ਅਯਂ ਸ਼ੋਣਃ ਸ਼ੁਭਜਲੋऽਗਾਧਃ ਪੁਲਿਨਮਣ੍ਡਿਤਃ । ਕਤਰੇਣ ਪਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਂਤਰਿष੍ਯਾਮਹੇ ਵਯਮ੍ ॥੧-੩੫-
ਇਹ ਸ਼ੋਣਾ ਦਰਿਆ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ, ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਰੇਤ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਪਾਰ ਜਾਵਾਂ?
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋऽਬ੍ਰਵੀਦਿਦਮ੍ । ਏष ਪਨ੍ਥਾ ਮਯੋਦ੍ਦਿष੍ਟੋ ਯੇਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਹਰ੍षਯਃ ॥੧-੩੫-
ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹੋ ਰਸਤਾ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।'
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਰ੍षਯੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਣ ਧੀਮਤਾ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਵੈ ਵਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ॥੧-੩੫-
ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਰਾਹ ਚੱਲ ਪਏ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲ ਵੇਖਦੇ ਗਏ।
ਤੇ ਗਤ੍ਵਾ ਦੂਰਮਧ੍ਵਾਨਂ ਗਤੇऽਰ੍ਧਦਿਵਸੇ ਤਦਾ । ਜਾਹ੍ਨਵੀਂ ਸਰਿਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਂ ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਮੁਨਿਸੇਵਿਤਾਮ੍ ॥੧-੩੫-
ਜਦ ਉਹ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਤੇ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਹਨਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਸੀ।
ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਯਸਲਿਲਾਂ ਹਂਸਸਾਰਸਸੇਵਿਤਾਮ੍ । ਬਭੂਵੁਰ੍ਮੁਨਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮੁਦਿਤਾਃ ਸਹਰਾਘਵਾਃ ॥੧-੩੫-
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਤੇ ਸਾਰਸ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਰਾਘਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਤਦਾ ਸਰ੍ਵੇ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਵਾਸਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍ । ਤਤਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਸਂਤਰ੍ਪ੍ਯ ਪਿਤृਦੇਵਤਾਃ ॥੧-੩੫-
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਠਹਿਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਹੁਤ੍ਵਾ ਚੈਵਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਚਾਮृਤਵਦ੍ਧਵਿਃ । ਵਿਵਿਸ਼ੁਰ੍ਜਾਹ੍ਨਵੀਤੀਰੇ ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਿਤਮਾਨਸਾਃ ॥੧-੩੫-
ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਹਵਨ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਵਿष੍ਠਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਰਾਘਵੌ ਚ ਯਥਾਰ੍ਹਤਃ । ਸਂਪ੍ਰਹृष੍ਟਮਨਾ ਰਾਮੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੧-੩੫-
ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਤੇ ਰਾਘਵ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ।
ਭਗਵਞ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਗਙ੍ਗਾਂ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਂ ਨਦੀਮ੍ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਕਥਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਗਤਾ ਨਦਨਦੀਪਤਿਮ੍ ॥੧-੩੫-
ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਬਣੀ?
ਚੋਦਿਤੋ ਰਾਮਵਾਕ੍ਯੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਵृਦ੍ਧਿਂ ਜਨ੍ਮ ਚ ਗਙ੍ਗਾਯਾ ਵਕ੍ਤੁਮੇਵੋਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥੧-੩੫-
ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਹਿਮਵਾਨ੍ ਰਾਮ ਧਾਤੂਨਾਮਾਕਰੋ ਮਹਾਨ੍ । ਤਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾਦ੍ਵਯਂ ਰਾਮ ਰੂਪੇਣਾਪ੍ਰਤਿਮਂ ਭੁਵਿ ॥੧-੩੫-
ਹੇ ਰਾਮ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੋਹਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ।
ਯਾ ਮੇਰੁਦੁਹਿਤਾ ਰਾਮ ਤਯੋਰ੍ਮਾਤਾ ਸੁਮਧ੍ਯਮਾ । ਨਾਮ੍ਨਾ ਮੇਨਾ ਮਨੋਜ੍ਞਾ ਵੈ ਪਤ੍ਨੀ ਹਿਮਵਤਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ॥੧-੩੫-
ਹੇ ਰਾਮ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਮੇਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਧੀ ਤੇ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਗਙ੍ਗੇਯਮਭਵਜ੍ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਹਿਮਵਤਃ ਸੁਤਾ । ਉਮਾ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਭੂਤ੍ ਕਨ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯੈਵ ਰਾਘਵ ॥੧-੩੫-
ਉਸ ਮੇਨਾ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਹਿਮਾਵਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਹੋਈ; ਦੂਜੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਂ ਉਮਾ ਸੀ।
ਅਥ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਂ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਚਿਕੀਰ੍षਯਾ । ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਰਯਾਮਾਸੁਰ੍ਗਙ੍ਗਾਂ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਂ ਨਦੀਮ੍ ॥੧-੩੫-
ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਾਹੀਂ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਮੰਗੀ।
ਦਦੌ ਧਰ੍ਮੇਣ ਹਿਮਵਾਂਸ੍ਤਨਯਾਂ ਲੋਕਪਾਵਨੀਮ੍ । ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਪਥਗਾਂ ਗਙ੍ਗਾਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ॥੧-੩੫-
ਹਿਮਾਵਤ ਨੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕਹਿਤਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਣਃ । ਗਙ੍ਗਾਮਾਦਾਯ ਤੇऽਗਚ੍ਛਨ੍ ਕृਤਾਰ੍ਥੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ ॥੧-੩੫-
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਚਲੇ ਗਏ।
ਯਾ ਚਾਨ੍ਯਾ ਸ਼ੈਲਦੁਹਿਤਾ ਕਨ੍ਯਾऽਸੀਦ੍ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਉਗ੍ਰਂ ਸੁਵ੍ਰਤਮਾਸ੍ਥਾਯ ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਤਪੋਧਨਾ ॥੧-੩੫-
ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ ਨੇ ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ।
ਉਗ੍ਰੇਣ ਤਪਸਾ ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਦਦੌ ਸ਼ੈਲਵਰਃ ਸੁਤਾਮ੍ । ਰੁਦ੍ਰਾਯਾਪ੍ਰਤਿਰੂਪਾਯ ਉਮਾਂ ਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਾਮ੍ ॥੧-੩੫-
ਜਦ ਉਹ ਉਮਾ ਤਪ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਏਤੇ ਤੇ ਸ਼ੈਲਰਾਜਸ੍ਯ ਸੁਤੇ ਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤੇ । ਗਙ੍ਗਾ ਚ ਸਰਿਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਉਮਾਦੇਵੀ ਚ ਰਾਘਵ ॥੧-੩੫-
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਹ ਦੋਨੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸਤਿਕਾਰਦਾ ਹੈ—ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੇਵੀ।
ਏਤਤ੍ ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਥਾ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਮਿਨੀ । ਖਂ ਗਤਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਾਤ ਗਤਿਂ ਗਤਿਮਤਾਂ ਵਰ ॥੧-੩੫-
ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਤਿੰਨ ਰਾਹੀਂ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹੀ।
ਸੈषਾ ਸੁਰਨਦੀ ਰਮ੍ਯਾ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਤਨਯਾ ਤਦਾ । ਸੁਰਲੋਕਂ ਸਮਾਰੂਢਾ ਵਿਪਾਪਾ ਜਲਵਾਹਿਨੀ ॥੧-੩੫-
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਈ।
thumb|षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਹੁਣ ਛੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ।
ਉਕ੍ਤਵਾਕ੍ਯੇ ਮੁਨੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਭੌ ਰਾਘਵਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ । ਪ੍ਰਤਿਨਨ੍ਦ੍ਯ ਕਥਾਂ ਵੀਰਾਵੂਚਤੁਰ੍ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ ॥੧-੩੬-
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਬੋਲ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਘੁਕੁਲ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਆਗਤ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਥਿਤਂ ਪਰਮਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਦੁਹਿਤੁਃ ਸ਼ੈਲਰਾਜਸ੍ਯ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯਾ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਵਿਸ੍ਤਰਜ੍ਞੋऽਸਿ ਦਿਵ੍ਯਮਾਨੁषਸਮ੍ਭਵਮ੍ ॥੧-੩੬-
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਉੱਚੀ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਦੈਵੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।
ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਥੋ ਹੇਤੁਨਾ ਕੇਨ ਪ੍ਲਾਵਯੇਲ੍ਲੋਕਪਾਵਨੀ । ਕਥਂ ਗਙ੍ਗਾਂ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ਸਰਿਦੁਤ੍ਤਮਾ ॥੧-੩੬-
ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਤਿੰਨ ਰਾਹੀਂ ਵਗਦੀ ਹੈ? ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਗਾ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਿੰਨ ਰਾਹੀਂ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ?
ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਕੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾ । ਤਥਾ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਪੋਧਨਃ ॥੧-੩੬-
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਤੇ ਕਿਹੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਦੀ ਸੀ? ਜਦੋਂ ਕਕੁਤਸ ਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਤਪ ਦੇ ਧਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨਿਖਿਲੇਨ ਕਥਾਂ ਸਰ੍ਵਾਮृषਿਮਧ੍ਯੇ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ । ਪੁਰਾ ਰਾਮ ਕृਤੋਦ੍ਵਾਹਃ ਸ਼ਿਤਿਕਣ੍ਠੋ ਮਹਾਤਪਾਃ ॥੧-੩੬-
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ: ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸ਼ਿਤਿਕੰਠਾ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹਿਆ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਦੇਵੀਂ ਮੈਥੁਨਾਯੋਪਚਕ੍ਰਮੇ । ਤਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਰੀਡਮਾਨਸ੍ਯ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ । ਸ਼ਿਤਿਕਣ੍ਠਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਗਤਮ੍ ॥੧-੩੬-
ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਇੰਝ ਸੌ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ।
ਨ ਚਾਪਿ ਤਨਯੋ ਰਾਮ ਤਸ੍ਯਾਮਾਸੀਤ੍ ਪਰਂਤਪ । ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਸਮੁਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤਾਮਹਪੁਰੋਗਮਾਃ ॥੧-੩੬-
ਪਰ, ਰਾਮਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ।
ਯਦਿਹੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਭੂਤਂ ਕਸ੍ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸਹਿष੍ਯਤਿ । ਅਭਿਗਮ੍ਯ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯੇਦਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥੧-੩੬-
'ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕੇਗਾ?' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਏ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: