ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰਾਮਾਯਣਮ੍

ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਸ੍ਮृਤਿਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍ । ਸਰ੍ਵਲੋਕਪ੍ਰਿਯਃ ਸਾਧੁਰਦੀਨਾਤ੍ਮਾ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥੧-੧-

ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਯਾਦਸ਼ਤ ਵਾਲਾ, ਚੁਸਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਨੇਕ, ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਦਾਭਿਗਤਃ ਸਦ੍ਭਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਸਿਨ੍ਧੁਭਿਃ । ਆਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਸਮਸ਼੍ਚੈਵ ਸਦੈਵ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥੧-੧-

ਉਹ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ, ਸਭ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੈ।

ਸ ਚ ਸਰ੍ਵ ਗੁਣੋਪੇਤਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ । ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯੇ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਹਿਮਵਾਨਿਵ ॥੧-੧-

ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਸਦृਸ਼ੋ ਵੀਰ੍ਯੇ ਸੋਮਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ । ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਸਦृਸ਼ਃ ਕ੍ਰੋਧੇ ਕ੍ਸ਼ਮਯਾ ਪृਥਿਵੀਸਮਃ ॥੧-੧-

ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗਾ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੇ ਮਾਫੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਧਨਦੇਨ ਸਮਸ੍ਤ੍ਯਾਗੇ ਸਤ੍ਯੇ ਧਰ੍ਮ ਇਵਾਪਰਃ । ਤਮੇਵਂਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥੧-੧-

ਧਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਗ ਵਿਚ, ਉਹ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੀ। ਐਸੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਮ ਸੱਚ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਸੀ।

ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਸੁਤਮ੍ । ਪ੍ਰਕृਤੀਨਾਂ ਹਿਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਪ੍ਰਿਯਕਾਮ੍ਯਯਾ ॥੧-੧-

ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤ, ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲਾਇਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਯੌਵਰਾਜ੍ਯੇਨ ਸਂਯੋਕ੍ਤੁਮ੍ ਐਚ੍ਛਤ੍ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਤਸ੍ਯਾਭਿषੇਕਸਮ੍ਭਾਰਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਯਾਥ ਕੈਕਯੀ ॥੧-੧-

ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੈਕਈ—

ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਤ੍ਤਵਰਾ ਦੇਵੀ ਵਰਮੇਨਮਯਾਚਤ । ਵਿਵਾਸਨਞ੍ਚ ਰਾਮਸ੍ਯ ਭਰਤਸ੍ਯਾਭਿषੇਚਨਮ੍ ॥੧-੧-

ਜਿਸ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਰ ਮੰਗਣ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਰ ਮੰਗਿਆ: ਰਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਤੇ ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ।

ਸ ਸਤ੍ਯਵਚਨਾਦ੍ਰਾਜਾ ਧਰ੍ਮਪਾਸ਼ੇਨ ਸਂਯਤਃ । ਵਿਵਾਸਯਾਮਾਸ ਸੁਤਂ ਰਾਮਂ ਦਸ਼ਰਥਃ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥੧-੧-

ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੱਝ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

ਸ ਜਗਾਮ ਵਨਂ ਵੀਰਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਮਨੁਪਾਲਯਨ੍ । ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਕਾਰਣਾਤ੍ ॥੧-੧-

ਉਹ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਪਿਉ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਕੈਕਈ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

ਤਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋऽਨੁਜਗਾਮ ਹ । ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ ਵਿਨਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ ॥੧-੧-

ਜਦ ਰਾਮ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪੂਰੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਮਾਂ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਲਿਆ।

ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦਯਿਤੋ ਭ੍ਰਾਤੁਃ ਸੌਭ੍ਰਾਤ੍ਰਮਨੁਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਦਯਿਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣਸਮਾ ਹਿਤਾ ॥੧-੧-

ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਮੋਹ ਮਮਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਵਰਗੀ ਤੇ ਭਲੇ ਦੀ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ—

ਜਨਕਸ੍ਯ ਕੁਲੇ ਜਾਤਾ ਦੇਵਮਾਯੇਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ । ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਾਰੀਣਾਮੁਤ੍ਤਮਾ ਵਧੂਃ ॥੧-੧-

ਜਨਕ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਬੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਹੁਟੀ ਸੀ।

ਸੀਤਾਪ੍ਯਨੁਗਤਾ ਰਾਮਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨਂ ਰੋਹਿਣੀ ਯਥਾ । ਪੌਰੈਰਨੁਗਤੋ ਦੂਰਂ ਪਿਤ੍ਰਾ ਦਸ਼ਰਥੇਨ ਚ ॥੧-੧-

ਸੀਤਾ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਣੀ ਚੰਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਪਿਉ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ृਙ੍ਗਵੀਰਪੁਰੇ ਸੂਤਂ ਗਙ੍ਗਾਕੂਲੇ ਵ੍ਯਸਰ੍ਜਯਤ੍ । ਗੁਹਮਾਸਾਦ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਨਿषਾਦਾਧਿਪਤਿਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥੧-੧-

ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।

ਗੁਹੇਨ ਸਹਿਤੋ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਚ ਸੀਤਯਾ । ਤੇ ਵਨੇਨ ਵਨਙ੍ਗਤ੍ਵਾ ਨਦੀਸ੍ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਬਹੂਦਕਾਃ ॥੧-੧-

ਰਾਮ, ਗੁਹਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਮਿਲ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਏ, ਤੇ ਰਸ ਭਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ । ਰਮ੍ਯਮਾਵਸਥਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਮਮਾਣਾ ਵਨੇ ਤ੍ਰਯਃ ॥੧-੧-

ਭਰਦਵਾਜ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਤਿੰਨੇ ਨੇ ਸੋਹਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸਂਕਾਸ਼ਾਃ ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਨ੍ਯਵਸਨ੍ ਸੁਖਮ੍ । ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਙ੍ਗਤੇ ਰਾਮੇ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਤੁਰਸ੍ਤਥਾ ॥੧-੧-

ਉਥੇ ਉਹ ਲੋਕ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਰਾਮ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਉ ਪੁੱਤ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਜਗਾਮ ਵਿਲਪਨ੍ ਸੁਤਮ੍ । ਗਤੇ ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਰਤੋ ਵਸਿष੍ਠਪ੍ਰਮੁਖੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈਃ ॥੧-੧-

ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਸੁਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਭਰਤ—

ਨਿਯੁਜ੍ਯਮਾਨੋ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਨੈਚ੍ਛਤ੍ ਰਾਜ੍ਯਂ ਮਹਾਬਲਃ । ਸ ਜਗਾਮ ਵਨਂ ਵੀਰੋ ਰਾਮਪਾਦਪ੍ਰਸਾਦਕਃ ॥੧-੧-

ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ। ਉਹ ਵੀਰ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਅਯਾਚਦ੍ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਰਾਮਮ੍ ਆਰ੍ਯਭਾਵਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ ॥੧-੧-

ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

ਤ੍ਵਮੇਵ ਰਾਜਾ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਇਤਿ ਰਾਮਂ ਵਚੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਰਾਮੋऽਪਿ ਪਰਮੋਦਾਰਃ ਸੁਮੁਖਸ੍ਸੁਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥੧-੧-

ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਜਾ ਹੈਂ।' ਰਾਮ ਵੀ ਬੜੀ ਉਦਾਰਤਾ, ਮਿੱਠੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਨ ਚੈਚ੍ਛਤ੍ ਪਿਤੁਰਾਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਰਾਜ੍ਯਂ ਰਾਮੋ ਮਹਾਬਲਃ । ਪਾਦੁਕੇ ਚਾਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਨ੍ਯਾਸਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ॥੧-੧-

ਪਰਮ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖੀ, ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਰਾਜ ਦੇ ਲਈ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਨਿਵਰ੍ਤਯਾਮਾਸ ਤਤੋ ਭਰਤਂ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜਃ । ਸ ਕਾਮਮਨਵਾਪ੍ਯੈਵ ਰਾਮਪਾਦਾਵੁਪਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ ॥੧-੧-

ਫਿਰ ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ। ਭਾਵੇਂ ਭਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹੇ।

ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੇऽਕਰੋਦ੍ ਰਾਜ੍ਯਂ ਰਾਮਾਗਮਨਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਗਤੇ ਤੁ ਭਰਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥੧-੧-

ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ, ਭਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਪੁਨਰਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਾਗਰਸ੍ਯ ਜਨਸ੍ਯ ਚ । ਤਤ੍ਰਾਗਮਨਮੇਕਾਗ੍ਰੋ ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ ॥੧-੧-

ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤੁ ਮਹਾਰਣ੍ਯਂ ਰਾਮੋ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਃ । ਵਿਰਾਧਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਂ ਹਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰਭਙ੍ਗਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ॥੧-੧-

ਰਾਮ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਖਸ ਵਿਰਾਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸ਼ਰਭੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।

ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਚਾਪ੍ਯਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਭ੍ਰਾਤਰਂ ਤਥਾ । ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਵਚਨਾਚ੍ਚੈਵ ਜਗ੍ਰਾਹੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸ਼ਰਾਸਨਮ੍ ॥੧-੧-

ਉਸ ਨੇ ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ, ਅਗਸਤ ਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਅਗਸਤ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਲਿਆ।

ਖਡ੍ਗਞ੍ਚ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤਸ੍ਤੂਣੀ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਸਾਯਕੌ । ਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਨੇ ਵਨਚਰੈਃ ਸਹ ॥੧-੧-

ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਤਰਕਸ਼ ਮਿਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।