ਸ ਤਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਚੈਵ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ । ਪਿਤॄਨ੍ ਸ ਪਰਿਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਾਜਿਹਰ੍ਤਾਰਮੇਵ ਚ ॥੧-੪੧-
ਉਹ ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਤੇ ਘੋੜਾ ਚੋਰਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵੀ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ।
ਦਿਸ਼ਾਗਜਸ੍ਤੁ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਆਸਮਞ੍ਜ ਕृਤਾਰ੍ਥਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਹਾਸ਼੍ਵਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇष੍ਯਸਿ ॥੧-੪੧-
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ: "ਅਸਮੰਜਾ, ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।"
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵ ਦਿਸ਼ਾਗਜਾਨ੍ । ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਪ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥੧-੪੧-
ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਤੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦਿਸ਼ਾਪਾਲੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯਕੋਵਿਦੈਃ । ਪੂਜਿਤਃ ਸਹਯਸ਼੍ਚੈਵਾਗਨ੍ਤਾਸੀਤ੍ਯਭਿਚੋਦਿਤਃ ॥੧-੪੧-
ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਹੁਨਰ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।"
ਤੇषਾਂ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਲਘੁਵਿਕ੍ਰਮਃ । ਭਸ੍ਮਰਾਸ਼ੀਕृਤਾ ਯਤ੍ਰ ਪਿਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਾਗਰਾਃ ॥੧-੪੧-
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਓਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਰਾਖ ਬਣੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ।
ਸ ਦੁਃਖਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਵਸਮਞ੍ਜਸੁਤਸ੍ਤਦਾ । ਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਪਰਮਾਰ੍ਤਸ੍ਤੁ ਵਧਾਤ੍ ਤੇषਾਂ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ ॥੧-੪੧-
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅਸਮੰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯਜ੍ਞਿਯਂ ਚ ਹਯਂ ਤਤ੍ਰ ਚਰਨ੍ਤਮਵਿਦੂਰਤਃ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥੧-੪੧-
ਉਸ ਨੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਯਜਨ ਲਈ ਘੋੜਾ ਘੁੰਮਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਦੁਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ ਤੇषਾਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕਰ੍ਤੁਕਾਮੋ ਜਲਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਸ ਜਲਾਰ੍ਥੀ ਮਹਾਤੇਜਾ ਨ ਚਾਪਸ਼੍ਯਜ੍ਜਲਾਸ਼ਯਮ੍ ॥੧-੪੧-
ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਲਈ ਜਲ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਮਹਾ ਤੇਜੀ ਨੇ ਪਾਣੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਜਲ-ਸਰੋਤ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।
ਵਿਸਾਰ੍ਯ ਨਿਪੁਣਾਂ ਦृष੍ਟਿਂ ਤਤੋऽਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਖਗਾਧਿਪਮ੍ । ਪਿਤॄਣਾਂ ਮਾਤੁਲਂ ਰਾਮ ਸੁਪਰ੍ਣਮਨਿਲੋਪਮਮ੍ ॥੧-੪੧-
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਪਰਣ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਮਾਮਾ ਸੀ, ਰਾਮਾ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਸ ਚੈਨਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵੈਨਤੇਯੋ ਮਹਾਬਲਃ । ਮਾ ਸ਼ੁਚਃ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਵਧੋऽਯਂ ਲੋਕਸਮ੍ਮਤਃ ॥੧-੪੧-
ਵੈਨਤੇਯ, ਜੋ ਮਹਾ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਮੌਤ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।"
ਕਪਿਲੇਨਾਪ੍ਰਮੇਯੇਣ ਦਗ੍ਧਾ ਹੀਮੇ ਮਹਾਬਲਾਃ । ਸਲਿਲਂ ਨਾਰ੍ਹਸਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਦਾਤੁਮੇषਾਂ ਹਿ ਲੌਕਿਕਮ੍ ॥੧-੪੧-
"ਇਹ ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਅਣਗਣੇ ਕਪਿਲ ਵੱਲੋਂ ਸਾੜੇ ਗਏ ਹਨ; ਤੂੰ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।"
ਗਙ੍ਗਾ ਹਿਮਵਤੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਦੁਹਿਤਾ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਕੁਰੁ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤੁ ਜਲ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ॥੧-੪੧-
"ਗੰਗਾ, ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਲਈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਲ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰ, ਮਹਾ ਬਾਹੂ।"
ਭਸ੍ਮਰਾਸ਼ੀਕृਤਾਨੇਤਾਨ੍ ਪ੍ਲਾਵਯੇਲ੍ਲੋਕਪਾਵਨੀ । ਤਯਾ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮਿਦਂ ਭਸ੍ਮ ਗਙ੍ਗਯਾ ਲੋਕਕਾਨ੍ਤਯਾ । षष੍ਟਿਂ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ ॥੧-੪੧-
"ਜੋ ਰਾਖ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਭਾਵੇਂਗੀ; ਜਦ ਇਹ ਰਾਖ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇਗੀ, ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸੁਗਰਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ।"
ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਾਸ਼੍ਵਂ ਮਹਾਭਾਗ ਸਂਗृਹ੍ਯ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ। ਯਜ੍ਞਂ ਪੈਤਾਮਹਂ ਵੀਰ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ॥੧-੪੧-
"ਘੋੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਨਿਕਲ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਵੀਰ।"
ਸੁਪਰ੍ਣਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੋਂऽਸ਼ੁਮਾਨਤਿਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਹਯਮਾਦਾਯ ਪੁਨਰਾਯਾਨ੍ਮਹਾਤਪਾਃ ॥੧-੪੧-
ਸੁਪਰਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅਤਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁਰਖ ਨੇ, ਘੋੜਾ ਫ਼ੌਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ, ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਰਾਜਾਨਮਾਸਾਦ੍ਯ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਨ੍ਯਵੇਦਯਦ੍ ਯਥਾਵृਤ੍ਤਂ ਸੁਪਰ੍ਣਵਚਨਂ ਤਥਾ ॥੧-੪੧-
ਫਿਰ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਹ ਦীক্ষਿਤ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੁਪਰਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸਮੇਤ, ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਘੋਰਸਂਕਾਸ਼ਂ ਵਾਕ੍ਯਮਂਸ਼ੁਮਤੋ ਨृਪਃ । ਯਜ੍ਞਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਾਮਾਸ ਯਥਾਕਲ੍ਪਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ॥੧-੪੧-
ਅੰਸ਼ੁਮਤ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ੍ਵਪੁਰਂ ਤ੍ਵਗਮਚ੍ਛ੍ਰੀਮਾਨਿष੍ਟਯਜ੍ਞੋ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਗਙ੍ਗਾਯਾਸ਼੍ਚਾਗਮੇ ਰਾਜਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਨਾਧ੍ਯਗਚ੍ਛਤ ॥੧-੪੧-
ਇੱਛਿਤ ਯਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ; ਪਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਰਣ ਬਾਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਅਗਤ੍ਵਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਰਾਜਾ ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਮਹਾਨ੍ । ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਰਾਜ੍ਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਿਵਂ ਗਤਃ ॥੧-੪੧-
ਹੱਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
thumb|ਦ੍ਵਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਹੁਣ ਚਾਲੀ-ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।
ਕਾਲਧਰ੍ਮਂ ਗਤੇ ਰਾਮ ਸਗਰੇ ਪ੍ਰਕृਤੀਜਨਾਃ । ਰਾਜਾਨਂ ਰੋਚਯਾਮਾਸੁਰਂਸ਼ੁਮਨ੍ਤਂ ਸੁਧਾਰ੍ਮਿਕਮ੍ ॥੧-੪੨-
ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਹ ਛੱਡੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁਧਰਮਿਕ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਚੁਣ ਲਿਆ।
ਸ ਰਾਜਾ ਸੁਮਹਾਨਾਸੀਦਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਨਾਸੀਦ੍ ਦਿਲੀਪ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ॥੧-੪੨-
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਵੀ ਮਹਾਨ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮੈ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸਮਾਦਿਸ਼੍ਯ ਦਿਲੀਪੇ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਹਿਮਵਚ੍ਛਿਖਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ॥੧-੪੨-
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਜ ਦਿਲੀਪ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਿਆ।
ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਸਾਹਸ੍ਰਂ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸੁਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਤਪੋਵਨਗਤੋ ਰਾਜਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਲੇਭੇ ਤਪੋਧਨਃ ॥੧-੪੨-
ਉੱਚੀ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਬਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਦਿਲੀਪਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੈਤਾਮਹਂ ਵਧਮ੍ । ਦੁਃਖੋਪਹਤਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਨਾਧ੍ਯਗਚ੍ਛਤ ॥੧-੪੨-
ਪਰ ਦਿਲੀਪ, ਜੋ ਮਹਾ-ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਿਤਾਮਾ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ।
ਕਥਂ ਗਙ੍ਗਾਵਤਰਣਂ ਕਥਂ ਤੇषਾਂ ਜਲਕ੍ਰਿਯਾ । ਤਾਰਯੇਯਂ ਕਥਂ ਚੈਤਾਨਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਪਰੋऽਭਵਤ੍ ॥੧-੪੨-
ਕਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਉਤਰ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਗੀਰਥੋ ਨਾਮ ਜਜ੍ਞੇ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ॥੧-੪੨-
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਗੀਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਧਰਮਕ ਸੀ।
ਦਿਲੀਪਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤੇਜਾ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰਿष੍ਟਵਾਨ੍ । ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਰਾਜਾ ਰਾਜ੍ਯਮਕਾਰਯਤ੍ ॥੧-੪੨-
ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਬਹੁਤ ਯਜਨ ਕੀਤੇ; ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਅਗਤ੍ਵਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਰਾਜਾ ਤੇषਾਮੁਦ੍ਧਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਾਲਧਰ੍ਮਮੁਪੇਯਿਵਾਨ੍ ॥੧-੪੨-
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਹੱਲ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰੋਗ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕਂ ਗਤੋ ਰਾਜਾ ਸ੍ਵਾਰ੍ਜਿਤੇਨੈਵ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਰਾਜ੍ਯੇ ਭਗੀਰਥਂ ਪੁਤ੍ਰਮਭਿषਿਚ੍ਯ ਨਰਰ੍षਭਃ ॥੧-੪੨-
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।