ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਕਥਾਮਿਮਾਮ੍ । ਪੂਰ੍ਵਜੋ ਮੇ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯਜ੍ਞਂ ਵੈ ਸਮੁਪਾਹਰਤ੍ ॥੧-੩੯-
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਤੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਵੇਂ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਨੇ ਯਜਨ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ?
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੌਤੂਹਲਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮੁਵਾਚ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਨਿਵ ॥੧-੩੯-
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰੋ ਰਾਮ ਸਗਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਸ਼ਂਕਰਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਹਿਮਵਾਨਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ॥੧-੩੯-
ਹੇ ਰਾਮ, ਸਗਰ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਉਸ ਦਾ ਸਸੁਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹਿਮਵੰਤ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।
ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਪਰ੍ਵਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ੇਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸਮਭਵਦ੍ ਯਜ੍ਞਃ ਸ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ ॥੧-੩੯-
ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖ, ਉਹ ਯਜਨ ਹੋਇਆ।
ਸ ਹਿ ਦੇਸ਼ੋ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋ ਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮਣਿ । ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਚਰ੍ਯਾਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਦृਢਧਨ੍ਵਾ ਮਹਾਰਥਃ ॥੧-੩੯-
ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਯਜਨ ਕਰਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਧਨੁਧਾਰੀ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਸਗਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਜਨ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਅਂਸ਼ੁਮਾਨਕਰੋਤ੍ ਤਾਤ ਸਗਰਸ੍ਯ ਮਤੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਣਿ ਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਯਜਮਾਨਸ੍ਯ ਵਾਸਵਃ ॥੧-੩੯-
ਉਸ ਯਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਯਜਨ ਕਰਤਾ ਦਾ ਘੋੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਂ ਤਨੁਮਾਸ੍ਥਾਯ ਯਜ੍ਞਿਯਾਸ਼੍ਵਮਪਾਹਰਤ੍ । ਹ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਸ਼੍ਵੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥੧-੩੯-
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਯਜਨ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਤਾਂ...
ਉਪਾਧ੍ਯਾਯਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਜਮਾਨਮਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਅਯਂ ਪਰ੍ਵਣਿ ਵੇਗੇਨ ਯਜ੍ਞਿਯਾਸ਼੍ਵੋऽਪਨੀਯਤੇ ॥੧-੩੯-
ਉਪਾਧਿਆਈਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਥੇ ਨੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਯਜਨ ਦਾ ਘੋੜਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"
ਹਰ੍ਤਾਰਂ ਜਹਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਹਯਸ਼੍ਚੈਵੋਪਨੀਯਤਾਮ੍ । ਯਜ੍ਞਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਭਵਤ੍ਯੇਤਤ੍ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਸ਼ਿਵਾਯ ਨਃ ॥੧-੩੯-
ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਰ, ਚੋਰ ਨੂੰ ਮਾਰੋ ਤੇ ਘੋੜਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆਓ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਖਾਮੀ ਆ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਭ ਲਈ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇਗੀ।
ਤਤ੍ ਤਥਾ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਰਾਜਨ੍ ਯਜ੍ਞੋਚ੍ਛਿਦ੍ਰਃ ਕृਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਸੋਪਾਧ੍ਯਾਯਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਦਸਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ॥੧-੩੯-
ਰਾਜਾ, ਇਹ ਕੰਮ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਵਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਨ ਅਧੂਰਾ ਨਾ ਰਹੇ। ਉਪਾਧਿਆਈਆਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ—
षष੍ਟਿਂ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ । ਗਤਿਂ ਪੁਤ੍ਰਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਾਃ ॥੧-੩੯-
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਸਗੋਂ ਤੁਸੀਂ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰੋ।"
ਮਨ੍ਤ੍ਰਪੂਤੈਰ੍ਮਹਾਭਾਗੈਰਾਸ੍ਥਿਤੋ ਹਿ ਮਹਾਕ੍ਰਤੁਃ । ਤਦ੍ ਗਚ੍ਛਤ ਵਿਚਿਨ੍ਵਧ੍ਵਂ ਪੁਤ੍ਰਕਾ ਭਦ੍ਰਮਸ੍ਤੁ ਵਃ ॥੧-੩੯-
ਮੈਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਉਪਾਧਿਆਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ।
ਸਮੁਦ੍ਰਮਾਲਿਨੀਂ ਸਰ੍ਵਾਂ ਪृਥਿਵੀਮਨੁਗਚ੍ਛਥ । ਏਕੈਕਂ ਯੋਜਨਂ ਪੁਤ੍ਰਾ ਵਿਸ੍ਤਾਰਮਭਿਗਚ੍ਛਤ ॥੧-੩੯-
ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰੇ।
ਯਾਵਤ੍ ਤੁਰਗਸਂਦਰ੍ਸ਼ਸ੍ਤਾਵਤ੍ ਖਨਤ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ । ਤਮੇਵ ਹਯਹਰ੍ਤਾਰਂ ਮਾਰ੍ਗਮਾਣਾ ਮਮਾਜ੍ਞਯਾ ॥੧-੩੯-
ਜਦ ਤੱਕ ਘੋੜੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਦੋ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਘੋੜਾ ਚੋਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੋ।
ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ਪੌਤ੍ਰਸਹਿਤਃ ਸੋਪਾਧ੍ਯਾਯਗਣਸ੍ਤ੍ਵਹਮ੍ । ਇਹ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਾਮਿ ਭਦ੍ਰਂ ਵੋ ਯਾਵਤ੍ ਤੁਰਗਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥੧-੩੯-
ਮੈਂ, ਦਿੱਖਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੋਤਿਆਂ ਤੇ ਉਪਾਧਿਆਈਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ।
ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਹृष੍ਟਮਨਸੋ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾ ਮਹਾਬਲਾਃ । ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਮਹੀਤਲਂ ਰਾਮ ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਨਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਃ ॥੧-੩੯-
ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਏ।
ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪृਥਿਵੀਂ ਸਰ੍ਵਾਮਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਮਹਾਬਲਾਃ । ਯੋਜਨਾਯਾਮਵਿਸ੍ਤਾਰਮੇਕੈਕੋ ਧਰਣੀਤਲਮ੍ । ਬਿਭਿਦੁਃ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾ ਵਜ੍ਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਮੈਰ੍ਭੁਜੈਃ ॥੧-੩੯-
ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਘੋੜਾ ਨਾ ਲੱਭਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹਰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ।
ਸ਼ੂਲੈਰਸ਼ਨਿਕਲ੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਹਲੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੁਦਾਰੁਣੈਃ । ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਵਸੁਮਤੀ ਨਨਾਦ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ॥੧-੩੯-
ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਬਰਛਿਆਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਲਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਗੂੰਜ ਮਚਾਈ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ।
ਨਾਗਾਨਾਂ ਵਧ੍ਯਮਾਨਾਨਾਮਸੁਰਾਣਾਂ ਚ ਰਾਘਵ । ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਦੁਰਾਧਰ੍षਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਨਿਨਦੋऽਭਵਤ੍ ॥੧-੩੯-
ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਰ, ਉਹ ਸ਼ੋਰ ਐਸਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ षष੍ਟਿਂ ਤੁ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਬਿਭਿਦੁਰ੍ਧਰਣੀਂ ਰਾਮ ਰਸਾਤਲਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥੧-੩੯-
ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਖੋਦਿਆ, ਤੇ ਰਸਾਤਲ ਦੇ ਉੱਤਮ ਭਾਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਰਾਮ।
ਏਵਂ ਪਰ੍ਵਤਸਂਬਾਧਂ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਂ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਾਃ । ਖਨਨ੍ਤੋ ਨृਪਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਰਿਚਕ੍ਰਮੁਃ ॥੧-੩੯-
ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੋਦਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ।
ਤਤੋ ਦੇਵਾਃ ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਸਾਸੁਰਾਃ ਸਹਪਨ੍ਨਗਾਃ । ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਨਸਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਿਤਾਮਹਮੁਪਾਗਮਨ੍ ॥੧-੩੯-
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਨ ਵਿਚ ਘਬਰਾਹਟ ਲੈ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ।
ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿषਣ੍ਣਵਦਨਾਸ੍ਤਦਾ । ਊਚੁਃ ਪਰਮਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤਾਃ ਪਿਤਾਮਹਮਿਦਂ ਵਚਃ ॥੧-੩੯-
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਭਗਵਨ੍ ਪृਥਿਵੀ ਸਰ੍ਵਾ ਖਨ੍ਯਤੇ ਸਗਰਾਤ੍ਮਜੈਃ ਬਹਵਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਲਚਾਰਿਣਃ ॥੧-੩੯-
ਭਗਵਾਨ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਦ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਯਂ ਯਜ੍ਞਹਰੋऽਸ੍ਮਾਕਮਨੇਨਾਸ਼੍ਵੋऽਪਨੀਯਤੇ । ਇਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਹਿਂਸਨ੍ਤਿ ਸਗਰਾਤ੍ਮਜਾਃ ॥੧-੩੯-
ਇਹ ਘੋੜਾ, ਜੋ ਯਜਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹਨ।
thumb|ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦਾ ਚਾਲੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ ਵੈ ਪਿਤਾਮਹਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸੁਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤਾਨ੍ ਕृਤਾਨ੍ਤਬਲਮੋਹਿਤਾਨ੍ ॥੧-੪੦-
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੂਜਨਯ ਪਿਤਾਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਯਸ੍ਯੇਯਂ ਵਸੁਧਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ । ਮਹਿषੀ ਮਾਧਵਸ੍ਯੈषਾ ਸ ਏਵ ਭਗਵਨ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥੧-੪੦-
ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮਾਧਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਕਾਪਿਲਂ ਰੂਪਮਾਸ੍ਥਾਯ ਧਾਰਯਤ੍ਯਨਿਸ਼ਂ ਧਰਾਮ੍ । ਤਸ੍ਯ ਕੋਪਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਗ੍ਧਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਾਃ ॥੧-੪੦-
ਕਪਿਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੜ ਜਾਣਗੇ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਿਰ੍ਭੇਦੋ ਦृष੍ਟ ਏਵ ਸਨਾਤਨਃ । ਸਗਰਸ੍ਯ ਚ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ੋ ਦੀਰ੍ਘਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾਮ੍ ॥੧-੪੦-
ਪੁਰਾਣੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵੰਡ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਦੂਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੇਖ ਲਿਆ।