸਾਧਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਤਦ੍ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਜੋ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਦ ਉਹ ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਾਰਯਨ੍ਤੋ ਭृਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਪਾਲਾ ਜਾਨੁਭਿਰਾਹਤਾਃ। ਤਥਾ ਨ ਗਣਿਤਸ਼੍ਚਾਯਂ ਕਪਿਰ੍ਦਧਿਮੁਖੋ ਬਲੀ
ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਗੋਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਤੇ ਇਹ ਤਾਕਤਵਰ ਦਧਿਮੁਖ ਵਾਨਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪਤਿਰ੍ਮਮ ਵਨਸ੍ਯਾਯਮਸ੍ਮਾਭਿਃ ਸ੍ਥਾਪਿਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਦृष੍ਟਾ ਦੇਵੀ ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਨ ਚਾਨ੍ਯੇਨ ਹਨੂਮਤਾ
ਇਹ ਵਾਨਰ ਮੇਰੇ ਵਨ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਬਣਾਇਆ ਸੀ; ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨ ਹ੍ਯਨ੍ਯਃ ਸਾਧਨੇ ਹੇਤੁਃ ਕਰ੍ਮਣੋऽਸ੍ਯ ਹਨੂਮਤਃ। ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਹਨੁਮਤਿ ਮਤਿਸ਼੍ਚ ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵੇ
ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਕੰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਹਨੂਮਾਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਵਸਾਯਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍। ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ੍ ਯਤ੍ਰ ਨੇਤਾ ਸ੍ਯਾਦਙ੍ਗਦਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ
ਜਿੱਥੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਆਗੂ ਹੈ ਤੇ ਅੰਗਦ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਿਸਚਯ, ਬਲ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਨੂਮਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਧਿष੍ਠਾਤਾ ਨ ਤਤ੍ਰ ਗਤਿਰਨ੍ਯਥਾ। ਅਙ੍ਗਦਪ੍ਰਮੁਖੈਰ੍ਵੀਰੈਰ੍ਹਤਂ ਮਧੁਵਨਂ ਕਿਲ
ਉੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਖੁਦ ਨਿਗਰਾਨ ਸੀ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੰਗਦ ਆਗੂ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੇ ਮਧੁਵਨ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਚਿਤ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮਾਸ਼ਾਮਾਗਤੈਰ੍ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵੈਃ। ਆਗਤੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਧृष੍ਯਂ ਤਦ੍ਧਤਂ ਮਧੁਵਨਂ ਹਿ ਤੈਃ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਖੋਜ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ, ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਮਧੁਵਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਧਰ੍षਿਤਂ ਚ ਵਨਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਤੁ ਵਾਨਰੈਃ। ਪਾਤਿਤਾ ਵਨਪਾਲਾਸ੍ਤੇ ਤਦਾ ਜਾਨੁਭਿਰਾਹਤਾਃ
ਸਾਰਾ ਵਨ ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਲੰਘਿਆ ਤੇ ਭੋਗਿਆ ਗਿਆ; ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੋਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ।