ਤੇ ਤਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਗਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । षष੍ਟਿਃ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂ ਬਿਭਿਦੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍ ॥੧-੪੦-
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਗਰ ਦਾ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਲ ਦਿੱਤਾ।
ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਯਾਮਪਿ ਦਿਸ਼ਿ ਮਹਾਨ੍ਤਮਚਲੋਪਮਮ੍ । ਦਿਸ਼ਾਗਜਂ ਸੌਮਨਸਂ ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤੇ ਮਹਾਬਲਾਃ ॥੧-੪੦-
ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਵੀ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਹਾਥੀ, ਸੌਮਨਸਾ, ਦੇਖਿਆ।
ਤਂ ਤੇ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਾਪਿ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ । ਖਨਨ੍ਤਃ ਸਮੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਦਿਸ਼ਂ ਸੋਮਵਤੀਂ ਤਦਾ ॥੧-੪੦-
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰੀ, ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਪਾਇਆ, ਫਿਰ ਉਹ ਚੰਦ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਰਘੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਹਿਮਪਾਣ੍ਡੁਰਮ੍ । ਭਦ੍ਰਂ ਭਦ੍ਰੇਣ ਵਪੁषਾ ਧਾਰਯਨ੍ਤਂ ਮਹੀਮਿਮਾਮ੍ ॥੧-੪੦-
ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿਮਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ ਭਦ੍ਰਾ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਧਰਤੀ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਮਾਲਭ੍ਯ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਚੈਨਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । षष੍ਟਿਃ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਬਿਭਿਦੁਰ੍ਵਸੁਧਾਤਲਮ੍ ॥੧-੪੦-
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰੀ, ਤੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਖੋਲ ਦਿੱਤੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਤਰਾਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਾਗਰਾਃ ਪ੍ਰਥਿਤਾਂ ਦਿਸ਼ਮ੍ । ਰੋषਾਦਭ੍ਯਖਨਨ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਪृਥਿਵੀਂ ਸਗਰਾਤ੍ਮਜਾਃ ॥੧-੪੦-
ਫਿਰ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਜੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦਿਸ਼ਾ ਸੀ, ਸਗਰ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਤੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਤ੍ਮਾਨੋ ਭਿਮਵੇਗਾ ਮਹਬਲਾਃ । ਦਦृਸ਼ੁਃ ਕਪਿਲਂ ਤਤ੍ਰ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ ॥੧-੪੦-
ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਭਾਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਵਾਲੇ, ਉਥੇ ਕਪਿਲਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਦਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੈ, ਦੇਖਿਆ।
ਹਯਂ ਚ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਚਰਨ੍ਤਮਵਿਦੂਰਤਃ । ਪ੍ਰਹਰ੍षਮਤੁਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਰਘੁਨਂਦਨ ॥੧-੪੦-
ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਘੋੜਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
ਤੇ ਤਂ ਯਜ੍ਞਹਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰੋਧਪਰ੍ਯਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ । ਖਨਿਤ੍ਰਲਾਙ੍ਗਲਧਰਾ ਨਾਨਾਵृਕ੍ਸ਼ਸ਼ਿਲਾਧਰਾਃ ॥੧-੪੦-
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੋਤੀ, ਹਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਤੇ ਪੱਥਰ ਲੈ ਕੇ, ਉੱਤਸਾਹ ਨਾਲ ਵਧੇ।
ਅਭ੍ਯਧਾਵਨ੍ਤ ਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਸ੍ਤਿष੍ਠ ਤਿष੍ਠੇਤਿ ਚਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਤੁਰਗਂ ਯਜ੍ਞਿਯਂ ਹृਤਵਾਨਸਿ ॥੧-੪੦-
ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੇ, ਤੇ ਚੀਖਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, 'ਰੁਕੋ, ਰੁਕੋ! ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਯਜਨ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੈ!'
ਦੁਰ੍ਮੇਧਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਃ ਸਗਰਾਤ੍ਮਜਾਨ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਤੇषਾਂ ਕਪਿਲੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ॥੧-੪੦-
'ਤੂੰ ਮੰਦ-ਬੁਧੀ ਹੈਂ! ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਆ ਗਏ ਹਾਂ!' ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਪਿਲਾ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ—
ਰੋषੇਣ ਮਹਤਾਵਿष੍ਟੋ ਹੁਂਕਾਰਮਕਰੋਤ੍ ਤਦਾ । ਤਤਸ੍ਤੇਨਾਪ੍ਰਮੇਯੇਣ ਕਪਿਲੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਭਸ੍ਮਰਾਸ਼ੀਕृਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸਗਰਾਤ੍ਮਜਾਃ ॥੧-੪੦-
ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਅਣਗਣੇ ਤੇ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਕਪਿਲਾ ਨੇ, ਕਾਕੁਤਸਥ, ਸਗਰ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖ ਬਣਾਇਆ।
thumb|ਏਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਸੁਣੋ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕਤਾਲੀ ਸਰਗ।
ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚਿਰਗਤਾਞ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਗਰੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਨਪ੍ਤਾਰਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਰਾਜਾ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਂ ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ ॥੧-੪੧-
ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ।
ਸ਼ੂਰਸ਼੍ਚ ਕृਤਵਿਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋऽਸਿ ਤੇਜਸਾ । ਪਿਤॄਣਾਂ ਗਤਿਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛ ਯੇਨ ਚਾਸ਼੍ਵੋऽਪਵਾਹਿਤਃ ॥੧-੪੧-
'ਤੂੰ ਸ਼ੂਰ ਵੀ ਹੈਂ, ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਉਹ ਰਸਤਾ ਲੱਭ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਘੋੜਾ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।'
ਅਨ੍ਤਰ੍ਭੌਮਾਨਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਵੀਰ੍ਯਵਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਤੇषਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤਾਰ੍ਥਂ ਸਾਸਿਂ ਗृਹ੍ਣੀष੍ਵ ਕਾਰ੍ਮੁਕਮ੍ ॥੧-੪੧-
'ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੇ ਤੇ ਤਾਕਤਵਾਨ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲੈ।'
ਅਭਿਵਾਦ੍ਯਾਭਿਵਾਦ੍ਯਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਤ੍ਵਾ ਵਿਘ੍ਨਕਰਾਨਪਿ । ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਃ ਸਂਨਿਵਰ੍ਤਸ੍ਵ ਮਮ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਪਾਰਗਃ ॥੧-੪੧-
'ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ, ਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ। ਮੇਰੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਸਫਲ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ।'
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋਂऽਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਗਰੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਧਨੁਰਾਦਾਯ ਖਡ੍ਗਂ ਚ ਜਗਾਮ ਲਘੁਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥੧-੪੧-
ਸਾਗਰ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਐਸਾ ਆਖਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਪੁਰਖ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ, ਤੇ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਖਾਤਂ ਪਿਤृਭਿਰ੍ਮਾਰ੍ਗਮਨ੍ਤਰ੍ਭੌਮਂ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਪ੍ਰਾਪਦ੍ਯਤ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾਭਿਚੋਦਿਤਃ ॥੧-੪੧-
ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੋਦਿਆ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਲੰਘ ਲਿਆ।
ਦੇਵਦਾਨਵਰਕ੍ਸ਼ੋਭਿਃ ਪਿਸ਼ਾਚਪਤਗੋਰਗੈਃ । ਪੂਜ੍ਯਮਾਨਂ ਮਹਾਤੇਜਾ ਦਿਸ਼ਾਗਜਮਪਸ਼੍ਯਤ ॥੧-੪੧-
ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਪਿਸਾਚ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਸੱਪ—all ਨੇ ਉਸ ਮਹਾ ਤੇਜੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਸ ਤਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਚੈਵ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ । ਪਿਤॄਨ੍ ਸ ਪਰਿਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਾਜਿਹਰ੍ਤਾਰਮੇਵ ਚ ॥੧-੪੧-
ਉਹ ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਤੇ ਘੋੜਾ ਚੋਰਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵੀ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ।
ਦਿਸ਼ਾਗਜਸ੍ਤੁ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਆਸਮਞ੍ਜ ਕृਤਾਰ੍ਥਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਹਾਸ਼੍ਵਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇष੍ਯਸਿ ॥੧-੪੧-
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ: "ਅਸਮੰਜਾ, ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।"
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵ ਦਿਸ਼ਾਗਜਾਨ੍ । ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਪ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥੧-੪੧-
ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਤੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦਿਸ਼ਾਪਾਲੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯਕੋਵਿਦੈਃ । ਪੂਜਿਤਃ ਸਹਯਸ਼੍ਚੈਵਾਗਨ੍ਤਾਸੀਤ੍ਯਭਿਚੋਦਿਤਃ ॥੧-੪੧-
ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਹੁਨਰ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।"
ਤੇषਾਂ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਲਘੁਵਿਕ੍ਰਮਃ । ਭਸ੍ਮਰਾਸ਼ੀਕृਤਾ ਯਤ੍ਰ ਪਿਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਾਗਰਾਃ ॥੧-੪੧-
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਓਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਰਾਖ ਬਣੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ।
ਸ ਦੁਃਖਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਵਸਮਞ੍ਜਸੁਤਸ੍ਤਦਾ । ਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਪਰਮਾਰ੍ਤਸ੍ਤੁ ਵਧਾਤ੍ ਤੇषਾਂ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ ॥੧-੪੧-
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅਸਮੰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯਜ੍ਞਿਯਂ ਚ ਹਯਂ ਤਤ੍ਰ ਚਰਨ੍ਤਮਵਿਦੂਰਤਃ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥੧-੪੧-
ਉਸ ਨੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਯਜਨ ਲਈ ਘੋੜਾ ਘੁੰਮਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਦੁਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ ਤੇषਾਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕਰ੍ਤੁਕਾਮੋ ਜਲਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਸ ਜਲਾਰ੍ਥੀ ਮਹਾਤੇਜਾ ਨ ਚਾਪਸ਼੍ਯਜ੍ਜਲਾਸ਼ਯਮ੍ ॥੧-੪੧-
ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਲਈ ਜਲ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਮਹਾ ਤੇਜੀ ਨੇ ਪਾਣੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਜਲ-ਸਰੋਤ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।
ਵਿਸਾਰ੍ਯ ਨਿਪੁਣਾਂ ਦृष੍ਟਿਂ ਤਤੋऽਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਖਗਾਧਿਪਮ੍ । ਪਿਤॄਣਾਂ ਮਾਤੁਲਂ ਰਾਮ ਸੁਪਰ੍ਣਮਨਿਲੋਪਮਮ੍ ॥੧-੪੧-
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਪਰਣ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਮਾਮਾ ਸੀ, ਰਾਮਾ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਸ ਚੈਨਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵੈਨਤੇਯੋ ਮਹਾਬਲਃ । ਮਾ ਸ਼ੁਚਃ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਵਧੋऽਯਂ ਲੋਕਸਮ੍ਮਤਃ ॥੧-੪੧-
ਵੈਨਤੇਯ, ਜੋ ਮਹਾ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਮੌਤ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।"