ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਸ਼੍ਚ ਤਤਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸ ਮਹਾਕਪਿਃ। ਜਗਾਮ ਮਹਤੀਂ ਸ਼ਂਕਾਂ ਧਰ੍ਮਸਾਧ੍ਵਸਸ਼ਂਕਿਤਃ
ਉਹ ਮਹਾਂਕਪੀ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਆ ਗਈ, ਧਰਮ ਦੀ ਭੈ ਨਾਲ ਡਰ ਗਿਆ।
ਪਰਦਾਰਾਵਰੋਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਇਦਂ ਖਲੁ ਮਮਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਧਰ੍ਮਲੋਪਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹਰੇਮ ਦੀਆਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।
ਨ ਹਿ ਮੇ ਪਰਦਾਰਾਣਾਂ ਦृष੍ਟਿਰ੍ਵਿषਯਵਰ੍ਤਿਨੀ। ਅਯਂ ਚਾਤ੍ਰ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਃ ਪਰਦਾਰਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਕਦੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ 'ਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵੇਖੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਚ੍ਚਿਨ੍ਤਾ ਪੁਨਰਨ੍ਯਾ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ। ਨਿਸ਼੍ਚਿਤੈਕਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਨਿਸ਼੍ਚਯਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ
ਉਸ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਨਿਸਚੇਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੋਚ 'ਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ, ਜੋ ਸਹੀ ਕੰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਕਾਮਂ ਦृष੍ਟਾ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਾ ਰਾਵਣਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ। ਨ ਤੁ ਮੇ ਮਨਸਾ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਵੈਕृਤ੍ਯਮੁਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਹਾਂ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਸਭ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਰਾਖ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਵੇਖੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਗਾੜ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਮਨੋ ਹਿ ਹੇਤੁਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨੇ। ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ ਤਚ੍ਚ ਮੇ ਸੁਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਨ ਹੀ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਚਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਵੀ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਮਯਾ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਵੈਦੇਹੀ ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਿਤੁਮ੍। ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਹਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਦਾ ਸਮ੍ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਣੇ
ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਖੋਜਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜਦੇ ਸਮੇਂ, ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਯਾ ਯੋਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਤੇ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮਦਾ ਨष੍ਟਾ ਮृਗੀषੁ ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਿਤੁਮ੍
ਜਿਸ ਜੀਵ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਜਾਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੀ ਵਿਚ ਉਹ ਖੋਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹਿਰਣਾਂ ਵਿਚ ਖੋਜਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਤਦਿਦਂ ਮਾਰ੍ਗਿਤਂ ਤਾਵਚ੍ਛੁਦ੍ਧੇਨ ਮਨਸਾ ਮਯਾ। ਰਾਵਣਾਨ੍ਤਃਪੁਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨ ਚ ਜਾਨਕੀ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜ ਲਿਆ, ਪਰ ਜਾਨਕੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਈ।
ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਗਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍। ਅਵੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋ ਹਨੁਮਾਨ੍ ਨੈਵਾਪਸ਼੍ਯਤ ਜਾਨਕੀਮ੍
ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਜਾਨਕੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖੀ।
ਤਾਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਕਪਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾ ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ। ਅਪਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਦਾ ਵੀਰਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਉਥੇ, ਕਪੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਔਰਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ; ਫਿਰ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਕੇ, ਉਹ ਬੀਰ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਸ ਭੂਯਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਮਾਰੁਤਿਰ੍ਯਤ੍ਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ। ਆਪਾਨਭੂਮਿਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਤਾਂ ਵਿਚੇਤੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ
ਫਿਰ, ਮਾਰੁਤ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਖੋਜਣ ਲੱਗਾ।
thumb|ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੫-
ਹੁਣ ਬਾਰਾਂਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਸ ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਭਵਨਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਲਤਾਗृਹਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਗृਹਾਨ੍ ਨਿਸ਼ਾਗृਹਾਨ੍। ਜਗਾਮ ਸੀਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨੋਤ੍ਸੁਕੋ ਨ ਚੈਵ ਤਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚਾਰੁਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍
ਉਹ ਮਹਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਲਤਾ-ਘਰ, ਰੰਗੀਨ ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਪਰ ਸੋਹਣੀ ਸੀਤਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਸ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਤਤੋ ਮਹਾਕਪਿਃ ਪ੍ਰਿਯਾਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਤਾਮ੍। ਧ੍ਰੁਵਂ ਨ ਸੀਤਾ ਧ੍ਰਿਯਤੇ ਯਥਾ ਨ ਮੇ ਵਿਚਿਨ੍ਵਤੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮੇਤਿ ਮੈਥਿਲੀ
ਫਿਰ, ਮਹਾਂਕਪੀ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚਿਆ: ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਖੋਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਥਿਲੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਸਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰੇਣ ਜਾਨਕੀ ਸ੍ਵਸ਼ੀਲਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਤਤ੍ਪਰਾ ਸਤੀ। ਅਨੇਨ ਨੂਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਦੁष੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ ਹਤਾ ਭਵੇਦਾਰ੍ਯਪਥੇ ਪਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਜਾਨਕੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਆਚਰਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਹੱਥੋਂ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉੱਚ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਵਿਰੂਪਰੂਪਾ ਵਿਕृਤਾ ਵਿਵਰ੍ਚਸੋ ਮਹਾਨਨਾ ਦੀਰ੍ਘਵਿਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ। ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਰਾਜਯੋषਿਤੋ ਭਯਾਦ੍ ਵਿਨष੍ਟਾ ਜਨਕੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ਮਜਾ
ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨੀਆਂ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ, ਵਿਗੜੀਆਂ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਡਰ ਕਰ ਮਰ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸੀਤਾਮਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹ੍ਯਨਵਾਪ੍ਯ ਪੌਰੁषਂ ਵਿਹृਤ੍ਯ ਕਾਲਂ ਸਹ ਵਾਨਰੈਸ਼੍ਚਿਰਮ੍। ਨ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸਮੀਪਗਾ ਗਤਿਃ ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਦਣ੍ਡੋ ਬਲਵਾਂਸ਼੍ਚ ਵਾਨਰਃ
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸੁਗਰੀਵ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ; ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਮਨ੍ਤਃਪੁਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦृष੍ਟਾ ਰਾਵਣਯੋषਿਤਃ। ਨ ਸੀਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਾਧ੍ਵੀ ਵृਥਾ ਜਾਤੋ ਮਮ ਸ਼੍ਰਮਃ
ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਪਰ ਸਧਾਰਣ ਸੀਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ; ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਈ।
ਕਿਂ ਨੁ ਮਾਂ ਵਾਨਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਗਤਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਂਗਤਾਃ। ਗਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਯਾ ਵੀਰ ਕਿਂ ਕृਤਂ ਤਦ੍ ਵਦਸ੍ਵ ਨਃ
ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਸਭ ਵਾਨਰ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ? 'ਹੇ ਬੀਰ, ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਤੂੰ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ?'
ਅਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਾਮਹਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍। ਧ੍ਰੁਵਂ ਪ੍ਰਾਯਮੁਪਾਸਿष੍ਯੇ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵ੍ਯਤਿਵਰ੍ਤਨੇ
ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਮੈਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ 'ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।
ਕਿਂ ਵਾ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਵृਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨਂਗਦਸ਼੍ਚ ਸਃ। ਗਤਂ ਪਾਰਂ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵਾਨਰਾਸ਼੍ਚ ਸਮਾਗਤਾਃ
ਵੱਡੇ ਜਾਮਬਵਾਨ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ?
ਅਨਿਰ੍ਵੇਦਃ ਸ਼੍ਰਿਯੋ ਮੂਲਮਨਿਰ੍ਵੇਦਃ ਪਰਂ ਸੁਖਮ੍। ਭੂਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਚੇष੍ਯਾਮਿ ਨ ਯਤ੍ਰ ਵਿਚਯਃ ਕृਤਃ
ਹੌਸਲਾ ਹੀ ਸੁਖ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਹ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਫਿਰ ਖੋਜਾਂਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਅਨਿਰ੍ਵੇਦੋ ਹਿ ਸਤਤਂ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੇषੁ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਃ। ਕਰੋਤਿ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਤੋਃ ਕਰ੍ਮ ਯਚ੍ਚ ਕਰੋਤਿ ਸਃ
ਹੌਸਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਕੰਮ 'ਚ ਸਫਲਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਉਹ ਕੰਮ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਾਨਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚਿਤਾਸ੍ਤਥਾ ਪੁष੍ਪਗृਹਾਣਿ ਚ। ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਾਲਾਸ਼੍ਚ ਵਿਚਿਤਾ ਭੂਯਃ ਕ੍ਰੀਡਾਗृਹਾਣਿ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ, ਰੰਗੀਨ ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵੇਖੇ।
ਨਿष੍ਕੁਟਾਨ੍ਤਰਰਥ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਮਾਨਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਇਤਿ ਸਂਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਭੂਯੋऽਪਿ ਵਿਚੇਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਉਸ ਨੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆੰਗਣ, ਤੰਗ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਲ ਵੇਖੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਖੋਜਣ ਲੱਗਾ।
ਭੂਮੀਗृਹਾਂਸ਼੍ਚੈਤ੍ਯਗृਹਾਨ੍ ਗृਹਾਤਿਗृਹਕਾਨਪਿ। ਉਤ੍ਪਤਨ੍ ਨਿਪਤਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਪੁਨਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਘਰਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ, ਉੱਡਦਾ, ਉਤਰਦਾ, ਕਦੇ ਰੁਕਦਾ, ਕਦੇ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਮੁੜ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ।
ਅਪਵृਣ੍ਵਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਕਪਾਟਾਨ੍ਯਵਘਟ੍ਟਯਨ੍। ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ ਨਿष੍ਪਤਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਪਤਨ੍ਨੁਤ੍ਪਤਨ੍ਨਿਵ
ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਦਾ, ਕਿਵਾੜਾਂ ਹਟਾਉਂਦਾ, ਅੰਦਰ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ, ਕਦੇ ਡਿੱਗਦਾ, ਕਦੇ ਉੱਡਦਾ ਜਿਵੇਂ ਉਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਸਰ੍ਵਮਪ੍ਯਵਕਾਸ਼ਂ ਸ ਵਿਚਚਾਰ ਮਹਾਕਪਿਃ। ਚਤੁਰਂਗੁਲਮਾਤ੍ਰੋऽਪਿ ਨਾਵਕਾਸ਼ਃ ਸ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਰਾਵਣਾਨ੍ਤਃਪੁਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਂ ਕਪਿਰ੍ਨ ਜਗਾਮ ਸਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਾਂਦਰ ਹਰ ਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਉਂਗਲਾਂ ਜਿਤਨਾ ਵੀ ਕੋਈ ਕੋਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਨ੍ਤਰਵੀਥ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵੇਦਿਕਾਸ਼੍ਚੈਤ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ। ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਤੇਨਾਵਲੋਕਿਤਮ੍
ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਆੰਗਣ, ਗਲੀਆਂ, ਉੱਚੇ ਚਬੂਤਰੇ, ਮੰਦਰ, ਕੂਏਂ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਡੇ — ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਲਿਆ।