ਤਮृषਿਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮੋऽਸ੍ਮਿ ਦੁਃਖੇਨਾਭ੍ਯਾਗਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍। ਜਟਾਯੁषਾ ਮਯਾ ਚੈਵ ਬਹੁਸ਼ੋऽਧਿਗਤੋ ਹਿ ਸਃ
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜਟਾਯੂ ਅਤੇ ਮੈਂ, ਦੋਵੇਂ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਸ ਕੋਲ ਗਏ ਹਾਂ।
ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਪਦਾਭ੍ਯਾਸ਼ੇ ਵਵੁਰ੍ਵਾਤਾਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਃ। ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਨਾਪੁष੍ਪਿਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਫਲੋ ਵਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰੁੱਖ ਨਾ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਨਾ ਫਲ ਤੋਂ।
ਉਪੇਤ੍ਯ ਚਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਮੂਲਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ। ਦ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮਃ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਾਕਰਮ੍
ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਗਿਆ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਥ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੂਰਸ੍ਥਮृषਿਂ ਜ੍ਵਲਿਤਤੇਜਸਮ੍। ਕृਤਾਭਿषੇਕਂ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਮੁਪਾਵृਤ੍ਤਮੁਦਙ੍ਮੁਖਮ੍
ਫਿਰ ਮੈਂ ਦੂਰੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਬ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤਮृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸृਮਰਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਃ ਸਿਂਹਾ ਨਾਨਾਸਰੀਸृਪਾਃ। ਪਰਿਵਾਰ੍ਯੋਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦਾਤਾਰਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਯਥਾ
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਉਣ ਸਮੇਂ, ਰਿੱਛ, ਲੱਕੜਬੱਗੇ, ਬਾਘ, ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮृषਿਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਾਨਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਵੈ ਯਯੁਃ। ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇ ਰਾਜਨਿ ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਾਮਾਤ੍ਯਕਂ ਬਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ ਤੇ ਫੌਜ ਵਾਪਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ऋषਿਸ੍ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਾਂ ਤੁष੍ਟਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਨਃ। ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗਮ੍ਯ ਤਤਃ ਕਾਰ੍ਯਮਪृਚ੍ਛਤ
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਤੇ ਮੁੜ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਕਸਦ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸੌਮ੍ਯ ਵੈਕਲ੍ਯਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੋਮ੍ਣਾਂ ਤੇ ਨਾਵਗਮ੍ਯਤੇ। ਅਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਵਿਮੌ ਪਕ੍ਸ਼ੌ ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਰੀਰਕੇ
ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਗृਧ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵੌ ਮੇ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਸਮੌ ਜਵੇ। ਗृਧ੍ਰਾਣਾਂ ਚੈਵ ਰਾਜਾਨੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਕਾਮਰੂਪਿਣੌ
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੋ ਗਿੱਧ ਵੇਖੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ। ਉਹ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹਨ, ਭਰਾ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠੋऽਵਿਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪਾਤੇ ਜਟਾਯੁਰਨੁਜਸ੍ਤਵ। ਮਾਨੁषਂ ਰੂਪਮਾਸ੍ਥਾਯ ਗृਹ੍ਣੀਤਾਂ ਚਰਣੌ ਮਮ
ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਜਟਾਯੂ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਚਰਨ ਫੜ।
ਕਿਂ ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਃ ਪਤਨਂ ਕਥਮ੍। ਦਣ੍ਡੋ ਵਾਯਂ ਧृਤਃ ਕੇਨ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਪृਚ੍ਛਤਃ
ਤੇਰੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਪੰਖ ਕਿਵੇਂ ਝੜ ਗਏ? ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤੀ? ਮੈਂ ਜੋ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ।
thumb|ਏਕषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕਾਹਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਤਤਸ੍ਤਦ੍ ਦਾਰੁਣਂ ਕਰ੍ਮ ਦੁष੍ਕਰਂ ਸਹਸਾ ਕृਤਮ੍। ਆਚਚਕ੍ਸ਼ੇ ਮੁਨੇਃ ਸਰ੍ਵਂ ਸੂਰ੍ਯਾਨੁਗਮਨਂ ਤਥਾ
ਫਿਰ ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਔਖਾ ਕੰਮ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਸੂਰੀਅ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਭਗਵਨ੍ ਵ੍ਰਣਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਲ੍ਲਜ੍ਜਯਾ ਚਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਵਚਨਂ ਪਰਿਭਾषਿਤੁਮ੍
ਭਗਵਾਨ, ਜਖ਼ਮਾਂ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਘਬਰਾ ਗਏ ਹਨ। ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਅਹਂ ਚੈਵ ਜਟਾਯੁਸ਼੍ਚ ਸਂਘਰ੍षਾਦ੍ ਗਰ੍ਵਮੋਹਿਤੌ। ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਤਿਤੌ ਦੂਰਾਜ੍ਜਿਜ੍ਞਾਸਨ੍ਤੌ ਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਮੈਂ ਤੇ ਜਟਾਯੂ, ਦੋਵੇਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਲਈ ਦੂਰੋਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਪਏ।
ਕੈਲਾਸਸ਼ਿਖਰੇ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਮੁਨੀਨਾਮਗ੍ਰਤਃ ਪਣਮ੍। ਰਵਿਃ ਸ੍ਯਾਦਨੁਯਾਤਵ੍ਯੋ ਯਾਵਦਸ੍ਤਂ ਮਹਾਗਿਰਿਮ੍
ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗੇ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡੁੱਬ ਨਾ ਜਾਵੇ।
ਅਪ੍ਯਾਵਾਂ ਯੁਗਪਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵਪਸ਼੍ਯਾਵ ਮਹੀਤਲੇ। ਰਥਚਕ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਨਗਰਾਣਿ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍
ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਜਿਹੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਗਏ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਵਾਦਿਤ੍ਰਘੋषਸ਼੍ਚ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਭੂषਣਨਿਃਸ੍ਵਨਃ। ਗਾਯਨ੍ਤੀਃ ਸ੍ਮਾਙ੍ਗਨਾ ਬਹ੍ਵੀਃ ਪਸ਼੍ਯਾਵੋ ਰਕ੍ਤਵਾਸਸਃ
ਕਿਤੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਛਣਕ। ਅਸੀਂ ਕਈ ਲਾਲ ਕਪੜੇ ਪਾਈਆਂ ਗਾਇਕਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।
ਤੂਰ੍ਣਮੁਤ੍ਪਤ੍ਯ ਚਾਕਾਸ਼ਮਾਦਿਤ੍ਯਪਦਮਾਸ੍ਥਿਤੌ। ਆਵਾਮਾਲੋਕਯਾਵਸ੍ਤਦ੍ ਵਨਂ ਸ਼ਾਦ੍ਵਲਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਅਸੀਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਏ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉੱਥੋਂ ਅਸੀਂ ਹੇਠਾਂ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ।
ਉਪਲੈਰਿਵ ਸਂਛਨ੍ਨਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭੂਃ ਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯੈਃ। ਆਪਗਾਭਿਸ਼੍ਚ ਸਂਵੀਤਾ ਸੂਤ੍ਰੈਰਿਵ ਵਸੁਂਧਰਾ
ਧਰਤੀ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਦਰਿਆ ਉਸਨੂੰ ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਹਿਮਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੇਰੁਸ਼੍ਚ ਸੁਮਹਾਗਿਰਿਃ। ਭੂਤਲੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤੇ ਨਾਗਾ ਇਵ ਜਲਾਸ਼ਯੇ
ਹਿਮਾਲਾ, ਵਿਂਧਿਆ ਤੇ ਵੱਡਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਐਵੇਂ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਹੋਣ।
ਤੀਵ੍ਰਃ ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਖੇਦਸ਼੍ਚ ਭਯਂ ਚਾਸੀਤ੍ ਤਦਾਵਯੋਃ। ਸਮਾਵਿਸ਼ਤ ਮੋਹਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ ਦਾਰੁਣਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਪਸੀਨਾ, ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਡਰ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਮਨ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਭਾਰੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆ ਗਈ।
ਨ ਚ ਦਿਗ੍ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਯਾਮ੍ਯਾ ਨ ਚਾਗ੍ਨੇਯੀ ਨ ਵਾਰੁਣੀ। ਯੁਗਾਨ੍ਤੇ ਨਿਯਤੋ ਲੋਕੋ ਹਤੋ ਦਗ੍ਧ ਇਵਾਗ੍ਨਿਨਾ
ਸਾਨੂੰ ਦੱਖਣ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਪੱਛਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਗਤ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਂਗ ਸੜ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।
ਮਨਸ਼੍ਚ ਮੇ ਹਤਂ ਭੂਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤੁ ਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍। ਯਤ੍ਨੇਨ ਮਹਤਾ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਨਃ ਸਂਧਾਯ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਥੱਕ ਗਈਆਂ। ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਥਿਰ ਕੀਤਾ।
ਯਤ੍ਨੇਨ ਮਹਤਾ ਭੂਯੋ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਪ੍ਰਤਿਲੋਕਿਤਃ। ਤੁਲ੍ਯਪृਥ੍ਵੀਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਨੌ
ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਸਾਨੂੰ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਜਟਾਯੁਰ੍ਮਾਮਨਾਪृਚ੍ਛ੍ਯ ਨਿਪਪਾਤ ਮਹੀਂ ਤਤਃ। ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੂਰ੍ਣਮਾਕਾਸ਼ਾਦਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮੁਕ੍ਤਵਾਨਹਮ੍
ਜਟਾਯੂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਡਿੱਗਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਪਕ੍ਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਮਯਾ ਗੁਪ੍ਤੋ ਜਟਾਯੁਰ੍ਨ ਪ੍ਰਦਹ੍ਯਤ। ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਃ ਪਤਨ੍ ਵਾਯੁਪਥਾਦਹਮ੍
ਮੇਰੀਆਂ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਜਟਾਯੂ ਨਹੀਂ ਸੜਿਆ। ਪਰ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸੜ ਗਿਆ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਆਸ਼ਙ੍ਕੇ ਤਂ ਨਿਪਤਿਤਂ ਜਨਸ੍ਥਾਨੇ ਜਟਾਯੁषਮ੍। ਅਹਂ ਤੁ ਪਤਿਤੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੇ ਦਗ੍ਧਪਕ੍ਸ਼ੋ ਜਡੀਕृਤਃ
ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਟਾਯੂ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ। ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਵਿਂਧਿਆ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਮੇਰੇ ਪੰਖ ਸੜ ਗਏ ਤੇ ਸਰੀਰ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਰਾਜ੍ਯਾਚ੍ਚ ਹੀਨੋ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ। ਸਰ੍ਵਥਾ ਮਰ੍ਤੁਮੇਵੇਚ੍ਛਨ੍ ਪਤਿष੍ਯੇ ਸ਼ਿਖਰਾਦ੍ ਗਿਰੇਃ
ਰਾਜ, ਭਰਾ ਤੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।
thumb|ਦ੍ਵਿषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕੰਡ ਦਾ ਬਾਹਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।