ਯਦੇਵਂ ਵਿਹਿਤੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਯਦ੍ਧਿਤਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ। ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤ੍ਵਰ ਕਾਲਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਃ
ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਇੰਝ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਕੁਝ ਠੀਕ ਤੇ ਹਿਤਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿ; ਜਲਦੀ ਕਰ, ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕੁਰੁष੍ਵ ਸਤ੍ਯਂ ਮਮ ਵਾਨਰੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਧਰ੍ਮਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍। ਮਾ ਵਾਲਿਨਂ ਪ੍ਰੇਤਗਤੋ ਯਮਕ੍ਸ਼ਯੇ ਤ੍ਵਮਦ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯੇਰ੍ਮਮ ਚੋਦਿਤਃ ਸ਼ਰੈਃ
ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਸਦਾ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖ ਕੇ; ਆਜ ਮੈਨੂੰ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੇ।
ਸ ਪੂਰ੍ਵਜਂ ਤੀਵ੍ਰਵਿਵृਦ੍ਧਕੋਪਂ ਲਾਲਪ੍ਯਮਾਨਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੀਨਮ੍। ਚਕਾਰ ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਮਤਿਮੁਗ੍ਰਤੇਜਾ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰੇ ਮਾਨਵਵਂਸ਼ਵਰ੍ਧਨਃ
ਮਨੂੰ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੀਬਰ ਤੇ ਵਧਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਾਰੇ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।
thumb|ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕੱਤੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ।
ਸ ਕਾਮਿਨਂ ਦੀਨਮਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਕਾਭਿਪਨ੍ਨਂ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਕੋਪਮ੍। ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸੂਨੁਰ੍ਨਰਦੇਵਪੁਤ੍ਰਂ ਰਾਮਾਨੁਜਃ ਪੂਰ੍ਵਜਮਿਤ੍ਯੁਵਾਚ
ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਨਿਰਾਸ਼ ਪਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਉਤਸ਼ੇਪਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਝ ਕਿਹਾ।
ਨ ਵਾਨਰਃ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਤਿ ਸਾਧੁਵृਤ੍ਤੇ ਨ ਮਨ੍ਯਤੇ ਕਰ੍ਮਫਲਾਨੁषਙ੍ਗਾਨ੍। ਨ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਵਾਨਰਰਾਜ੍ਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਂ ਤਥਾ ਹਿ ਨਾਤਿਕ੍ਰਮਤੇऽਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਃ
ਇਹ ਬਾਂਦਰ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਰਾਜ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮਤਿਕ੍ਸ਼ਯਾਦ੍ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖੇषੁ ਸਕ੍ਤ- ਸ੍ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਬੁਦ੍ਧਿਃ। ਹਤੋऽਗ੍ਰਜਂ ਪਸ਼੍ਯਤੁ ਵੀਰਵਾਲਿਨਂ ਨ ਰਾਜ੍ਯਮੇਵਂ ਵਿਗੁਣਸ੍ਯ ਦੇਯਮ੍
ਮੱਤ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਸੋਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖੇ; ਇੰਝ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਨ ਧਾਰਯੇ ਕੋਪਮੁਦੀਰ੍ਣਵੇਗਂ ਨਿਹਨ੍ਮਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮਸਤ੍ਯਮਦ੍ਯ। ਹਰਿਪ੍ਰਵੀਰੈਃ ਸਹ ਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰੋ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰ੍ਯਾ ਵਿਚਯਂ ਕਰੋਤੁ
ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਉਤਸ਼ੇਪਤ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਾਂਗਾ; ਆਜ ਮੈਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਝੂਠੀ ਗੱਲ ਲਈ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ ਲਏ।
ਤਮਾਤ੍ਤਬਾਣਾਸਨਮੁਤ੍ਪਤਨ੍ਤਂ ਨਿਵੇਦਿਤਾਰ੍ਥਂ ਰਣਚਣ੍ਡਕੋਪਮ੍। ਉਵਾਚ ਰਾਮਃ ਪਰਵੀਰਹਨ੍ਤਾ ਸ੍ਵਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਸਾਨੁਨਯਂ ਚ ਵਾਕ੍ਯਮ੍
ਜਦ ਉਹ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨਸਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਡਿਆ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਨਹਿ ਵੈ ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧੋ ਲੋਕੇ ਪਾਪਮੇਵਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍। ਕੋਪਮਾਰ੍ਯੇਣ ਯੋ ਹਨ੍ਤਿ ਸ ਵੀਰਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੋ ਵੀਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਵੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।
ਨੇਦਮਤ੍ਰ ਤ੍ਵਯਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਸਾਧੁਵृਤ੍ਤੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ। ਤਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਮਨੁਵਰ੍ਤਸ੍ਵ ਪੂਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਂ ਚ ਸਂਗਤਮ੍
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੇਰੇ ਜਿਹੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾ।
ਸਾਮੋਪਹਿਤਯਾ ਵਾਚਾ ਰੂਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯਨ੍। ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਵ੍ਯਤੀਤਂ ਕਾਲਪਰ੍ਯਯੇ
ਮਿਲਾਪ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਸੋऽਗ੍ਰਜੇਨਾਨੁਸ਼ਿष੍ਟਾਰ੍ਥੋ ਯਥਾਵਤ੍ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਃ। ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਪੁਰੀਂ ਵੀਰੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ
ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਤਤਃ ਸ਼ੁਭਮਤਿਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਭ੍ਰਾਤੁਃ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤੇ ਰਤਃ। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਤਿਸਂਰਬ੍ਧੋ ਜਗਾਮ ਭਵਨਂ ਕਪੇਃ
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸਾਫ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹੀ, ਕਪੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਸ਼ਕ੍ਰਬਾਣਾਸਨਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਧਨੁਃ ਕਾਲਾਨ੍ਤਕੋਪਮਮ੍। ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗਾਭਂ ਮਨ੍ਦਰਃ ਸਾਨੁਮਾਨਿਵ
ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕਮਾਨ ਵਰਗਾ, ਮੌਤ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਗਾ ਡਰਾਉਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਾਨੇ ਵਾਂਗ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
ਯਥੋਕ੍ਤਕਾਰੀ ਵਚਨਮੁਤ੍ਤਰਂ ਚੈਵ ਸੋਤ੍ਤਰਮ੍। ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸਮੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਮਤ੍ਵਾ ਰਾਮਾਨੁਜਸ੍ਤਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਤੇ ਉਚਿਤ ਜਵਾਬ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵਰਗਾ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ, ਰਾਹ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਗਿਆ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਸਮੁਤ੍ਥੇਨ ਭ੍ਰਾਤੁਃ ਕ੍ਰੋਧਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵृਤਃ। ਪ੍ਰਭਞ੍ਜਨ ਇਵਾਪ੍ਰੀਤਃ ਪ੍ਰਯਯੌ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤਤਃ
ਭਰਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਉਠੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਪਵਨਦੇਵ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
ਸਾਲਤਾਲਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਤਰਸਾ ਪਾਤਯਨ੍ ਬਲਾਤ੍। ਪਰ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ ਗਿਰਿਕੂਟਾਨਿ ਦ੍ਰੁਮਾਨਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵੇਗਿਤਃ
ਉਹ ਸਾਲ, ਤਾਲ ਤੇ ਅਸ਼ਵਕਰਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਢਾਹਦਾ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਡਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸ਼ਿਲਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕਲੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਗਜ ਇਵਾਸ਼ੁਗਃ। ਦੂਰਮੇਕਪਦਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਯੌ ਕਾਰ੍ਯਵਸ਼ਾਦ੍ ਦ੍ਰੁਤਮ੍
ਉਹ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰਦਾ, ਇੱਕ ਹੀ ਪੈਰ ਵਿਚ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
ਤਾਮਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਬਲਾਕੀਰ੍ਣਾਂ ਹਰਿਰਾਜਮਹਾਪੁਰੀਮ੍। ਦੁਰ੍ਗਾਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਃ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂ ਗਿਰਿਸਂਕਟੇ
ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਕਪੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ, ਜੋ ਕ੍ਰੇਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਔਖੀ ਸੀ, ਦੇਖੀ।
ਰੋषਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਮਾਣੋष੍ਠਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਪ੍ਰਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਵਾਨਰਾਨ੍ ਭੀਮਾਨ੍ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਯਾਂ ਬਹਿਸ਼੍ਚਰਾਨ੍
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸਦੇ ਹੋਠ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਵੱਲ ਕੰਪ ਰਹੇ ਸਨ, ਨੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਫਿਰਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਨਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਮ੍। ਸ਼ੈਲਸ਼ृਙ੍ਗਾਣਿ ਸ਼ਤਸ਼ਃ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਮਹੀਰੁਹਾਨ੍। ਜਗृਹੁਃ ਕੁਞ੍ਜਰਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਵਾਨਰਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍ਤਰੇ
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਸੀ, ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਹਾਥੀ ਵਰਗੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਚੁੱਕ ਲਏ।
ਤਾਨ੍ ਗृਹੀਤਪ੍ਰਹਰਣਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ। ਬਭੂਵ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਬਹ੍ਵਿਨ੍ਧਨ ਇਵਾਨਲਃ
ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਦੋਹਣਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਲੱਕੜ ਪਾ ਕੇ ਅੱਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਂ ਤੇ ਭਯਪਰੀਤਾਙ੍ਗਾ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਲਵਂਗਮਾਃ। ਕਾਲਮृਤ੍ਯੁਯੁਗਾਨ੍ਤਾਭਂ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਵਿਦ੍ਰੁਤਾ ਦਿਸ਼ਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਪਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰ, ਜੋ ਕਾਲ-ਮੌਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ।
ਤਤਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵਭਵਨਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਹਰਿਪੁਂਗਵਾਃ। ਕ੍ਰੋਧਮਾਗਮਨਂ ਚੈਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਨ੍ਯਵੇਦਯਨ੍
ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ।
ਤਾਰਯਾ ਸਹਿਤਃ ਕਾਮੀ ਸਕ੍ਤਃ ਕਪਿਵृषਸ੍ਤਦਾ। ਨ ਤੇषਾਂ ਕਪਿਸਿਂਹਾਨਾਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਵਚਨਂ ਤਦਾ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕਾਮੀ ਤੇ ਤਾਰਾ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਕਪੀਆਂ ਦਾ ਸਿਰਤਾਜ, ਉਹਨਾਂ ਕਪਿ-ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣ ਸਕਿਆ।
ਤਤਃ ਸਚਿਵਸਂਦਿष੍ਟਾ ਹਰਯੋ ਰੋਮਹਰ੍षਣਾਃ। ਗਿਰਿਕੁਞ੍ਜਰਮੇਘਾਭਾ ਨਗਰਾਨ੍ਨਿਰ੍ਯਯੁਸ੍ਤਦਾ
ਫਿਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਪਹਾੜੀ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਬਾਂਦਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ।
ਨਖਦਂष੍ਟ੍ਰਾਯੁਧਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵੀਰਾ ਵਿਕृਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ। ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਦਂष੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਵृਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ
ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਨ, ਉਹ ਵਿਰਲੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਬਾਘਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਦਸ਼ਨਾਗਬਲਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਦ੍ ਦਸ਼ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਾਃ। ਕੇਚਿਨ੍ਨਾਗਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਬਭੂਵੁਸ੍ਤੁਲ੍ਯਵਰ੍ਚਸਃ
ਕੁਝ ਬਾਂਦਰਾਂ ਕੋਲ ਦਸ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੀ, ਕੁਝ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਤਤਸ੍ਤੈਃ ਕਪਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਂ ਦ੍ਰੁਮਹਸ੍ਤੈਰ੍ਮਹਾਬਲੈਃ। ਅਪਸ਼੍ਯਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂ ਤਾਂ ਦੁਰਾਸਦਾਮ੍
ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇਖੀ ਜੋ ਵੱਡੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।