ਤਤਸ੍ਤੇ ਹਰਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰਪਰਿਖਾਨ੍ਤਰਾਤ੍। ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯੋਦਗ੍ਰਸਤ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਥੁਰਾਵਿष੍ਕृਤਂ ਤਦਾ
ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਾਨ ਸਨ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਖਾਈਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਦਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵਜਸ੍ਯਾਰ੍ਥਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਂ ਵੀਰਃ ਪੁਨਰੇਵ ਜਗਾਮ ਸਃ
ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮਕਸਦ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਵੀਰ ਦੁਬਾਰਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਸ ਦੀਰ੍ਘੋष੍ਣਮਹੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ ਕੋਪਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ। ਬਭੂਵ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਃ ਸਧੂਮ ਇਵ ਪਾਵਕਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਘ, ਲੰਮੇ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।
ਬਾਣਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਫੁਰਜ੍ਜਿਹ੍ਵਃ ਸਾਯਕਾਸਨਭੋਗਵਾਨ੍। ਸ੍ਵਤੇਜੋਵਿषਸਮ੍ਭੂਤਃ ਪਞ੍ਚਾਸ੍ਯ ਇਵ ਪਨ੍ਨਗਃ
ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਤੀਰ ਦੀ ਨੋਕ ਵਾਂਗ ਕੰਪ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਪੰਜ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਸੋऽਙ੍ਗਦਂ ਰੋषਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਂਦਿਦੇਸ਼ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ। ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਵਤ੍ਸ ਮਮਾਗਮਨਮਿਤ੍ਯੁਤ
ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਪੁੱਤ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਆਉਣਾ ਦੱਸੋ।'
ਏष ਰਾਮਾਨੁਜਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਸਕਾਸ਼ਮਰਿਂਦਮ। ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵ੍ਯਸਨਸਂਤਪ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਰਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ
'ਇਹ ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨਾਲ ਦੁਖੀ, ਤੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ।'
ਤਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਦਿ ਰੁਚਿਃ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਸਾਧੁ ਵਾਨਰ। ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਗਚ੍ਛ ਵਤ੍ਸ ਵਾਕ੍ਯਮਰਿਂਦਮ
'ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ, ਬਾਂਦਰ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਪੁੱਤ, ਤੁਰੰਤ ਆ ਜਾ।'
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਕਾਵਿष੍ਟੋऽਙ੍ਗਦੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਪਿਤੁਃ ਸਮੀਪਮਾਗਮ੍ਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਯਮਾਗਤਃ
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਗਦ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਖਿਆ: 'ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ।'
ਅਥਾਙ੍ਗਦਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਤੀਵ੍ਰਵਾਚਾ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਭਾਵਃ ਪਰਿਦੀਨਵਕ੍ਤ੍ਰਃ। ਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨृਪਤੇਸ੍ਤਰਸ੍ਵੀ ਤਤੋ ਰੁਮਾਯਾਸ਼੍ਚਰਣੌ ਵਵਨ੍ਦੇ
ਫਿਰ, ਅੰਗਦ, ਉਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਚਿਹਰਾ ਉਦਾਸ ਤੇ ਚਿੰਤਤ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਆ ਤੇ ਰੁਮਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸਂਗृਹ੍ਯ ਪਾਦੌ ਪਿਤੁਰੁਗ੍ਰਤੇਜਾ ਜਗ੍ਰਾਹ ਮਾਤੁਃ ਪੁਨਰੇਵ ਪਾਦੌ। ਪਾਦੌ ਰੁਮਾਯਾਸ਼੍ਚ ਨਿਪੀਡਯਿਤ੍ਵਾ ਨਿਵੇਦਯਾਮਾਸ ਤਤਸ੍ਤਦਰ੍ਥਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ, ਤੇ ਰੁਮਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਬਾ ਕੇ, ਉਹ ਮਾਮਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
ਸ ਨਿਦ੍ਰਾਕ੍ਲਾਨ੍ਤਸਂਵੀਤੋ ਵਾਨਰੋ ਨ ਵਿਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍। ਬਭੂਵ ਮਦਮਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਦਨੇਨ ਚ ਮੋਹਿਤਃ
ਉਹ ਬਾਂਦਰ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਵਿੱਚ ਲਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਗਿਆ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਮਸਤ ਸੀ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਤਃ ਕਿਲਕਿਲਾਂ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਾਨਰਾਃ। ਪ੍ਰਸਾਦਯਨ੍ਤਸ੍ਤਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਭਯਮੋਹਿਤਚੇਤਸਃ
ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ।
ਤੇ ਮਹੌਘਨਿਭਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਜ੍ਰਾਸ਼ਨਿਸਮਸ੍ਵਨਮ੍। ਸਿਂਹਨਾਦਂ ਸਮਂ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਸਮੀਪਤਃ
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਸੀ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕੱਠੇ ਬਾਘਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਕੀਤੀ।
ਤੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਹਤਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਬੁਧ੍ਯਤ ਵਾਨਰਃ। ਮਦਵਿਹ੍ਵਲਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵ੍ਯਾਕੁਲਃ ਸ੍ਰਗ੍ਵਿਭੂषਣਃ
ਉਹ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜਾਗ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਦ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਹਾਰ-ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅਥਾਙ੍ਗਦਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੇਨੈਵ ਚ ਸਮਾਗਤੌ। ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣੌ ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤੋਦਾਰਦਰ੍ਸ਼ਨੌ
ਅੰਗਦ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ, ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਦੇ ਦੋ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਵਰ੍ਥਧਰ੍ਮਯੋਃ। ਵਕ੍ਤੁਮੁਚ੍ਚਾਵਚਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਤੌ ਸ਼ਸ਼ਂਸਤੁਃ
ਪਲਕਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਜੋ ਮਤਲਬ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।
ਪ੍ਰਸਾਦਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਵਚਨੈਃ ਸਾਰ੍ਥਨਿਸ਼੍ਚਿਤੈਃ। ਆਸੀਨਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸੀਨੌ ਯਥਾ ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਮਰੁਤ੍ਪਤਿਮ੍
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੀ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਰੁਤ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
ਸਤ੍ਯਸਂਧੌ ਮਹਾਭਾਗੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ। ਮਨੁष੍ਯਭਾਵਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਹੌ ਰਾਜ੍ਯਦਾਯਿਨੌ
ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋ ਭਰਾ, ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹਨ; ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਤਯੋਰੇਕੋ ਧਨੁष੍ਪਾਣਿਰ੍ਦ੍ਵਾਰਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ। ਯਸ੍ਯ ਭੀਤਾਃ ਪ੍ਰਵੇਪਨ੍ਤੋ ਨਾਦਾਨ੍ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵਾਨਰਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰ ਕੰਬਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਸ ਏष ਰਾਘਵਭ੍ਰਾਤਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਵਾਕ੍ਯਸਾਰਥਿਃ। ਵ੍ਯਵਸਾਯਰਥਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍
ਇਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਰਾਘਵ ਦਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ।
ਅਯਂ ਚ ਤਨਯੋ ਰਾਜਂਸ੍ਤਾਰਾਯਾ ਦਯਿਤੋऽਙ੍ਗਦਃ। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਸਕਾਸ਼ਂ ਤੇ ਪ੍ਰੇषਿਤਸ੍ਤ੍ਵਰਯਾਨਘ
ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਰਾਜਾ, ਅੰਗਦ, ਜੋ ਤਾਰਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਜਲਦੀ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ।
ਸੋऽਯਂ ਰੋषਪਰੀਤਾਕ੍ਸ਼ੋ ਦ੍ਵਾਰਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍। ਵਾਨਰਾਨ੍ ਵਾਨਰਪਤੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਨਿਵ
ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹਨ, ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਜਲਾਉਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ।
ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਤ੍ਵਂ ਸਪੁਤ੍ਰਃ ਸਹਬਾਨ੍ਧਵਃ। ਗਚ੍ਛ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਮਹਾਰਾਜ ਰੋषੋ ਹ੍ਯਦ੍ਯੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਤੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਅੱਜ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਯਥਾ ਹਿ ਰਾਮੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਕੁਰੁष੍ਵ ਸਮਾਹਿਤਃ। ਰਾਜਂਸ੍ਤਿष੍ਠ ਸ੍ਵਸਮਯੇ ਭਵ ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਪੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਐਸਾ ਕਰ; ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਵਾਅਦੇ ਤੇ ਟਿਕਾ ਰਹਿ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਨਿਭਾ।
thumb|ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਤੀਹਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਅਙ੍ਗਦਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਸਚਿਵੈਃ ਸਹ। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਕੁਪਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਮੋਚਾਸਨਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਅੰਗਦ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਠ ਗਿਆ।
ਸ ਚ ਤਾਨਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮ੍। ਮਨ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਪਰਿਨਿष੍ਠਿਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੇ ਹਲਕਾਪਣ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਲਾਹ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਮਾਹਰ ਹਨ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਨ ਮੇ ਦੁਰ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਕਿਂਚਿਨ੍ਨਾਪਿ ਮੇ ਦੁਰਨੁष੍ਠਿਤਮ੍। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਰਾਘਵਭ੍ਰਾਤਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕਿਮਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇ
ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗਲਤ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਰਾਘਵ ਦਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਉਂ, ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ।
ਅਸੁਹृਦ੍ਭਿਰ੍ਮਮਾਮਿਤ੍ਰੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ। ਮਮ ਦੋषਾਨਸਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ਸ਼੍ਰਾਵਿਤੋ ਰਾਘਵਾਨੁਜਃ
ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਨਫਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਉਹ ਦੋਸ਼ ਸੁਣਾਏ ਹਨ ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।
ਅਤ੍ਰ ਤਾਵਦ੍ ਯਥਾਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵੈਰੇਵ ਯਥਾਵਿਧਿ। ਭਾਵਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸ੍ਤਾਵਦ੍ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਨਿਪੁਣਂ ਸ਼ਨੈਃ
ਇੱਥੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਹੈ, ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।