ਤਤਃ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਵਿਮਲੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਤਪੋਧਨਮ੍। ਉਵਾਚ ਰਾਘਵੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਕृਤਾਹ੍ਨਿਕਮਰਿਨ੍ਦਮਃ
ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ, ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਰਾਘਵ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਕੇ, ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਗਤਾ ਭਗਵਤੀ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਤਰਾਮ ਸਰਿਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਂ ਨਦੀਮ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਲਈ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੀਏ।
ਨੌਰੇषਾ ਹਿ ਸੁਖਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ऋषੀਣਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍। ਭਗਵਨ੍ਤਮਿਹ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਰਿਤਮਾਗਤਾ
ਇਹ ਨੌਕਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਇਹ ਨੌਕਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਈ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਸਨ੍ਤਾਰਂ ਕਾਰਯਾਮਾਸ ਸਰ੍षਿਸਙ੍ਘਸ੍ਯ ਕੌਸ਼ਿਕਃ
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਲਈ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਉਤ੍ਤਰਂ ਤੀਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਰ੍षਿਗਣਂ ਤਤਃ। ਗਙ੍ਗਾਕੂਲੇ ਨਿਵਿष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਦਦृਸ਼ੁਃ ਪੁਰੀਮ੍
ਉੱਤਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਟਿਕ ਗਏ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਤਤੋ ਮੁਨਿਵਰਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਜਗਾਮ ਸਹਰਾਘਵਃ। ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਨਗਰੀਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋਪਮਾਂ ਤਦਾ
ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਸੁਵਰਗ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਅਥ ਰਾਮੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਮਹਾਮੁਨਿਮ੍। ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾਮੁਤ੍ਤਮਾਂ ਪੁਰੀਮ੍
ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਵਧੀਆ ਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਕਤਮੋ ਰਾਜਵਂਸ਼ੋऽਯਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਯਾਂ ਮਹਾਮੁਨੇ। ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ। ਆਖ੍ਯਾਤੁਂ ਤਤ੍ਸਮਾਰੇਭੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਯਾਃ ਪੁਰਾਤਨਮ੍
ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਰਾਮ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯ ਕਥਾਂ ਕਥਯਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਾਮ੍। ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਸ਼ੇ ਹਿ ਯਦ੍ ਵृਤ੍ਤਂ ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਰਾਘਵ
ਰਾਮ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਣੀ ਹੈ; ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੋ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਕृਤਯੁਗੇ ਰਾਮ ਦਿਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਮਹਾਬਲਾਃ। ਅਦਿਤੇਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵੀਰ੍ਯਵਨ੍ਤਃ ਸੁਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਭਾਗਵੰਤ, ਤਾਕਤਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਤਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਬੁਦ੍ਧਿਰਾਸੀਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਅਮਰਾ ਵਿਜਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਮੋ ਨਿਰਾਮਯਾਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ—ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਅਮਰ, ਬੁੱਢੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
ਤੇषਾਂ ਚਿਨ੍ਤਯਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਬੁਦ੍ਧਿਰਾਸੀਦ੍ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਾਮ੍। ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਮਥਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਸਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮ ਤਤ੍ਰ ਵੈ
ਜਦ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ—ਕਿ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਉਥੋਂ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ।
ਤਤੋ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਮਥਨਂ ਯੋਕ੍ਤ੍ਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਵਾਸੁਕਿਮ੍। ਮਨ੍ਥਾਨਂ ਮਨ੍ਦਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਮਨ੍ਥੁਰਮਿਤੌਜਸਃ
ਫਿਰ, ਮਥਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਰੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮਥਾਣਾ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਅਥ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰੇਣ ਯੋਕ੍ਤ੍ਰਸਰ੍ਪਸ਼ਿਰਾਂਸਿ ਚ। ਵਮਨ੍ਤੋऽਤਿਵਿषਂ ਤਤ੍ਰ ਦਦਂਸ਼ੁਰ੍ਦਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਿਲਾਃ
ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਰੱਸਾ ਬਣੀ ਸੱਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲੱਗਾ।
ਉਤ੍ਪਪਾਤਾਗ੍ਨਿਸਂਕਾਸ਼ਂ ਹਾਲਾਹਲਮਹਾਵਿषਮ੍। ਤੇਨ ਦਗ੍ਧਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍
ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਹਾਲਾਹਲ ਨਾਮ ਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਜ਼ਹਿਰ ਉੱਭਰਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ—ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਸੜ ਗਏ।
ਅਥ ਦੇਵਾ ਮਹਾਦੇਵਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਸ਼ਰਣਾਰ੍ਥਿਨਃ। ਜਗ੍ਮੁਃ ਪਸ਼ੁਪਤਿਂ ਰੁਦ੍ਰਂ ਤ੍ਰਾਹਿ ਤ੍ਰਾਹੀਤਿ ਤੁष੍ਟੁਵੁਃ
ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ, ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਲਈ, ਮਹਾਦੇਵ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਰੁਦਰ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—'ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ!'
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤੋ ਦੇਵੈਰ੍ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸੀਤ੍ ਤਤੋऽਤ੍ਰੈਵ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਧਰੋ ਹਰਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਭਰ ਆਏ; ਫਿਰ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚਕਰ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਉਵਾਚੈਨਂ ਸ੍ਮਿਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰੁਦ੍ਰਂ ਸ਼ੂਲਧਰਂ ਹਰਿਃ। ਦੈਵਤੈਰ੍ਮਥ੍ਯਮਾਨੇ ਤੁ ਯਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਹਰੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਰੁਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਆਖਿਆ—'ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਮਥ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ?'
ਤਤ੍ ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸੁਰਾਣਾਮਗ੍ਰਤੋ ਹਿ ਯਤ੍। ਅਗ੍ਰਪੂਜਾਮਿਹ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਗृਹਾਣੇਦਂ ਵਿषਂ ਪ੍ਰਭੋ
'ਜੋ ਤੇਰਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਜ਼ਹਿਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਪ੍ਰਭੂ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ। ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਭਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤੁ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਿਣਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉੱਥੇ ਲੁਕ ਗਿਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਡਰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ—
ਹਾਲਾਹਲਂ ਵਿषਂ ਘੋਰਂ ਸਂਜਗ੍ਰਾਹਾਮृਤੋਪਮਮ੍। ਦੇਵਾਨ੍ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਜਗਾਮ ਭਗਵਾਨ੍ ਹਰਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਾ ਨੇ ਹਾਲਾਹਲ ਜ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਤੋ ਦੇਵਾਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਮਨ੍ਥੂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ। ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਾਥ ਪਾਤਾਲਂ ਮਨ੍ਥਾਨਃ ਪਰ੍ਵਤੋਤ੍ਤਮਃ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਮੁੜ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਤੇ ਮਥਾਣਾ ਬਣਿਆ ਪਹਾੜ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਦੇਵਾਃ ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ੍ਤੁष੍ਟੁਵੁਰ੍ਮਧੁਸੂਦਨਮ੍। ਤ੍ਵਂ ਗਤਿਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍
ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ—'ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਸ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ।'
ਪਾਲਯਾਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਹਾਬਾਹੋ ਗਿਰਿਮੁਦ੍ਧਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ। ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹृषੀਕੇਸ਼ਃ ਕਾਮਠਂ ਰੂਪਮਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਣੇ ਹੋ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਕਛੂਏ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਪਰ੍ਵਤਂ ਪृष੍ਠਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿष੍ਯੇ ਤਤ੍ਰੋਦਧੌ ਹਰਿਃ। ਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰਂ ਤੁ ਲੋਕਾਤ੍ਮਾ ਹਸ੍ਤੇਨਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਕੇਸ਼ਵਃ
ਹਰੀ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਤੇ ਪਹਾੜ ਰੱਖ ਕੇ ਲੇਟ ਗਿਆ; ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਫੜ ਲਈ।
ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯਤਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਮਮਨ੍ਥ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ। ਅਥ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰੇਣ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਮਯਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਨੇ ਮਥਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਉਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਸੁਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਦਣ੍ਡਃ ਸਕਮਣ੍ਡਲੁਃ। ਪੂਰ੍ਵਂ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰ੍ਨਾਮ ਅਪ੍ਸਰਾਸ਼੍ਚ ਸੁਵਰ੍ਚਸਃ
ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ, ਡੰਡਾ ਤੇ ਕਮੰਡਲ ਲੈ ਕੇ ਉਭਰਿਆ; ਪਹਿਲਾਂ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨਾਮ ਦਾ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ।
ਅਪ੍ਸੁ ਨਿਰ੍ਮਥਨਾਦੇਵ ਰਸਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ। ਉਤ੍ਪੇਤੁਰ੍ਮਨੁਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤਸ੍ਮਾਦਪ੍ਸਰਸੋऽਭਵਨ੍
ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਥਨ ਤੋਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਰਸ ਤੋਂ ਉਹ ਵਧੀਆ ਔਰਤਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
षष੍ਟਿਃ ਕੋਟ੍ਯੋऽਭਵਂਸ੍ਤਾਸਾਮਪ੍ਸਰਾਣਾਂ ਸੁਵਰ੍ਚਸਾਮ੍। ਅਸਂਖ੍ਯੇਯਾਸ੍ਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਯਾਸ੍ਤਾਸਾਂ ਪਰਿਚਾਰਿਕਾਃ
ਚਮਕਦਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਠ ਕਰੋੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ; ਤੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।