ਅਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਮੁਖੀਂ ਦੀਨਾਂ ਕृਸ਼ਾਮਨਸ਼ਨੇਨ ਚ। ਸ਼ੋਕਧ੍ਯਾਨਪਰਾਂ ਦੀਨਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੁਃਖਪਰਾਯਣਾਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੁਖੀ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ। ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਗਮ ਤੇ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਈ।
ਪ੍ਰਿਯਂ ਜਨਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਗਣਮ੍। ਸ੍ਵਗਣੇਨ ਮृਗੀਂ ਹੀਨਾਂ ਸ਼੍ਵਗਣੇਨਾਵृਤਾਮਿਵ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਗੀ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ।
ਨੀਲਨਾਗਾਭਯਾ ਵੇਣ੍ਯਾ ਜਘਨਂ ਗਤਯੈਕਯਾ। ਨੀਲਯਾ ਨੀਰਦਾਪਾਯੇ ਵਨਰਾਜ੍ਯਾ ਮਹੀਮਿਵ
ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਾਲੀ ਚੋਟੀ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਜਦੋਂ ਬਦਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਦੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਚੀਰੀ ਹੋਈ।
ਸੁਖਾਰ੍ਹਾਂ ਦੁਃਖਸਂਤਪ੍ਤਾਂ ਵ੍ਯਸਨਾਨਾਮਕੋਵਿਦਾਮ੍। ਤਾਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀਮਧਿਕਂ ਮਲਿਨਾਂ ਕृਸ਼ਾਮ੍
ਜੋ ਸੁਖ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੋਰ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਮੈਲੀ।
ਤਰ੍ਕਯਾਮਾਸ ਸੀਤੇਤਿ ਕਾਰਣੈਰੁਪਪਾਦਿਭਿਃ। ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਤਦਾ ਤੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾ ਕਾਮਰੂਪਿਣਾ
ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਹੀ ਸੀਤਾ ਹੈ,' ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ।
ਯਥਾਰੂਪਾ ਹਿ ਦृष੍ਟਾ ਸਾ ਤਥਾਰੂਪੇਯਮਂਗਨਾ। ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਾਨਨਾਂ ਸੁਭ੍ਰੂਂ ਚਾਰੁਵृਤ੍ਤਪਯੋਧਰਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਇਹ ਔਰਤ ਹੈ: ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਗੋਲ ਛਾਤੀਆਂ।
ਕੁਰ੍ਵਤੀਂ ਪ੍ਰਭਯਾ ਦੇਵੀਂ ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਤਿਮਿਰਾ ਦਿਸ਼ਃ। ਤਾਂ ਨੀਲਕਣ੍ਠੀਂ ਬਿਮ੍ਬੋष੍ਠੀਂ ਸੁਮਧ੍ਯਾਂ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ। ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਨੀਲਾ, ਹੋਠ ਬਿੰਬ ਫਲ ਵਾਂਗ ਲਾਲ, ਪੱਟ ਦਰਿਆਈ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਖੜੀ।
ਸੀਤਾਂ ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਮਨ੍ਮਥਸ੍ਯ ਰਤਿਂ ਯਥਾ। ਇष੍ਟਾਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾਮਿਵ
ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਜਗਤ ਲਈ ਉਨੀ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਤੀ ਕਾਮਦੇਵ ਲਈ। ਉਹ ਪੂਰਨ ਚੰਦਰੀਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਭੂਮੌ ਸੁਤਨੁਮਾਸੀਨਾਂ ਨਿਯਤਾਮਿਵ ਤਾਪਸੀਮ੍। ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਬਹੁਲਾਂ ਭੀਰੁਂ ਭੁਜਗੇਨ੍ਦ੍ਰਵਧੂਮਿਵ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ, ਚੰਨ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ ਪਤਲੀ, ਉਹ ਸਿਆਣੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤਪੱਸਵੀ ਔਰਤ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਡਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਗਹਿਰੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ੋਕਜਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਵਿਤਤੇਨ ਨ ਰਾਜਤੀਮ੍। ਸਂਸਕ੍ਤਾਂ ਧੂਮਜਾਲੇਨ ਸ਼ਿਖਾਮਿਵ ਵਿਭਾਵਸੋਃ
ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਨੂੰ ਧੂੰਏਂ ਨੇ ਢੱਕ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਾਂ ਸ੍ਮृਤੀਮਿਵ ਸਂਦਿਗ੍ਧਾਮृਦ੍ਧਿਂ ਨਿਪਤਿਤਾਮਿਵ। ਵਿਹਤਾਮਿਵ ਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਮਾਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤਿਹਤਾਮਿਵ
ਉਹ ਯਾਦ ਵਾਂਗ ਸੀ ਜੋ ਉਲਝ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਭਰੋਸੇ ਵਾਂਗ ਜੋ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਸ ਵਾਂਗ ਜੋ ਰੁਕ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਸੋਪਸਰ੍ਗਾਂ ਯਥਾ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਸਕਲੁषਾਮਿਵ। ਅਭੂਤੇਨਾਪਵਾਦੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਨਿਪਤਿਤਾਮਿਵ
ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਵੇ, ਅਕਲ ਵਿੱਚ ਮੈਲ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਜ਼ਤ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ।
ਰਾਮੋਪਰੋਧਵ੍ਯਥਿਤਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ੋਗਣਨਿਪੀਡਿਤਾਮ੍। ਅਬਲਾਂ ਮृਗਸ਼ਾਵਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾਂ ਤਤਸ੍ਤਤਃ
ਰਾਮ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤੀ ਹੋਈ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਹਿਰਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ।
ਬਾष੍ਪਾਮ੍ਬੁਪਰਿਪੂਰ੍ਣੇਨ ਕृष੍ਣਵਕ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਿਪਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾ। ਵਦਨੇਨਾਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਨ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤੀਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਵਕਰੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਨਾਲ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਹ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।
ਮਲਪਙ੍ਕਧਰਾਂ ਦੀਨਾਂ ਮਣ੍ਡਨਾਰ੍ਹਾਮਮਣ੍ਡਿਤਾਮ੍। ਪ੍ਰਭਾਂ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਰਾਜਸ੍ਯ ਕਾਲਮੇਘੈਰਿਵਾਵृਤਾਮ੍
ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਗੰਦ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਉਦਾਸ, ਸਜਣ ਦੇ ਯੋਗ ਪਰ ਬਿਨਾ ਸਜਾਈ ਹੋਈ, ਉਹ ਚੰਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਸੀ ਜੋ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਢੱਕ ਲਈ ਹੋਵੇ।
ਤਸ੍ਯ ਸਂਦਿਦਿਹੇ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥਾ ਸੀਤਾਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ। ਆਮ੍ਨਾਯਾਨਾਮਯੋਗੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਿਥਿਲਾਮਿਵ
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਉਲਝ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਿਆ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਢੀਲੀ ਪੈ ਜਾਵੇ।
ਦੁਃਖੇਨ ਬੁਬੁਧੇ ਸੀਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨਨਲਂਕृਤਾਮ੍। ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਯਥਾ ਹੀਨਾਂ ਵਾਚਮਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਂ ਗਤਾਮ੍
ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚੋਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
ਤਾਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੀਮਨਿਨ੍ਦਿਤਾਮ੍। ਤਰ੍ਕਯਾਮਾਸ ਸੀਤੇਤਿ ਕਾਰਣੈਰੁਪਪਾਦਯਨ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ—ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਸੀਤਾ ਹੈ,' ਤੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਬੂਤਾਂ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ।
ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਯਾਨਿ ਚਾਂਗੇषੁ ਤਦਾ ਰਾਮੋऽਨ੍ਵਕੀਰ੍ਤਯਤ੍। ਤਾਨ੍ਯਾਭਰਣਜਾਲਾਨਿ ਗਾਤ੍ਰਸ਼ੋਭੀਨ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਯਤ੍
ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜੋ ਗਹਿਣੇ ਰਾਮ ਨੇ ਦੱਸੇ ਸਨ, ਉਹੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖੀ।
ਸੁਕृਤੌ ਕਰ੍ਣਵੇष੍ਟੌ ਚ ਸ਼੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰੌ ਚ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤੌ। ਮਣਿਵਿਦ੍ਰੁਮਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਹਸ੍ਤੇष੍ਵਾਭਰਣਾਨਿ ਚ
ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਗਹਿਣੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਤੇ ਲਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣੇ ਸਨ।
ਸ਼੍ਯਾਮਾਨਿ ਚਿਰਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨਵਨ੍ਤਿ ਚ। ਤਾਨ੍ਯੇਵੈਤਾਨਿ ਮਨ੍ਯੇऽਹਂ ਯਾਨਿ ਰਾਮੋऽਨ੍ਵਕੀਰ੍ਤਯਤ੍
ਇਹ ਗਹਿਣੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਾਏ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਕਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੇ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਇਹੀ ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਹਨ ਜੋ ਰਾਮ ਨੇ ਦੱਸੇ ਸਨ।
ਤਤ੍ਰ ਯਾਨ੍ਯਵਹੀਨਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਹਂ ਨੋਪਲਕ੍ਸ਼ਯੇ। ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯਾ ਨਾਵਹੀਨਾਨਿ ਤਾਨੀਮਾਨਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਗਹਿਣੇ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੇ; ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਕੋਲ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਹ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਪੀਤਂ ਕਨਕਪਟ੍ਟਾਭਂ ਸ੍ਰਸ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਸਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍। ਉਤ੍ਤਰੀਯਂ ਨਗਾਸਕ੍ਤਂ ਤਦਾ ਦृष੍ਟਂ ਪ੍ਲਵਂਗਮੈਃ
ਉਸ ਦਾ ਪੀਲਾ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਿਨਾਰੀ ਵਾਲਾ ਉਪਰਲਾ ਕੱਪੜਾ ਢਿੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਕੱਪੜਾ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।
ਭੂषਣਾਨਿ ਚ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਦृष੍ਟਾਨਿ ਧਰਣੀਤਲੇ। ਅਨਯੈਵਾਪਵਿਦ੍ਧਾਨਿ ਸ੍ਵਨਵਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗਹਿਣੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹੋਏ।
ਇਦਂ ਚਿਰਗृਹੀਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਸਨਂ ਕ੍ਲਿष੍ਟਵਤ੍ਤਰਮ੍। ਤਥਾਪ੍ਯਨੂਨਂ ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਂ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਯਥੇਤਰਤ੍
ਇਹ ਕੱਪੜਾ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਘਟਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ।
ਇਯਂ ਕਨਕਵਰ੍ਣਾਂਗੀ ਰਾਮਸ੍ਯ ਮਹਿषੀ ਪ੍ਰਿਯਾ। ਪ੍ਰਣष੍ਟਾਪਿ ਸਤੀ ਯਸ੍ਯ ਮਨਸੋ ਨ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਇਯਂ ਸਾ ਯਤ੍ਕृਤੇ ਰਾਮਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰਿਹ ਤਪ੍ਯਤੇ। ਕਾਰੁਣ੍ਯੇਨਾਨृਸ਼ਂਸ੍ਯੇਨ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮਦਨੇਨ ਚ
ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਦਇਆ ਨਾਲ, ਮਿਹਰ ਨਾਲ, ਗਮ ਨਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਣष੍ਟੇਤਿ ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਦਾਸ਼੍ਰਿਤੇਤ੍ਯਾਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਤਃ। ਪਤ੍ਨੀ ਨष੍ਟੇਤਿ ਸ਼ੋਕੇਨ ਪ੍ਰਿਯੇਤਿ ਮਦਨੇਨ ਚ
ਉਹ ਉਸਨੂੰ 'ਖੋਈ ਹੋਈ ਔਰਤ' ਦਇਆ ਕਰਕੇ, 'ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ' ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ, 'ਖੋਈ ਹੋਈ ਪਤਨੀ' ਗਮ ਕਰਕੇ ਤੇ 'ਪਿਆਰੀ' ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਯਥਾਰੂਪਮਂਗਪ੍ਰਤ੍ਯਂਗਸੌष੍ਠਵਮ੍। ਰਾਮਸ੍ਯ ਚ ਯਥਾਰੂਪਂ ਤਸ੍ਯੇਯਮਸਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਰਾਣੀ ਦੇ ਅੰਗ-ਪ੍ਰਤਿਅੰਗ ਦੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਇਹ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍। ਤੇਨੇਯਂ ਸ ਚ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਪਿ ਜੀਵਤਿ
ਇਸ ਰਾਣੀ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਇਸ ਉੱਤੇ; ਇਸੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਇਹ ਰਾਣੀ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।