thumb|ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੫-
ਇਕਵੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ।
ਸੀਤਾਯਾ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਰੁषਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਤਃ ਸੀਤਾਂ ਵਿਪ੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍
ਸੀਤਾ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਯਥਾ ਯਥਾ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤਾ ਵਸ਼੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤਥਾ ਤਥਾ। ਯਥਾ ਯਥਾ ਪ੍ਰਿਯਂ ਵਕ੍ਤਾ ਪਰਿਭੂਤਸ੍ਤਥਾ ਤਥਾ
ਜਿੰਨਾ ਜਿਆਦਾ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ, ਉਹ ਉਤਨਾ ਹੀ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਜਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਉਹ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ਮੇ ਕ੍ਰੋਧਂ ਤ੍ਵਯਿ ਕਾਮਃ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ। ਦ੍ਰਵਤੋ ਮਾਰ੍ਗਮਾਸਾਦ੍ਯ ਹਯਾਨਿਵ ਸੁਸਾਰਥਿਃ
ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੱਛਾ ਉਠੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗਾ ਰਥੀ ਦੌੜਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਮਃ ਕਾਮੋ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਲ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ। ਜਨੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤ੍ਵਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਃ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਕਿਲ ਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਚਲ ਇੱਛਾ ਜਕੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਦਇਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਨ੍ਨ ਤ੍ਵਾਂ ਘਾਤਯਾਮਿ ਵਰਾਨਨੇ। ਵਧਾਰ੍ਹਾਮਵਮਾਨਾਰ੍ਹਾਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਨੇ ਰਤਾਮ੍
ਇਸ ਕਾਰਨ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਏ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੂੰ ਮਰਨ ਤੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਝੂਠੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਪਰੁषਾਣਿ ਹਿ ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਬ੍ਰਵੀषਿ ਮਾਮ੍। ਤੇषੁ ਤੇषੁ ਵਧੋ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਵ ਮੈਥਿਲਿ ਦਾਰੁਣਃ
ਮੈਥਿਲੀਏ, ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰੁੱਖੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਕਠੋਰ ਮੌਤ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵੈਦੇਹੀਂ ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਃ। ਕ੍ਰੋਧਸਂਰਮ੍ਭਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸੀਤਾਮੁਤ੍ਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਰੋਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ।
ਦ੍ਵੌ ਮਾਸੌ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯੌ ਮੇ ਯੋऽਵਧਿਸ੍ਤੇ ਮਯਾ ਕृਤਃ। ਤਤਃ ਸ਼ਯਨਮਾਰੋਹ ਮਮ ਤ੍ਵਂ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ
ਮੈਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰੱਖੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁੰਦਰ ਰੰਗ ਵਾਲੀਏ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸੰਗ ਸੌਣੀ ਪਵੇਗੀ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਮਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਮਾਮਨਿਚ੍ਛਤੀਮ੍। ਮਮ ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਾਤਰਾਸ਼ਾਰ੍ਥੇ ਸੂਦਾਸ਼੍ਛੇਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ
ਜੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਰਸੋਈਏ ਤੈਨੂੰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦੇਣਗੇ।
ਤਾਂ ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਜਾਨਕੀਮ੍। ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕਨ੍ਯਾਸ੍ਤਾ ਵਿषੇਦੁਰ੍ਵਿਕृਤੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ
ਜਦੋਂ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਦਲ ਗਈਆਂ।
ਓष੍ਠਪ੍ਰਕਾਰੈਰਪਰਾ ਨੇਤ੍ਰੈਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਤਥਾਪਰਾਃ। ਸੀਤਾਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯਾਮਾਸੁਸ੍ਤਰ੍ਜਿਤਾਂ ਤੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾ
ਉਹ ਰਾਖਸ ਵਲੋਂ ਡਰਾਈ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨੇ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤਾਭਿਰਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤਾ ਸੀਤਾ ਰਾਵਣਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਮ੍। ਉਵਾਚਾਤ੍ਮਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵृਤ੍ਤਸ਼ੌਟੀਰ੍ਯਗਰ੍ਵਿਤਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਹੌਸਲਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਤੇ ਗਰਵ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਨੂਨਂ ਨ ਤੇ ਜਨਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਿ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਨਿਵਾਰਯਤਿ ਯੋ ਨ ਤ੍ਵਾਂ ਕਰ੍ਮਣੋऽਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਾਤ੍
ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਤੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸੱਚੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕੇ।
ਮਾਂ ਹਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨਃ ਪਤ੍ਨੀਂ ਸ਼ਚੀਮਿਵ ਸ਼ਚੀਪਤੇਃ। ਤ੍ਵਦਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯੇਨ੍ਮਨਸਾਪਿ ਕਃ
ਕੌਣ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮਵਾਨ ਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਚੀ ਵਾਂਗ, ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਚਾਹ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਮ ਰਾਮਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾਮਮਿਤਤੇਜਸਃ। ਉਕ੍ਤਵਾਨਸਿ ਯਤ੍ ਪਾਪਂ ਕ੍ਵ ਗਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ
ਰਾਖਸਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕਟ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੀ ਜੋਤਿ ਅਣਗਣ ਹੈ, ਹੜਪ ਕੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਇਸ ਦੇ ਅੰਜਾਮ ਤੋਂ ਕਿੱਥੇ ਬਚ ਕੇ ਜਾਵੇਂਗਾ?
ਯਥਾ ਦृਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਤਂਗਃ ਸ਼ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਹਿਤੌ ਵਨੇ। ਤਥਾ ਦ੍ਵਿਰਦਵਦ੍ ਰਾਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨੀਚ ਸ਼ਸ਼ਵਤ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਕ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹਾਥੀ ਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਮ ਜੀ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਹਨ ਤੇ ਤੂੰ ਨਿਕਟ, ਖਰਗੋਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਤ੍ਵਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਨਾਥਂ ਵੈ ਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਨਿਹ ਨ ਲਜ੍ਜਸੇ। ਚਕ੍ਸ਼ੁषੋ ਵਿषਯੇ ਤਸ੍ਯ ਨ ਯਾਵਦੁਪਗਚ੍ਛਸਿ
ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਇਮੇ ਤੇ ਨਯਨੇ ਕ੍ਰੂਰੇ ਵਿਕृਤੇ ਕृष੍ਣਪਿਂਗਲੇ। ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਨ ਪਤਿਤੇ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਮਨਾਰ੍ਯ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਤਃ
ਤੂੰ, ਨਿਕਟ, ਆਪਣੇ ਕਠੋਰ, ਵਿਗੜੇ, ਕਾਲੇ-ਭੂਰੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗੀਆਂ, ਇਹ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਤਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨਃ ਪਤ੍ਨੀ ਸ੍ਨੁषਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ। ਕਥਂ ਵ੍ਯਾਹਰਤੋ ਮਾਂ ਤੇ ਨ ਜਿਹ੍ਵਾ ਪਾਪ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤਿ
ਪਾਪੀਏ, ਜਦ ਤੂੰ ਧਰਮਵਾਨ ਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪੁੱਤਣੀ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਜੀਭ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ?
ਅਸਂਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਤਪਸਸ਼੍ਚਾਨੁਪਾਲਨਾਤ੍। ਨ ਤ੍ਵਾਂ ਕੁਰ੍ਮਿ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਭਸ੍ਮ ਭਸ੍ਮਾਰ੍ਹਤੇਜਸਾ
ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਦਸਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੋਤਿ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਰਾਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
ਨਾਪਹਰ੍ਤੁਮਹਂ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ। ਵਿਧਿਸ੍ਤਵ ਵਧਾਰ੍ਥਾਯ ਵਿਹਿਤੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਸ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਮ ਜੀ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਤੇਰੇ ਵਧ ਲਈ ਕਿਸਮਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਸੀਤਾਯਾ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਃ। ਵਿਵृਤ੍ਯ ਨਯਨੇ ਕ੍ਰੂਰੇ ਜਾਨਕੀਮਨ੍ਵਵੈਕ੍ਸ਼ਤ
ਸੀਤਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡਰਾਉਣੇ ਅੱਖ ਵੱਡੇ ਕਰਕੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ।
ਨੀਲਜੀਮੂਤਸਂਕਾਸ਼ੋ ਮਹਾਭੁਜਸ਼ਿਰੋਧਰਃ। ਸਿਂਹਸਤ੍ਤ੍ਵਗਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਦੀਪ੍ਤਜਿਹ੍ਵੋਗ੍ਰਲੋਚਨਃ
ਉਹ ਕਾਲੀ ਬਦਲੀ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਚੌੜਾ ਸਿਰ, ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਚਾਲ, ਚਮਕਦਾਰ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਜੀਭ ਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ।
ਚਲਾਗ੍ਰਮੁਕੁਟਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨਃ। ਰਕ੍ਤਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਧਰਸ੍ਤਪ੍ਤਾਂਗਦਵਿਭੂषਣਃ
ਉਸ ਦਾ ਉੱਚਾ ਤੇ ਹਿਲਦਾ ਤਾਜ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਪਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼੍ਰੋਣੀਸੂਤ੍ਰੇਣ ਮਹਤਾ ਮੇਚਕੇਨ ਸੁਸਂਵृਤਃ। ਅਮृਤੋਤ੍ਪਾਦਨੇ ਨਦ੍ਧੋ ਭੁਜਂਗੇਨੇਵ ਮਨ੍ਦਰਃ
ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਪੱਟਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਮंथਨ ਸਮੇਂ ਸੱਪ ਨੇ ਜਕੜਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਭੁਜਾਭ੍ਯਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇऽਚਲਸਂਕਾਸ਼ਃ ਸ਼ृਂਗਾਭ੍ਯਾਮਿਵ ਮਨ੍ਦਰਃ
ਉਹ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਭਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਦੋ ਚੋਟਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਕੁਣ੍ਡਲਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਭੂषਿਤਃ। ਰਕ੍ਤਪਲ੍ਲਵਪੁष੍ਪਾਭ੍ਯਾਮਸ਼ੋਕਾਭ੍ਯਾਮਿਵਾਚਲਃ
ਉਹ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲਾਲ ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਸ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਤਿਮੋ ਵਸਨ੍ਤ ਇਵ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍। ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਚੈਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮੋ ਭੂषਿਤੋऽਪਿ ਭਯਂਕਰਃ
ਉਹ ਕਲਪ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸਮਸ਼ਾਨ ਦੇ ਚੌਕ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ।
ਅਵੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋ ਵੈਦੇਹੀਂ ਕੋਪਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ। ਉਵਾਚ ਰਾਵਣਃ ਸੀਤਾਂ ਭੁਜਂਗ ਇਵ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਦੇਹੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦਿਆਂ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸੀਸ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।