ਸ ਹੇਮਜਾਮ੍ਬੂਨਦਚਕ੍ਰਵਾਲਂ ਮਹਾਰ੍ਹਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿ ਭੂषਿਤਾਨ੍ਤਮ੍। ਪਰਾਰ੍ਘ੍ਯਕਾਲਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨਾਰ੍ਹਂ ਸ ਰਾਵਣਾਨ੍ਤਃਪੁਰਮਾਵਿਵੇਸ਼
ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਗਰ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਮਹਿਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
thumb|ਪਞ੍ਚਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੫-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਰਗ ਇੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸ ਮਧ੍ਯਂਗਤਮਂਸ਼ੁਮਨ੍ਤਂ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਵਿਤਾਨਂ ਮੁਹੁਰੁਦ੍ਵਮਨ੍ਤਮ੍। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਧੀਮਾਨ੍ ਭੁਵਿ ਭਾਨੁਮਨ੍ਤਂ ਗੋष੍ਠੇ ਵृषਂ ਮਤ੍ਤਮਿਵ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਮ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਚੰਦ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗਾ ਪਰਕਾਸ਼ ਫੈਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਗਦਾ ਤੇ ਡੁੱਬਦਾ, ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸਾਂਡ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦਾ।
ਲੋਕਸ੍ਯ ਪਾਪਾਨਿ ਵਿਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਂ ਮਹੋਦਧਿਂ ਚਾਪਿ ਸਮੇਧਯਨ੍ਤਮ੍। ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਿਰਾਜਯਨ੍ਤਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਮਥਾਭਿਯਾਨ੍ਤਮ੍
ਉਸਨੇ ਠੰਢੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਚੰਦ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਯਾ ਭਾਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਭੁਵਿ ਮਨ੍ਦਰਸ੍ਥਾ ਯਥਾ ਪ੍ਰਦੋषੇषੁ ਚ ਸਾਗਰਸ੍ਥਾ। ਤਥੈਵ ਤੋਯੇषੁ ਚ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਥਾ ਰਰਾਜ ਸਾ ਚਾਰੁਨਿਸ਼ਾਕਰਸ੍ਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾਂ ਵਿਚ, ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਚੰਦ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਹਂਸੋ ਯਥਾ ਰਾਜਤਪਞ੍ਜਰਸ੍ਥਃ ਸਿਂਹੋ ਯਥਾ ਮਨ੍ਦਰਕਨ੍ਦਰਸ੍ਥਃ। ਵੀਰੋ ਯਥਾ ਗਰ੍ਵਿਤਕੁਞ੍ਜਰਸ੍ਥ- ਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋऽਪਿ ਬਭ੍ਰਾਜ ਤਥਾਮ੍ਬਰਸ੍ਥਃ
ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ, ਜਾਂ ਸਿੰਘ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵੀਰ ਮਸਤ ਹਾਥੀ 'ਤੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਵਿਨष੍ਟਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਤੁषਾਰਪਙ੍ਕੋ ਮਹਾਗ੍ਰਹਗ੍ਰਾਹਵਿਨष੍ਟਪਙ੍ਕਃ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਨਿਰ੍ਮਲਾਙ੍ਕੋ ਰਰਾਜ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਃ
ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦ, ਜੋ ਠੰਢੀ ਚਾਨਣ, ਪਾਲਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸ਼ਿਲਾਤਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯਥਾ ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹਾਰਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯਥਾ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਃ। ਰਾਜ੍ਯਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯਥਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ- ਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਵਿਰਰਾਜ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਪੱਥਰ ਦੇ ਪਲੇਟੂ 'ਤੇ, ਹਾਥੀ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯਨष੍ਟਦੋषਃ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਰਕ੍ਸ਼ਃਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਦੋषਃ। ਰਾਮਾਭਿਰਾਮੇਰਿਤਚਿਤ੍ਤਦੋषਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਦੋषਃ
ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਮ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਚੰਦ ਉੱਗਣ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੀ, ਵਧਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਂਦੀ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਕਰਦੀ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਰਾਃ ਕਰ੍ਣਸੁਖਾਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਪਨ੍ਤਿ ਨਾਰ੍ਯਃ ਪਤਿਭਿਃ ਸੁਵृਤ੍ਤਾਃ। ਨਕ੍ਤਂਚਰਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰ੍ਤੁਮਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਰੌਦ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਃ
ਤੰਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਜੋ ਕੰਨ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੀ, ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ; ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸੌ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਅਜੀਬ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੌਜ ਕਰਨ ਨਿਕਲ ਪਏ।
ਮਤ੍ਤਪ੍ਰਮਤ੍ਤਾਨਿ ਸਮਾਕੁਲਾਨਿ ਰਥਾਸ਼੍ਵਭਦ੍ਰਾਸਨਸਂਕੁਲਾਨਿ। ਵੀਰਸ਼੍ਰਿਯਾ ਚਾਪਿ ਸਮਾਕੁਲਾਨਿ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਧੀਮਾਨ੍ ਸ ਕਪਿਃ ਕੁਲਾਨਿ
ਉਹ ਬੁਧੀਮਾਨ ਕਪਿ ਨੇ ਉਹ ਘਰਾਣੇ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਤੇ ਗੜਬੜੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ।
ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਚਾਧਿਕਮਾਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਤਿ ਭੁਜਾਂਸ਼੍ਚ ਪੀਨਾਨਧਿਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਤਿ। ਮਤ੍ਤਪ੍ਰਲਾਪਾਨਧਿਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਤਿ ਮਤ੍ਤਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਧਿਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਤਿ
ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਣਦੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਿਲਾਉਂਦੇ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬੁਰਾ-ਭਲਾ ਕਹਿੰਦੇ।
ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਚ ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਤਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਕਾਨ੍ਤਾਸੁ ਚ ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਤਿ। ਰੂਪਾਣਿ ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਤਿ ਦृਢਾਨਿ ਚਾਪਾਨਿ ਚ ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਤਿ
ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀਆਂ ਹਿਲਾਉਂਦੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸੁੱਟਦੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਕਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਮਾਲਭਨ੍ਤ੍ਯ- ਸ੍ਤਥਾਪਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵਪਨ੍ਤ੍ਯਃ। ਸੁਰੂਪਵਕ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਹਸਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਃ ਪਰਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਃ
ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਦੇ, ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਉਥੇ ਹੀ ਸੌਂਦੇ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਸਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਵੇਖਿਆ।
ਮਹਾਗਜੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਨਦਦ੍ਭਿਃ ਸੁਪੂਜਿਤੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਸੁਸਦ੍ਭਿਃ। ਰਰਾਜ ਵੀਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸਦ੍ਭਿ- ਰ੍ਹ੍ਰਦਾ ਭੁਜਂਗੈਰਿਵ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਦ੍ਭਿਃ
ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਣ।
ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਧਾਨਾਨ੍ ਰੁਚਿਰਾਭਿਧਾਨਾਨ੍ ਸਂਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾਞ੍ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨ੍। ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਾਨ੍ ਰੁਚਿਰਾਭਿਧਾਨਾਨ੍ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਸ੍ਯਾਂ ਪੁਰਿ ਯਾਤੁਧਾਨਾਨ੍
ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ, ਸੋਹਣੇ ਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਗੂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਨਨਨ੍ਦ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ ਚ ਤਾਨ੍ ਸੁਰੂਪਾਨ੍ ਨਾਨਾਗੁਣਾਨਾਤ੍ਮਗੁਣਾਨੁਰੂਪਾਨ੍। ਵਿਦ੍ਯੋਤਮਾਨਾਨ੍ ਸ ਚ ਤਾਨ੍ ਸੁਰੂਪਾਨ੍ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਵਿਰੂਪਾਨ੍
ਉਹ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਈ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਚਮਕਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਵਿਅੰਗ ਲੋਕ ਵੀ ਵੇਖੇ।
ਤਤੋ ਵਰਾਰ੍ਹਾਃ ਸੁਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਭਾਵਾ- ਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾਃ। ਪ੍ਰਿਯੇषੁ ਪਾਨੇषੁ ਚ ਸਕ੍ਤਭਾਵਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਾਰਾ ਇਵ ਸੁਸ੍ਵਭਾਵਾਃ
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਉੱਚ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੁੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਪੀਣ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਤਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤੀਸ੍ਤ੍ਰਪਯੋਪਗੂਢਾ ਨਿਸ਼ੀਥਕਾਲੇ ਰਮਣੋਪਗੂਢਾਃ। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਮਦੋਪਗੂਢਾ ਯਥਾ ਵਿਹਂਗਾ ਵਿਹਗੋਪਗੂਢਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੇਖਿਆ।
ਅਨ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਹਰ੍ਮ੍ਯਤਲੋਪਵਿष੍ਟਾ- ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਿਯਾਙ੍ਕੇषੁ ਸੁਖੋਪਵਿष੍ਟਾਃ। ਭਰ੍ਤੁਃ ਪਰਾ ਧਰ੍ਮਪਰਾ ਨਿਵਿष੍ਟਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਧੀਮਾਨ੍ ਮਦਨੋਪਵਿष੍ਟਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੀਆਂ, ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਭੇ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬੈਠੀਆਂ ਵੇਖਿਆ।
ਅਪ੍ਰਾਵृਤਾਃ ਕਾਞ੍ਚਨਰਾਜਿਵਰ੍ਣਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪਰਾਰ੍ਘ੍ਯਾਸ੍ਤਪਨੀਯਵਰ੍ਣਾਃ। ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਕਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛਸ਼ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਵਰ੍ਣਾਃ ਕਾਨ੍ਤਪ੍ਰਹੀਣਾ ਰੁਚਿਰਾਙ੍ਗਵਰ੍ਣਾਃ
ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਬਿਨਾ ਕਪੜਿਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਵਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ, ਕੁਝ ਚੰਦਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰ ਸੋਹਣੀ ਲਗਦੀਆਂ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਨੋऽਭਿਰਾਮਾਨ੍ ਸੁਪ੍ਰੀਤਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸੁਮਨੋऽਭਿਰਾਮਾਃ। ਗृਹੇषੁ ਹृष੍ਟਾਃ ਪਰਮਾਭਿਰਾਮਾ ਹਰਿਪ੍ਰਵੀਰਃ ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਮਾਃ
ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਉਹ ਵਾਨਰ-ਵੀਰ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਹਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਾਲਾ ਵਕ੍ਰਾਃ ਸੁਪਕ੍ਸ਼੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਸੁਨੇਤ੍ਰਮਾਲਾਃ। ਵਿਭੂषਣਾਨਾਂ ਚ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਮਾਲਾਃ ਸ਼ਤਹ੍ਰਦਾਨਾਮਿਵ ਚਾਰੁਮਾਲਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਵਕਰੀਆਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪਲਕਾਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੌ ਕਵਲਾਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵੇਖੀਆਂ।
ਨ ਤ੍ਵੇਵ ਸੀਤਾਂ ਪਰਮਾਭਿਜਾਤਾਂ ਪਥਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਾਜਕੁਲੇ ਪ੍ਰਜਾਤਾਮ੍। ਲਤਾਂ ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਾਮਿਵ ਸਾਧੁਜਾਤਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਨ੍ਵੀਂ ਮਨਸਾਭਿਜਾਤਾਮ੍
ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ, ਰਾਜ ਘਰ ਵਿਚ ਜਨਮੀ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜੀ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਰਮ ਲਤਾ ਵਾਂਗ, ਮਨ ਤੋਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।
ਸਨਾਤਨੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਸਂਨਿਵਿष੍ਟਾਂ ਰਾਮੇਕ੍ਸ਼ਣੀਂ ਤਾਂ ਮਦਨਾਭਿਵਿष੍ਟਾਮ੍। ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਮਨਃ ਸ਼੍ਰੀਮਦਨੁਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭ੍ਯਃ ਪਰਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਹਿਰਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਲੱਗੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰਚੀ ਹੋਈ, ਸਦਾ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਉੱਚੀ, ਵੇਖਿਆ।
ਉष੍ਣਾਰ੍ਦਿਤਾਂ ਸਾਨੁਸृਤਾਸ੍ਰਕਣ੍ਠੀਂ ਪੁਰਾ ਵਰਾਰ੍ਹੋਤ੍ਤਮਨਿष੍ਕਕਣ੍ਠੀਮ੍। ਸੁਜਾਤਪਕ੍ਸ਼੍ਮਾਮਭਿਰਕ੍ਤਕਣ੍ਠੀਂ ਵਨੇ ਪ੍ਰਨृਤ੍ਤਾਮਿਵ ਨੀਲਕਣ੍ਠੀਮ੍
ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਤੰਗ, ਗਲੇ 'ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਸੁੰਦਰ ਪਲਕਾਂ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਗਲਾ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਨੱਚਦੀ ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੀ ਚਿੜੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਰੇਖਾਮਿਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਲੇਖਾਂ ਪਾਂਸੁਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਾਮਿਵ ਹੇਮਰੇਖਾਮ੍। ਕ੍ਸ਼ਤਪ੍ਰਰੂਢਾਮਿਵ ਵਰ੍ਣਰੇਖਾਂ ਵਾਯੁਪ੍ਰਭੁਗ੍ਨਾਮਿਵ ਮੇਘਰੇਖਾਮ੍
ਉਹ ਚੰਦ ਦੀ ਧੁੰਦਲੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ, ਜਖਮ ਤੇ ਠੀਕ ਹੋਈ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵਕਰੀ ਹੋਈ ਬੱਦਲ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
ਸੀਤਾਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ਮਨੁਜੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀਂ ਵਦਤਾਂ ਵਰਸ੍ਯ। ਬਭੂਵ ਦੁਃਖੋਪਹਤਸ਼੍ਚਿਰਸ੍ਯ ਪ੍ਲਵਂਗਮੋ ਮਨ੍ਦ ਇਵਾਚਿਰਸ੍ਯ
ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਉੱਚੀ, ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਰਾਹਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
thumb|षष੍ਠਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ षष੍ਠਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੫-
ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।
ਸ ਨਿਕਾਮਂ ਵਿਮਾਨੇषੁ ਵਿਚਰਨ੍ ਕਾਮਰੂਪਧृਕ੍। ਵਿਚਚਾਰ ਕਪਿਰ੍ਲਙ੍ਕਾਂ ਲਾਘਵੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਹਲਾਂ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਗਿਆ।