ਨ ਚਿਨ੍ਤਯਤਿ ਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਸੋऽਸ੍ਮਾਨ੍ ਸ਼ੋਕਪਰਾਯਣਾਨ੍। ਸਾਮਾਤ੍ਯਪਰਿषਤ੍ ਤਾਰੇ ਕਾਮਮੇਵੋਪਸੇਵਤੇ
ਉਹ ਰਾਜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਸੋਚਦਾ ਜੋ ਦੁਖੀ ਹਾਂ; ਤਾਰਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸਭਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਮਾਸਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਲਵਗੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਵ੍ਯਤੀਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਮਦੋਦਗ੍ਰੋ ਵਿਹਰਨ੍ ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਨੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਨਹਿ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਾਨਮੇਵਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ। ਪਾਨਾਦਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਪਰਿਹੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਪੀਣਾ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਪੀਣ ਨਾਲ ਮਕਸਦ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਧਰਮ ਸਭ ਕੁਝ ਖੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਲੋਪੋ ਮਹਾਂਸ੍ਤਾਵਤ੍ ਕृਤੇ ਹ੍ਯਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਵਤਃ। ਅਰ੍ਥਲੋਪਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ੇ ਗੁਣਵਤੋ ਮਹਾਨ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੇਕਰ ਚੰਗਾ ਮਿੱਤਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਧਨ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਿਤ੍ਰਂ ਹ੍ਯਰ੍ਥਗੁਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਮ੍। ਤਦ੍ਦ੍ਵਯਂ ਤੁ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਨ ਤੁ ਧਰ੍ਮੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਧਨ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਨਿਭੜਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਤਦੇਵਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਕਾਰ੍ਯਮਸ੍ਮਾਭਿਰੁਤ੍ਤਰਮ੍। ਤਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੇ ਤ੍ਵਮੁਦਾਹਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ, ਜੋ ਕੰਮ ਦੀ ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਦੱਸ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਮਾਧਿਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਧੁਰਸ੍ਵਭਾਵਮ੍। ਤਾਰਾ ਗਤਾਰ੍ਥੇ ਮਨੁਜੇਨ੍ਦ੍ਰਕਾਰ੍ਯੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਯੁਕ੍ਤਂ ਤਮੁਵਾਚ ਭੂਯਃ
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਸੀ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਨ ਕੋਪਕਾਲਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਪਾਲਪੁਤ੍ਰ ਨ ਚਾਪਿ ਕੋਪਃ ਸ੍ਵਜਨੇ ਵਿਧੇਯਃ। ਤ੍ਵਦਰ੍ਥਕਾਮਸ੍ਯ ਜਨਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਦਮਪ੍ਯਰ੍ਹਸਿ ਵੀਰ ਸੋਢੁਮ੍
ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ; ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਵੀ, ਵੀਰ, ਤੂੰ ਸਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੋਪਂ ਕਥਂ ਨਾਮ ਗੁਣਪ੍ਰਕृष੍ਟਃ ਕੁਮਾਰ ਕੁਰ੍ਯਾਦਪਕृष੍ਟਸਤ੍ਤ੍ਵੇ। ਕਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧਃ ਕੋਪਵਸ਼ਂ ਹਿ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਵਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤਪਸਃ ਪ੍ਰਸੂਤਿਃ
ਕੁਮਾਰ, ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੇ ਜਿਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਘੱਟ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ, ਜੋ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜਾਨਾਮਿ ਕੋਪਂ ਹਰਿਵੀਰਬਨ੍ਧੋ- ਰ੍ਜਾਨਾਮਿ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਕਾਲਸਙ੍ਗਮ੍। ਜਾਨਾਮਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਿ ਯਤ੍ਕृਤਂ ਨ- ਸ੍ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਜਾਨਾਮਿ ਯਦਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਮ੍
ਮੈਂ ਵਾਨਰ-ਵੀਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਕਰਨਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ।
ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਜਾਨਾਮਿ ਤਥਾਵਿषਹ੍ਯਂ ਬਲਂ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ਼ਰੀਰਜਸ੍ਯ। ਜਾਨਾਮਿ ਯਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਜਨੇऽਵਬਦ੍ਧਂ ਕਾਮੇਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮਸਕ੍ਤਮਦ੍ਯ
ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿੰਨੀ ਅਸਹਿਣੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਚੁਕਾ ਹੈ।
ਨ ਕਾਮਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਤਵ ਬੁਦ੍ਧਿਰਸ੍ਤਿ ਤ੍ਵਂ ਵੈ ਯਥਾ ਮਨ੍ਯੁਵਸ਼ਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਃ। ਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਹਿ ਯਥਾਰ੍ਥਧਰ੍ਮਾ- ਵਵੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕਾਮਰਤਿਰ੍ਮਨੁष੍ਯਃ
ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਤਂ ਕਾਮਵृਤ੍ਤਂ ਮਮ ਸਂਨਿਕृष੍ਟਂ ਕਾਮਾਭਿਯੋਗਾਚ੍ਚ ਵਿਮੁਕ੍ਤਲਜ੍ਜਮ੍। ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ ਤਾਵਤ੍ ਪਰਵੀਰਹਨ੍ਤ- ਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਵਾਨਰਵਂਸ਼ਨਾਥਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਪਰਾਧੀਰਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਲਣ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਲਾਜ ਭੁਲਾ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਵਾਨਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਨੂੰ।
ਮਹਰ੍षਯੋ ਧਰ੍ਮਤਪੋऽਭਿਰਾਮਾਃ ਕਾਮਾਨੁਕਾਮਾਃ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਮੋਹਾਃ। ਅਯਂ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਚਪਲਃ ਕਪਿਸ੍ਤੁ ਕਥਂ ਨ ਸਜ੍ਜੇਤ ਸੁਖੇषੁ ਰਾਜਾ
ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਆਦਤ ਮੁਤਾਬਕ ਚੰਚਲ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ?
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਮਹਾਰ੍ਥਂ ਸਾ ਵਾਨਰੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਪ੍ਰਮੇਯਮ੍। ਪੁਨਃ ਸਖੇਦਂ ਮਦਵਿਹ੍ਵਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਬਭਾषੇ
ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਨਰੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਦ੍ਯੋਗਸ੍ਤੁ ਚਿਰਾਜ੍ਞਪ੍ਤਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਨਰੋਤ੍ਤਮ। ਕਾਮਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਧੇਯੇਨ ਤਵਾਰ੍ਥਪ੍ਰਤਿਸਾਧਨੇ
ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਨ ਨਾਲ ਜੁਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਗਤਾ ਹਿ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਹਰਯਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ। ਕੋਟੀਃ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਾਨਾਨਗਨਿਵਾਸਿਨਃ
ਹੁਣ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਤਦਾਗਚ੍ਛ ਮਹਾਬਾਹੋ ਚਾਰਿਤ੍ਰਂ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਤ੍ਵਯਾ। ਅਚ੍ਛਲਂ ਮਿਤ੍ਰਭਾਵੇਨ ਸਤਾਂ ਦਾਰਾਵਲੋਕਨਮ੍
ਇਸ ਲਈ ਆ ਜਾ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨੇ ਸੱਚੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਤਨੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰਯਾ ਚਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਸ੍ਤ੍ਵਰਯਾ ਵਾਪਿ ਚੋਦਿਤਃ। ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਬਾਹੁਰਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮਰਿਂਦਮਃ
ਤਾਰਾ ਵੱਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤਿਆੜੀ ਨਾਲ ਉਕਸਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮਾਸੀਨਂ ਕਾਞ੍ਚਨੇ ਪਰਮਾਸਨੇ। ਮਹਾਰ੍ਹਾਸ੍ਤਰਣੋਪੇਤੇ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਸਂਨਿਭਮ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨ 'ਤੇ, ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਬੈਠਾ ਦੇਖਿਆ।
ਦਿਵ੍ਯਾਭਰਣਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗਂ ਦਿਵ੍ਯਰੂਪਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍। ਦਿਵ੍ਯਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਧਰਂ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵ ਦੁਰ੍ਜਯਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਤੇ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ, ਮਹਾਂ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਜੈਯ ਦੇਖਿਆ।
ਦਿਵ੍ਯਾਭਰਣਮਾਲ੍ਯਾਭਿਃ ਪ੍ਰਮਦਾਭਿਃ ਸਮਾਵृਤਮ੍। ਸਂਰਬ੍ਧਤਰਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ੋ ਬਭੂਵਾਨ੍ਤਕਸਂਨਿਭਃ
ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣਿਆਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਰੁਮਾਂ ਤੁ ਵੀਰਃ ਪਰਿਰਭ੍ਯ ਗਾਢਂ ਵਰਾਸਨਸ੍ਥੋ ਵਰਹੇਮਵਰ੍ਣਃ। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ਾਲਨੇਤ੍ਰਃ ਸ ਵਿਸ਼ਾਲਨੇਤ੍ਰਮ੍
ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਵੀਰ, ਉੱਤਮ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ, ਰੁਮਾ ਨੂੰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਗਲੇ ਲਾਈ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਡੋਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
thumb|ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਚਉਤੀਸਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਤਮਪ੍ਰਤਿਹਤਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਮ੍। ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬਭੂਵ ਵ੍ਯਥਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਤੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅੰਦਰ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਘਬਰਾਹਟ ਆ ਗਈ।
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਮਾਨਂ ਤਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਮਿਵ ਤੇਜਸਾ। ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵ੍ਯਸਨਸਂਤਪ੍ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਮ੍
ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਤੇਜ਼ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ,
ਉਤ੍ਪਪਾਤ ਹਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸੌਵਰ੍ਣਮਾਸਨਮ੍। ਮਹਾਨ੍ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯਥਾ ਸ੍ਵਲਂਕृਤ ਇਵ ਧ੍ਵਜਃ
ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਾਂ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ, ਉੱਠ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਤ੍ਪਤਨ੍ਤਮਨੂਤ੍ਪੇਤੂ ਰੁਮਾਪ੍ਰਭृਤਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ। ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਗਗਨੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤਾਰਾਗਣਾ ਇਵ
ਜਦ ਉਹ ਉੱਠਿਆ, ਤਾਂ ਰੁਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਉੱਠ ਗਈਆਂ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ।
ਸਂਰਕ੍ਤਨਯਨਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸਂਚਚਾਰ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ। ਬਭੂਵਾਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਨਿਵ
ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘੁੰਮਦਾ ਤੇ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਵੱਡੇ ਕਲਪਵ੍ਰਖ ਵਾਂਗ।
ਰੁਮਾਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਨਾਰੀਮਧ੍ਯਗਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਅਬ੍ਰਵੀਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਤਾਰਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨਂ ਯਥਾ
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਰੁਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ, ਚੰਦ ਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ ਵਾਂਗ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।