ਅਤਿਵृਤ੍ਤਮਿਵਾਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਰਮ੍ਯਸ਼੍ਰਿਯਾਯੁਤਮ੍। ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਿਵ ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਪੁष੍ਪਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਣਾਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਤੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਲਾਹੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਅਸਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ।
ਪੁष੍ਪਰਤ੍ਨਸ਼ਤੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਸਾਗਰਂ ਯਥਾ। ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਪੁष੍ਪੈਰ੍ਨਿਚਿਤਂ ਪਾਦਪੈਰ੍ਮਧੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ
ਉਹ ਸਥਾਨ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਧੁਰ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ।
ਨਾਨਾਨਿਨਾਦੈਰੁਦ੍ਯਾਨਂ ਰਮ੍ਯਂ ਮृਗਗਣਦ੍ਵਿਜੈਃ। ਅਨੇਕਗਨ੍ਧਪ੍ਰਵਹਂ ਪੁਣ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਮਨੋਹਰਮ੍
ਉਹ ਬਾਗ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ।
ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਵਿਦੂਰਸ੍ਥਂ ਚੈਤ੍ਯਪ੍ਰਾਸਾਦਮੂਰ੍ਜਿਤਮ੍। ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕੈਲਾਸਪਾਣ੍ਡੁਰਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਖੰਭਿਆਂ 'ਤੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਕੈਲਾਸ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੀ।
ਪ੍ਰਵਾਲਕृਤਸੋਪਾਨਂ ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਵੇਦਿਕਮ੍। ਮੁष੍ਣਨ੍ਤਮਿਵ ਚਕ੍ਸ਼ੂਂषਿ ਦ੍ਯੋਤਮਾਨਮਿਵ ਸ਼੍ਰਿਯਾ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਮੂੰਗੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਚੌਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਮਾਰਤ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੌਂਧਿਆਉਂਦੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ।
ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁਭਾਵਤ੍ਵਾਦੁਲ੍ਲਿਖਨ੍ਤਮਿਵਾਮ੍ਬਰਮ੍। ਤਤੋ ਮਲਿਨਸਂਵੀਤਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਭਿਃ ਸਮਾਵृਤਾਮ੍
ਉਹ ਇਮਾਰਤ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ 'ਚ ਲਪਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ।
ਉਪਵਾਸਕृਸ਼ਾਂ ਦੀਨਾਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤੀਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਾਦੌ ਚਨ੍ਦ੍ਰਰੇਖਾਮਿਵਾਮਲਾਮ੍
ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਟਾਹੁੰਕਾ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਲੀ ਚੰਦਰੀਕ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ।
ਮਨ੍ਦਪ੍ਰਖ੍ਯਾਯਮਾਨੇਨ ਰੂਪੇਣ ਰੁਚਿਰਪ੍ਰਭਾਮ੍। ਪਿਨਦ੍ਧਾਂ ਧੂਮਜਾਲੇਨ ਸ਼ਿਖਾਮਿਵ ਵਿਭਾਵਸੋਃ
ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਮੰਦ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਚਮਕ ਥੋੜ੍ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਪਰਤ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਲੌ।
ਪੀਤੇਨੈਕੇਨ ਸਂਵੀਤਾਂ ਕ੍ਲਿष੍ਟੇਨੋਤ੍ਤਮਵਾਸਸਾ। ਸਪਙ੍ਕਾਮਨਲਂਕਾਰਾਂ ਵਿਪਦ੍ਮਾਮਿਵ ਪਦ੍ਮਿਨੀਮ੍
ਉਹ ਇਕ ਪੀਲੇ, ਮੈਲੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ ਝਾੜੀ।
ਪੀਡਿਤਾਂ ਦੁਃਖਸਂਤਪ੍ਤਾਂ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਾਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀਮ੍। ਗ੍ਰਹੇਣਾਂਗਾਰਕੇਣੇਵ ਪੀਡਿਤਾਮਿਵ ਰੋਹਿਣੀਮ੍
ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਈ ਸੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ। ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਣੀ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਨੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।
ਅਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਮੁਖੀਂ ਦੀਨਾਂ ਕृਸ਼ਾਮਨਸ਼ਨੇਨ ਚ। ਸ਼ੋਕਧ੍ਯਾਨਪਰਾਂ ਦੀਨਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੁਃਖਪਰਾਯਣਾਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੁਖੀ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ। ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਗਮ ਤੇ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਈ।
ਪ੍ਰਿਯਂ ਜਨਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਗਣਮ੍। ਸ੍ਵਗਣੇਨ ਮृਗੀਂ ਹੀਨਾਂ ਸ਼੍ਵਗਣੇਨਾਵृਤਾਮਿਵ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਗੀ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ।
ਨੀਲਨਾਗਾਭਯਾ ਵੇਣ੍ਯਾ ਜਘਨਂ ਗਤਯੈਕਯਾ। ਨੀਲਯਾ ਨੀਰਦਾਪਾਯੇ ਵਨਰਾਜ੍ਯਾ ਮਹੀਮਿਵ
ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਾਲੀ ਚੋਟੀ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਜਦੋਂ ਬਦਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਦੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਚੀਰੀ ਹੋਈ।
ਸੁਖਾਰ੍ਹਾਂ ਦੁਃਖਸਂਤਪ੍ਤਾਂ ਵ੍ਯਸਨਾਨਾਮਕੋਵਿਦਾਮ੍। ਤਾਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀਮਧਿਕਂ ਮਲਿਨਾਂ ਕृਸ਼ਾਮ੍
ਜੋ ਸੁਖ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੋਰ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਮੈਲੀ।
ਤਰ੍ਕਯਾਮਾਸ ਸੀਤੇਤਿ ਕਾਰਣੈਰੁਪਪਾਦਿਭਿਃ। ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਤਦਾ ਤੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾ ਕਾਮਰੂਪਿਣਾ
ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਹੀ ਸੀਤਾ ਹੈ,' ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ।
ਯਥਾਰੂਪਾ ਹਿ ਦृष੍ਟਾ ਸਾ ਤਥਾਰੂਪੇਯਮਂਗਨਾ। ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਾਨਨਾਂ ਸੁਭ੍ਰੂਂ ਚਾਰੁਵृਤ੍ਤਪਯੋਧਰਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਇਹ ਔਰਤ ਹੈ: ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਗੋਲ ਛਾਤੀਆਂ।
ਕੁਰ੍ਵਤੀਂ ਪ੍ਰਭਯਾ ਦੇਵੀਂ ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਤਿਮਿਰਾ ਦਿਸ਼ਃ। ਤਾਂ ਨੀਲਕਣ੍ਠੀਂ ਬਿਮ੍ਬੋष੍ਠੀਂ ਸੁਮਧ੍ਯਾਂ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ। ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਨੀਲਾ, ਹੋਠ ਬਿੰਬ ਫਲ ਵਾਂਗ ਲਾਲ, ਪੱਟ ਦਰਿਆਈ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਖੜੀ।
ਸੀਤਾਂ ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਮਨ੍ਮਥਸ੍ਯ ਰਤਿਂ ਯਥਾ। ਇष੍ਟਾਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾਮਿਵ
ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਜਗਤ ਲਈ ਉਨੀ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਤੀ ਕਾਮਦੇਵ ਲਈ। ਉਹ ਪੂਰਨ ਚੰਦਰੀਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਭੂਮੌ ਸੁਤਨੁਮਾਸੀਨਾਂ ਨਿਯਤਾਮਿਵ ਤਾਪਸੀਮ੍। ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਬਹੁਲਾਂ ਭੀਰੁਂ ਭੁਜਗੇਨ੍ਦ੍ਰਵਧੂਮਿਵ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ, ਚੰਨ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ ਪਤਲੀ, ਉਹ ਸਿਆਣੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤਪੱਸਵੀ ਔਰਤ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਡਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਗਹਿਰੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ੋਕਜਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਵਿਤਤੇਨ ਨ ਰਾਜਤੀਮ੍। ਸਂਸਕ੍ਤਾਂ ਧੂਮਜਾਲੇਨ ਸ਼ਿਖਾਮਿਵ ਵਿਭਾਵਸੋਃ
ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਨੂੰ ਧੂੰਏਂ ਨੇ ਢੱਕ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਾਂ ਸ੍ਮृਤੀਮਿਵ ਸਂਦਿਗ੍ਧਾਮृਦ੍ਧਿਂ ਨਿਪਤਿਤਾਮਿਵ। ਵਿਹਤਾਮਿਵ ਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਮਾਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤਿਹਤਾਮਿਵ
ਉਹ ਯਾਦ ਵਾਂਗ ਸੀ ਜੋ ਉਲਝ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਭਰੋਸੇ ਵਾਂਗ ਜੋ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਸ ਵਾਂਗ ਜੋ ਰੁਕ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਸੋਪਸਰ੍ਗਾਂ ਯਥਾ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਸਕਲੁषਾਮਿਵ। ਅਭੂਤੇਨਾਪਵਾਦੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਨਿਪਤਿਤਾਮਿਵ
ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਵੇ, ਅਕਲ ਵਿੱਚ ਮੈਲ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਜ਼ਤ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ।
ਰਾਮੋਪਰੋਧਵ੍ਯਥਿਤਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ੋਗਣਨਿਪੀਡਿਤਾਮ੍। ਅਬਲਾਂ ਮृਗਸ਼ਾਵਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾਂ ਤਤਸ੍ਤਤਃ
ਰਾਮ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤੀ ਹੋਈ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਹਿਰਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ।
ਬਾष੍ਪਾਮ੍ਬੁਪਰਿਪੂਰ੍ਣੇਨ ਕृष੍ਣਵਕ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਿਪਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾ। ਵਦਨੇਨਾਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਨ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤੀਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਵਕਰੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਨਾਲ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਹ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।
ਮਲਪਙ੍ਕਧਰਾਂ ਦੀਨਾਂ ਮਣ੍ਡਨਾਰ੍ਹਾਮਮਣ੍ਡਿਤਾਮ੍। ਪ੍ਰਭਾਂ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਰਾਜਸ੍ਯ ਕਾਲਮੇਘੈਰਿਵਾਵृਤਾਮ੍
ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਗੰਦ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਉਦਾਸ, ਸਜਣ ਦੇ ਯੋਗ ਪਰ ਬਿਨਾ ਸਜਾਈ ਹੋਈ, ਉਹ ਚੰਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਸੀ ਜੋ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਢੱਕ ਲਈ ਹੋਵੇ।
ਤਸ੍ਯ ਸਂਦਿਦਿਹੇ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥਾ ਸੀਤਾਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ। ਆਮ੍ਨਾਯਾਨਾਮਯੋਗੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਿਥਿਲਾਮਿਵ
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਉਲਝ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਿਆ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਢੀਲੀ ਪੈ ਜਾਵੇ।
ਦੁਃਖੇਨ ਬੁਬੁਧੇ ਸੀਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨਨਲਂਕृਤਾਮ੍। ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਯਥਾ ਹੀਨਾਂ ਵਾਚਮਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਂ ਗਤਾਮ੍
ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚੋਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
ਤਾਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੀਮਨਿਨ੍ਦਿਤਾਮ੍। ਤਰ੍ਕਯਾਮਾਸ ਸੀਤੇਤਿ ਕਾਰਣੈਰੁਪਪਾਦਯਨ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ—ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਸੀਤਾ ਹੈ,' ਤੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਬੂਤਾਂ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ।
ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਯਾਨਿ ਚਾਂਗੇषੁ ਤਦਾ ਰਾਮੋऽਨ੍ਵਕੀਰ੍ਤਯਤ੍। ਤਾਨ੍ਯਾਭਰਣਜਾਲਾਨਿ ਗਾਤ੍ਰਸ਼ੋਭੀਨ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਯਤ੍
ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜੋ ਗਹਿਣੇ ਰਾਮ ਨੇ ਦੱਸੇ ਸਨ, ਉਹੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖੀ।
ਸੁਕृਤੌ ਕਰ੍ਣਵੇष੍ਟੌ ਚ ਸ਼੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰੌ ਚ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤੌ। ਮਣਿਵਿਦ੍ਰੁਮਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਹਸ੍ਤੇष੍ਵਾਭਰਣਾਨਿ ਚ
ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਗਹਿਣੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਤੇ ਲਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣੇ ਸਨ।