thumb|षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਹੁਣ ਛੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ।
ਉਕ੍ਤਵਾਕ੍ਯੇ ਮੁਨੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਭੌ ਰਾਘਵਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ । ਪ੍ਰਤਿਨਨ੍ਦ੍ਯ ਕਥਾਂ ਵੀਰਾਵੂਚਤੁਰ੍ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ ॥੧-੩੬-
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਬੋਲ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਘੁਕੁਲ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਆਗਤ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਥਿਤਂ ਪਰਮਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਦੁਹਿਤੁਃ ਸ਼ੈਲਰਾਜਸ੍ਯ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯਾ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਵਿਸ੍ਤਰਜ੍ਞੋऽਸਿ ਦਿਵ੍ਯਮਾਨੁषਸਮ੍ਭਵਮ੍ ॥੧-੩੬-
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਉੱਚੀ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਦੈਵੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।
ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਥੋ ਹੇਤੁਨਾ ਕੇਨ ਪ੍ਲਾਵਯੇਲ੍ਲੋਕਪਾਵਨੀ । ਕਥਂ ਗਙ੍ਗਾਂ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ਸਰਿਦੁਤ੍ਤਮਾ ॥੧-੩੬-
ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਤਿੰਨ ਰਾਹੀਂ ਵਗਦੀ ਹੈ? ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਗਾ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਿੰਨ ਰਾਹੀਂ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ?
ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਕੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾ । ਤਥਾ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਪੋਧਨਃ ॥੧-੩੬-
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਤੇ ਕਿਹੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਦੀ ਸੀ? ਜਦੋਂ ਕਕੁਤਸ ਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਤਪ ਦੇ ਧਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨਿਖਿਲੇਨ ਕਥਾਂ ਸਰ੍ਵਾਮृषਿਮਧ੍ਯੇ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ । ਪੁਰਾ ਰਾਮ ਕृਤੋਦ੍ਵਾਹਃ ਸ਼ਿਤਿਕਣ੍ਠੋ ਮਹਾਤਪਾਃ ॥੧-੩੬-
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ: ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸ਼ਿਤਿਕੰਠਾ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹਿਆ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਦੇਵੀਂ ਮੈਥੁਨਾਯੋਪਚਕ੍ਰਮੇ । ਤਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਰੀਡਮਾਨਸ੍ਯ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ । ਸ਼ਿਤਿਕਣ੍ਠਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਗਤਮ੍ ॥੧-੩੬-
ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਇੰਝ ਸੌ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ।
ਨ ਚਾਪਿ ਤਨਯੋ ਰਾਮ ਤਸ੍ਯਾਮਾਸੀਤ੍ ਪਰਂਤਪ । ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਸਮੁਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤਾਮਹਪੁਰੋਗਮਾਃ ॥੧-੩੬-
ਪਰ, ਰਾਮਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ।
ਯਦਿਹੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਭੂਤਂ ਕਸ੍ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸਹਿष੍ਯਤਿ । ਅਭਿਗਮ੍ਯ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯੇਦਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥੧-੩੬-
'ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕੇਗਾ?' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਏ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ:
ਦੇਵਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਲੋਕਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਹਿਤੇ ਰਤ । ਸੁਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇਨ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥੧-੩੬-
'ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਵੱਡੇ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।'
ਨ ਲੋਕਾ ਧਾਰਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਵ ਤੇਜਃ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇਣ ਤਪਸਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਦੇਵ੍ਯਾ ਸਹ ਤਪਸ਼੍ਚਰ ॥੧-੩੬-
'ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ, ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਲੋਕ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਪ ਕਰ।'
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਹਿਤਕਾਮਾਰ੍ਥਂ ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸਿ ਧਾਰਯ । ਰਕ੍ਸ਼ ਸਰ੍ਵਾਨਿਮਾਁਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ ਨਾਲੋਕਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥੧-੩੬-
'ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਤੇਜ ਤੇਜ ਵਿਚ ਹੀ ਰੱਖ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ।'
ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਬਾਢਮਿਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪੁਨਸ਼੍ਚੇਦਮੁਵਾਚ ਹ ॥੧-੩੬-
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂਈਸ਼ਵਰ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਓਹੋ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਆਖਿਆ, ਫਿਰ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਣ ਲੱਗੇ:
ਧਾਰਯਿष੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸੈਵ ਸਹੋਮਯਾ । ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਃ ਪृਥਿਵੀ ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਧਿਗਚ੍ਛਤੁ ॥੧-੩੬-
'ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਤੇਜ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਸ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰੋਕ ਲਵਾਂਗਾ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਤੇ ਧਰਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਣ।'
ਯਦਿਦਂ ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਮਮ ਤੇਜੋ ਹ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਧਾਰਯਿष੍ਯਤਿ ਕਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੁ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮਾਃ ॥੧-੩੬-
'ਮੇਰਾ ਇਹ ਉੱਤਮ ਤੇਜ ਜੋ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕੇਗਾ? ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤੇ ਦੱਸਣ।'
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤੋ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਚੁਰ੍ਵृषਭਧ੍ਵਜਮ੍ । ਯਤ੍ਤੇਜਃ ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਂ ਹ੍ਯਦ੍ਯ ਤਦ੍ਧਰਾ ਧਾਰਯਿष੍ਯਤਿ ॥੧-੩੬-
ਜਦ ਉਹੋ ਜੁੱਧ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਤੇਰਾ ਜੋ ਤੇਜ ਅੱਜ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਸਹਿ ਲਵੇਗੀ।'
ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸੁਰਪਤਿਃ ਪ੍ਰਮੁਮੋਚ ਮਹਾਬਲਃ । ਤੇਜਸਾ ਪृਥਿਵੀ ਯੇਨ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਸਗਿਰਿਕਾਨਨਾ ॥੧-੩੬-
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੇਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਭਰ ਗਈ।
ਤਤੋ ਦੇਵਾਃ ਪੁਨਰਿਦਮੂਚੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ । ਆਵਿਸ਼ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਤੇਜੋ ਰੌਦ੍ਰਂ ਵਾਯੁਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥੧-੩੬-
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਮਹਾਂ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਰੁੱਦਰ ਰੂਪ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਸ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ।'
ਤਦਗ੍ਨਿਨਾ ਪੁਨਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਸਂਜਾਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਪਰ੍ਵਤਮ੍ । ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ਼ਰਵਣਂ ਚੈਵ ਪਾਵਕਾਦਿਤ੍ਯਸਂਨਿਭਮ੍ ॥੧-੩੬-
ਫਿਰ ਅੱਗ ਦੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉੱਥੇ ਚਿੱਟਾ ਪਹਾੜ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਰਵਣ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਯਤ੍ਰ ਜਾਤੋ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯੋऽਗ੍ਨਿਸਮ੍ਭਵਃ । ਅਥੋਮਾਂ ਚ ਸ਼ਿਵਂ ਚੈਵ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍षਿਗਣਾਸ੍ਤਦਾ ॥੧-੩੬-
ਉੱਥੇ ਮਹਾਂ ਤੇਜੀ ਵਾਲੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਜੋ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਨਮ ਲਏ। ਫਿਰ ਉਮਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਪੂਜਿਆ।
ਪੂਜਯਾਮਾਸੁਰਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੁਪ੍ਰੀਤਮਨਸਸ੍ਤਦਾ । ਅਥ ਸ਼ੈਲਸੁਤਾ ਰਾਮ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਨਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੧-੩੬-
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖਿਆ:
ਸਮਨ੍ਯੁਰਸ਼ਪਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਕ੍ਰੋਧਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਾ । ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਵਾਰਿਤਾ ਚਾਹਂ ਸਂਗਤਾ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮ੍ਯਯਾ ॥੧-੩੬-
ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, 'ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੀ—'
ਅਪਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵੇषੁ ਦਾਰੇषੁ ਨੋਤ੍ਪਾਦਯਿਤੁਮਰ੍ਹਥ । ਅਦ੍ਯਪ੍ਰਭृਤਿ ਯੁष੍ਮਾਕਮਪ੍ਰਜਾਃ ਸਨ੍ਤੁ ਪਤ੍ਨਯਃ ॥੧-੩੬-
'ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰਵਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਿਸ਼ਕੰਨਿਆ ਰਹਿਣ।'
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਰਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਞ੍ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਪृਥਿਵੀਮਪਿ । ਅਵਨੇ ਨੈਕਰੂਪਾ ਤ੍ਵਂ ਬਹੁਭਾਰ੍ਯਾ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ॥੧-੩੬-
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੀ, ਤੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਂ।'
ਨ ਚ ਪੁਤ੍ਰਕृਤਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਮਤ੍ਕ੍ਰੋਧਕਲੁषੀਕृਤਾ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਸੁਦੁਰ੍ਮੇਧੋ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰਮਨਿਚ੍ਛਤੀ ॥੧-੩੬-
ਤੇਰੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪੀਡਿਤਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਰਾਨ੍ ਸੁਰਪਤਿਸ੍ਤਦਾ । ਗਮਨਾਯੋਪਚਕ੍ਰਾਮ ਦਿਸ਼ਂ ਵਰੁਣਪਾਲਿਤਾਮ੍ ॥੧-੩੬-
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਸ ਗਤ੍ਵਾ ਤਪ ਆਤਿष੍ਠਤ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇ ਗਿਰੇਃ । ਹਿਮਵਤ੍ਪ੍ਰਭਵੇ ਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਸਹ ਦੇਵ੍ਯਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥੧-੩੬-
ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ, ਹਿਮਾਲਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
ਏष ਤੇ ਵਿਸ੍ਤਰੋ ਰਾਮ ਸ਼ੈਲਪੁਤ੍ਰ੍ਯਾ ਨਿਵੇਦਿਤਃ ਗਙ੍ਗਾਯਾਃ ਪ੍ਰਭਵਂ ਚੈਵ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਸਹਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ॥੧-੩੬-
ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਲੱਖਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣ।
thumb|ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਇਹ ਸੱਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਪ੍ਯਮਾਨੇ ਤਦਾ ਦੇਵੇ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਸਾਗ੍ਨਿਪੁਰੋਗਮਾਃ । ਸੇਨਾਪਤਿਮਭੀਪ੍ਸਨ੍ਤਃ ਪਿਤਾਮਹਮੁਪਾਗਮਨ੍ ॥੧-੩੭-
ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਲਈ ਸੈਨਾਪਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਤਾਮਾ ਕੋਲ ਆਏ।