ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਗृਹਪਰਿਤ੍ਰਾਣੇ ਭਗ੍ਨੋਤ੍ਸਾਹੋਜ੍ਝਿਤਸ਼੍ਰਿਯਾਮ੍। ਨੂਨਮੇषੋऽਗ੍ਨਿਰਾਯਾਤਃ ਕਪਿਰੂਪੇਣ ਹਾ ਇਤਿ
ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਛੱਡ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ: 'ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਇਹ ਅੱਗ ਬੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਹਾਏ!'
ਕ੍ਰਨ੍ਦਨ੍ਤ੍ਯਃ ਸਹਸਾ ਪੇਤੁਃ ਸ੍ਤਨਂਧਯਧਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ। ਕਾਸ਼੍ਚਿਦਗ੍ਨਿਪਰੀਤਾਙ੍ਗ੍ਯੋ ਹਰ੍ਮ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਮੁਕ੍ਤਮੂਰ੍ਧਜਾਃ
ਦੁਧ ਪੀ ਰਹੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ, ਕੁਝ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹਵੈਲੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਲਏ।
ਪਤਨ੍ਤ੍ਯੋਰੇਜਿਰੇऽਭ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਸੌਦਾਮਨ੍ਯ ਇਵਾਮ੍ਬਰਾਤ੍। ਵਜ੍ਰਵਿਦ੍ਰੁਮਵੈਦੂਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਾਰਜਤਸਂਹਤਾਨ੍
ਉਹ ਜਦ ਮਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਤੇ ਦੌੜਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਹੀਰੇ, ਲਾਲ, ਬੇਰਲ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਨ੍ ਭਵਨਾਦ੍ਧਾਤੂਨ੍ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨਾਨ੍ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਃ। ਨਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਕਾष੍ਠਾਨਾਂ ਤृਣਾਨਾਂ ਚ ਯਥਾ ਤਥਾ
ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਧਾਤਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਵੈਲੀਆਂ ਤੋਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਘਾਹ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੱਜਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—
ਹਨੂਮਾਨ੍ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਧੇ ਕਿਂਚਿਨ੍ਨ ਤृਪ੍ਯਤਿ। ਨ ਹਨੂਮਦ੍ਵਿਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ
ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਜਰਾ ਵੀ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਰੱਜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਹਨੂਮਤਾ ਵੇਗਵਤਾ ਵਾਨਰੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਲਙ੍ਕਾਪੁਰਂ ਪ੍ਰਦਗ੍ਧਂ ਤਦ੍ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਤ੍ਰਿਪੁਰਂ ਯਥਾ
ਤੇਜ਼ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਸਾੜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਤਤਃ ਸ ਲਙ੍ਕਾਪੁਰਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰੇ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤੋ ਭੀਮਪਰਾਕ੍ਰਮੋऽਗ੍ਨਿਃ। ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਚੂਡਾਵਲਯਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੋ ਹਨੂਮਤਾ ਵੇਗਵਤੋਪਸृष੍ਟਃ
ਫਿਰ ਲੰਕਾ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਉੱਠੀ, ਆਪਣੀ ਜਵਾਲਾ ਫੈਲਾਉਂਦੀ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਯੁਗਾਨ੍ਤਕਾਲਾਨਲਤੁਲ੍ਯਰੂਪਃ ਸਮਾਰੁਤੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਵਵृਧੇ ਦਿਵਸ੍ਪृਕ੍। ਵਿਧੂਮਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਭਵਨੇषੁ ਸਕ੍ਤੋ ਰਕ੍ਸ਼ਃਸ਼ਰੀਰਾਜ੍ਯਸਮਰ੍ਪਿਤਾਰ੍ਚਿਃ
ਉਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਵਧ ਗਈ, ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਜਵਾਲਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਆਦਿਤ੍ਯਕੋਟੀਸਦृਸ਼ਃ ਸੁਤੇਜਾ ਲਙ੍ਕਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍। ਸ਼ਬ੍ਦੈਰਨੇਕੈਰਸ਼ਨਿਪ੍ਰਰੂਢੈ- ਰ੍ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਨਿਵਾਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਬਭੌ ਮਹਾਗ੍ਨਿਃ
ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਸਾਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਕਰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਡਾ ਚੀਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ਰਾਮ੍ਬਰਾਦਗ੍ਨਿਰਤਿਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੋ ਰੂਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਭਃ ਕਿਂਸ਼ੁਕਪੁष੍ਪਚੂਡਃ। ਨਿਰ੍ਵਾਣਧੂਮਾਕੁਲਰਾਜਯਸ਼੍ਚ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਭਾਃ ਪ੍ਰਚਕਾਸ਼ਿਰੇऽਭ੍ਰਾਃ
ਉੱਥੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਅੱਗ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤਿੱਖੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਕਿੰਸੁਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਬੱਦਲ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੇ ਰਾਖ ਨਾਲ ਘਣੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਵਜ੍ਰੀ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰੋ ਵਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਯਮੋ ਵਾ ਵਰੁਣੋऽਨਿਲੋ ਵਾ। ਰੌਦ੍ਰੋऽਗ੍ਨਿਰਰ੍ਕੋ ਧਨਦਸ਼੍ਚ ਸੋਮੋ ਨ ਵਾਨਰੋऽਯਂ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਕਾਲਃ
ਕੀ ਇਹ ਵਜਰਧਾਰੀ ਮਹਿੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਖੁਦ ਯਮ, ਵਰੁਣ, ਹਵਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਕੁਬੇਰ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ? ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਵਾਨਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਕਾਲ ਹੈ।
ਕਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਰ੍ਵਪਿਤਾਮਹਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਧਾਤੁਸ਼੍ਚਤੁਰਾਨਨਸ੍ਯ। ਇਹਾਗਤੋ ਵਾਨਰਰੂਪਧਾਰੀ ਰਕ੍ਸ਼ੋਪਸਂਹਾਰਕਰਃ ਪ੍ਰਕੋਪਃ
ਕੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਵਾਨਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ?
ਕਿਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਵਾ ਕਪਿਰੂਪਮੇਤ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ੋਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਪਰਂ ਸੁਤੇਜਃ। ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਨਨ੍ਤਮੇਕਂ ਸ੍ਵਮਾਯਯਾ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮਾਗਤਂ ਵਾ
ਜਾਂ ਇਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਪਾਰ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਇਕੋ-ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੁਣ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆਈ ਹੈ?
ਇਤ੍ਯੇਵਮੂਚੁਰ੍ਬਹਵੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾ ਰਕ੍ਸ਼ੋਗਣਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮੇਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ। ਸਪ੍ਰਾਣਿਸਙ੍ਘਾਂ ਸਗृਹਾਂ ਸਵृਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦਗ੍ਧਾਂ ਪੁਰੀਂ ਤਾਂ ਸਹਸਾ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਕਈ ਵੱਡੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ, ਘਰਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਅਚਾਨਕ ਸੜ ਗਿਆ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਲਙ੍ਕਾ ਸਹਸਾ ਪ੍ਰਦਗ੍ਧਾ ਸਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਸਾਸ਼੍ਵਰਥਾ ਸਨਾਗਾ। ਸਪਕ੍ਸ਼ਿਸਙ੍ਘਾ ਸਮृਗਾ ਸਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਰੁਰੋਦ ਦੀਨਾ ਤੁਮੁਲਂ ਸਸ਼ਬ੍ਦਮ੍
ਫਿਰ ਲੰਕਾ, ਆਪਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਅਚਾਨਕ ਸੜ ਗਈ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਹਾ ਤਾਤ ਹਾ ਪੁਤ੍ਰਕ ਕਾਨ੍ਤ ਮਿਤ੍ਰ ਹਾ ਜੀਵਿਤੇਸ਼ਾਙ੍ਗ ਹਤਂ ਸੁਪੁਣ੍ਯਮ੍। ਰਕ੍ਸ਼ੋਭਿਰੇਵਂ ਬਹੁਧਾ ਬ੍ਰੁਵਦ੍ਭਿਃ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕृਤੋ ਘੋਰਤਰਃ ਸੁਭੀਮਃ
ਹਾਏ ਪਿਉ! ਹਾਏ ਪੁੱਤ, ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ! ਹਾਏ ਜਿੰਦ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਮੇਰੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ! – ਐਸਾ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਰੋ ਕੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਕ ਡਰਾਉਣੀ, ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ।
ਹੁਤਾਸ਼ਨਜ੍ਵਾਲਸਮਾਵृਤਾ ਸਾ ਹਤਪ੍ਰਵੀਰਾ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਯੋਧਾ। ਹਨੂਮਤਃ ਕ੍ਰੋਧਬਲਾਭਿਭੂਤਾ ਬਭੂਵ ਸ਼ਾਪੋਪਹਤੇਵ ਲਙ੍ਕਾ
ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਭੜਕਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਜਿਸਦੇ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਰੱਖਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਲੰਕਾ, ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਥੱਲੇ ਪੈ ਕੇ, ਐਵੇਂ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਪ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
ਸਸਮ੍ਭ੍ਰਮਂ ਤ੍ਰਸ੍ਤਵਿषਣ੍ਣਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਸਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਜ੍ਜ੍ਵਾਲਹੁਤਾਸ਼ਨਾਙ੍ਕਿਤਾਮ੍। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਲਙ੍ਕਾਂ ਹਨੁਮਾਨ੍ ਮਹਾਮਨਾਃ ਸ੍ਵਯਂਭੁਰੋषੋਪਹਤਾਮਿਵਾਵਨਿਮ੍
ਜਦੋਂ ਹਨੂਮਾਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਏ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਉਸਨੂੰ ਐਵੇਂ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਭਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਨਂ ਪਾਦਪਰਤ੍ਨਸਂਕੁਲਂ ਹਤ੍ਵਾ ਤੁ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਸਂਯੁਗੇ। ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਪੁਰੀਂ ਤਾਂ ਗृਹਰਤ੍ਨਮਾਲਿਨੀਂ ਤਸ੍ਥੌ ਹਨੂਮਾਨ੍ ਪਵਨਾਤ੍ਮਜਃ ਕਪਿਃ
ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕੀਮਤੀ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜੰਗਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਘਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਥਿਰ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
ਸ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਸੁਬਹੂਂਸ਼੍ਚ ਹਤ੍ਵਾ ਵਨਂ ਚ ਭਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਹੁਪਾਦਪਂ ਤਤ੍। ਵਿਸृਜ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ੋਭਵਨੇषੁ ਚਾਗ੍ਨਿਂ ਜਗਾਮ ਰਾਮਂ ਮਨਸਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨੂਮਾਨ, ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ, ਬਹੁਤ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਤੋੜ ਚੁੱਕਾ, ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲਾ ਚੁੱਕਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਰਾਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਂ ਵਾਨਰਵੀਰਮੁਖ੍ਯਂ ਮਹਾਬਲਂ ਮਾਰੁਤਤੁਲ੍ਯਵੇਗਮ੍। ਮਹਾਮਤਿਂ ਵਾਯੁਸੁਤਂ ਵਰਿष੍ਠਂ ਪ੍ਰਤੁष੍ਟੁਵੁਰ੍ਦੇਵਗਣਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਉਸ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਤਾਕਤਵਾਨ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਧਰਪਨ੍ਨਗਾਸ਼੍ਚ। ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਜਗ੍ਮੁਃ ਪਰਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਮਤੁਲ੍ਯਰੂਪਾਮ੍
ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਜੀਵ, ਸਭ ਨੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ।
ਭਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਨਂ ਮਹਾਤੇਜਾ ਹਤ੍ਵਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਂਯੁਗੇ। ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਲਙ੍ਕਾਪੁਰੀਂ ਭੀਮਾਂ ਰਰਾਜ ਸ ਮਹਾਕਪਿਃ
ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਜੰਗਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।
ਗृਹਾਗ੍ਰ੍ਯਸ਼ृਙ੍ਗਾਗ੍ਰਤਲੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੋ ਵਾਨਰਰਾਜਸਿਂਹਃ। ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਲਾਙ੍ਗੂਲਕृਤਾਰ੍ਚਿਮਾਲੀ ਵ੍ਯਰਾਜਤਾਦਿਤ੍ਯ ਇਵਾਰ੍ਚਿਮਾਲੀ
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਖੜਾ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੱਦ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਐਵੇਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਲਙ੍ਕਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਂ ਸਮ੍ਪੀਡ੍ਯ ਲਾਙ੍ਗੂਲਾਗ੍ਨਿਂ ਮਹਾਕਪਿਃ। ਨਿਰ੍ਵਾਪਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵਃ
ਸਾਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਲੱਦ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤੋ ਦੇਵਾਃ ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪਰਮਰ੍षਯਃ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਙ੍ਕਾਂ ਪ੍ਰਦਗ੍ਧਾਂ ਤਾਂ ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਪਰਮਂ ਗਤਾਃ
ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਐਸੇ ਸਾੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਹਨੂਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਕਪਿਮ੍। ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਸਂਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਤਤ੍ਰਸੁਃ
ਜਦੋਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਹਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਤਾਂ ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ।'
thumb|ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੫-
ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ-ਪੰਜਾਹਵਾਂ ਸਰਗ।
ਸਂਦੀਪ੍ਯਮਾਨਾਂ ਵਿਤ੍ਰਸ੍ਤਾਂ ਤ੍ਰਸ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ੋਗਣਾਂ ਪੁਰੀਮ੍। ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਹਨੁਮਾਁਲ੍ਲਙ੍ਕਾਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵਾਨਰਃ
ਜਦੋਂ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦੀ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਨਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਤਸ੍ਯਾਭੂਤ੍ ਸੁਮਹਾਂਸ੍ਤ੍ਰਾਸਃ ਕੁਤ੍ਸਾ ਚਾਤ੍ਮਨ੍ਯਜਾਯਤ। ਲਙ੍ਕਾਂ ਪ੍ਰਦਹਤਾ ਕਰ੍ਮ ਕਿਂਸ੍ਵਿਤ੍ ਕृਤਮਿਦਂ ਮਯਾ
ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਆ ਗਈ: 'ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਸਾੜ ਕੇ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ?'