ਹਂਸਸਾਰਸਚਕ੍ਰਾਹ੍ਵੈਃ ਕੁਰਰੈਸ਼੍ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਪੁਲਿਨਾਨ੍ਯਵਕੀਰ੍ਣਾਨਿ ਨਦੀਨਾਂ ਪਸ਼੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹਰ ਥਾਂ ਹੰਸ, ਸਾਰਸ, ਚਕਰਵਾਕ ਤੇ ਕੁਲਰੂ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਵੇਖ।
ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਵਾਰ੍षਿਕਾ ਮਾਸਾ ਗਤਾ ਵਰ੍षਸ਼ਤੋਪਮਾਃ। ਮਮ ਸ਼ੋਕਾਭਿਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸੀਤਾਮਪਸ਼੍ਯਤਃ
ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਮੀਂਹ ਦੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ।
ਚਕ੍ਰਵਾਕੀਵ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਪृष੍ਠਤੋऽਨੁਗਤਾ ਵਨਮ੍। ਵਿषਮਂ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਮੁਦ੍ਯਾਨਮਿਵ ਚਾਙ੍ਗਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀ ਦੀ ਮਾਦਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਕਠਿਨ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਗਈ।
ਪ੍ਰਿਯਾਵਿਹੀਨੇ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤੇ ਹृਤਰਾਜ੍ਯੇ ਵਿਵਾਸਿਤੇ। ਕृਪਾਂ ਨ ਕੁਰੁਤੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਮਯਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਮੈਨੂੰ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜਿਆ, ਦੁੱਖੀ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਤੇ ਜ਼ਵਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਅਨਾਥੋ ਹृਤਰਾਜ੍ਯੋऽਹਂ ਰਾਵਣੇਨ ਚ ਧਰ੍षਿਤਃ। ਦੀਨੋ ਦੂਰਗृਹਃ ਕਾਮੀ ਮਾਂ ਚੈਵ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਃ
ਮੈਂ ਅਨਾਥ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਬੇਇਜ਼ਤ ਹੋਇਆ, ਦੁਖੀ, ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਇੱਛਾਵਾਨ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਆਸਰੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਇਤ੍ਯੇਤੈਃ ਕਾਰਣੈਃ ਸੌਮ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ। ਅਹਂ ਵਾਨਰਰਾਜਸ੍ਯ ਪਰਿਭੂਤਃ ਪਰਂਤਪਃ
ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਸੁਭਾਵਕ, ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੱਲੋਂ ਉਪੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
ਸ ਕਾਲਂ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਯ ਸੀਤਾਯਾਃ ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਣੇ। ਕृਤਾਰ੍ਥਃ ਸਮਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੁਰ੍ਮਤਿਰ੍ਨਾਵਵੁਧ੍ਯਤੇ
ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੰਦ-ਮੱਤ ਵਾਲਾ ਵਿਆਖਿਆਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵਮ੍। ਮੂਰ੍ਖਂ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖੇ ਸਕ੍ਤਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਵਚਨਾਨ੍ਮਮ
ਤੂੰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਜਾ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੂਰਖ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ।
ਅਰ੍ਥਿਨਾਮੁਪਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚਾਪ੍ਯੁਪਕਾਰਿਣਾਮ੍। ਆਸ਼ਾਂ ਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਯੋ ਹਨ੍ਤਿ ਸ ਲੋਕੇ ਪੁਰੁषਾਧਮਃ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘਟੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।
ਸ਼ੁਭਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਪਾਪਂ ਯੋ ਹਿ ਵਾਕ੍ਯਮੁਦੀਰਿਤਮ੍। ਸਤ੍ਯੇਨ ਪਰਿਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਸ ਵੀਰਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ
ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀਰੋ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।
ਕृਤਾਰ੍ਥਾ ਹ੍ਯਕृਤਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਮਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯੇ। ਤਾਨ੍ ਮृਤਾਨਪਿ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾਃ ਕृਤਘ੍ਨਾਨ੍ ਨੋਪਭੁਞ੍ਜਤੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹਾਲੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਇੰਨੇ ਅਕ੍ਰਤਘਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ।
ਨੂਨਂ ਕਾਞ੍ਚਨਪृष੍ਠਸ੍ਯ ਵਿਕृष੍ਟਸ੍ਯ ਮਯਾ ਰਣੇ। ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ਚਾਪਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਗਣੋਪਮਮ੍
ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ, ਤਣੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਘੋਰਂ ਜ੍ਯਾਤਲਨਿਰ੍ਘੋषਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਮਮ ਸਂਯੁਗੇ। ਨਿਰ੍ਘੋषਮਿਵ ਵਜ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸਂਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਤੂੰ ਮੁੜ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਣੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਤਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਵਜਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਕਾਮਮੇਵਂਗਤੇऽਪ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੇ। ਤ੍ਵਤ੍ਸਹਾਯਸ੍ਯ ਮੇ ਵੀਰ ਨ ਚਿਨ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨृਪਾਤ੍ਮਜ
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਤੇਰਾ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਨਰਪਤਿ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
ਯਦਰ੍ਥਮਯਮਾਰਮ੍ਭਃ ਕृਤਃ ਪਰਪੁਰਂਜਯ। ਸਮਯਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਤਿ ਕृਤਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਲਵਗੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਝੌਤਾ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਰ੍षਾਃ ਸਮਯਕਾਲਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਃ। ਵ੍ਯਤੀਤਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਮਾਸਾਨ੍ ਵਿਹਰਨ੍ ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸਾਮਾਤ੍ਯਪਰਿषਤ੍ਕ੍ਰੀਡਨ੍ ਪਾਨਮੇਵੋਪਸੇਵਤੇ। ਸ਼ੋਕਦੀਨੇषੁ ਨਾਸ੍ਮਾਸੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਕੁਰੁਤੇ ਦਯਾਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ ਪੀਣ-ਪਾਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸੁਗਰੀਵ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਉਚ੍ਯਤਾਂ ਗਚ੍ਛ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਵੀਰ ਮਹਾਬਲ। ਮਮ ਰੋषਸ੍ਯ ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਬ੍ਰੂਯਾਸ਼੍ਚੈਨਮਿਦਂ ਵਚਃ
ਤੂੰ ਜਾ, ਮਹਾਬਲੀਰ ਸੂਰਵੀਰ, ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿ।
ਨ ਸ ਸਂਕੁਚਿਤਃ ਪਨ੍ਥਾ ਯੇਨ ਵਾਲੀ ਹਤੋ ਗਤਃ। ਸਮਯੇ ਤਿष੍ਠ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਮਾ ਵਾਲਿਪਥਮਨ੍ਵਗਾਃ
ਜਿਸ ਰਾਹ ਤੇ ਵਾਲੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਹ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਸੁਗਰੀਵ, ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਵਾਲੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਨਾ ਚੱਲ।
ਏਕ ਏਵ ਰਣੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰੇਣ ਨਿਹਤੋ ਮਯਾ। ਤ੍ਵਾਂ ਤੁ ਸਤ੍ਯਾਦਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਹਨਿष੍ਯਾਮਿ ਸਬਾਨ੍ਧਵਮ੍
ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਤੋੜਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਯਦੇਵਂ ਵਿਹਿਤੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਯਦ੍ਧਿਤਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ। ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤ੍ਵਰ ਕਾਲਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਃ
ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਇੰਝ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਕੁਝ ਠੀਕ ਤੇ ਹਿਤਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿ; ਜਲਦੀ ਕਰ, ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕੁਰੁष੍ਵ ਸਤ੍ਯਂ ਮਮ ਵਾਨਰੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਧਰ੍ਮਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍। ਮਾ ਵਾਲਿਨਂ ਪ੍ਰੇਤਗਤੋ ਯਮਕ੍ਸ਼ਯੇ ਤ੍ਵਮਦ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯੇਰ੍ਮਮ ਚੋਦਿਤਃ ਸ਼ਰੈਃ
ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਸਦਾ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖ ਕੇ; ਆਜ ਮੈਨੂੰ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੇ।
ਸ ਪੂਰ੍ਵਜਂ ਤੀਵ੍ਰਵਿਵृਦ੍ਧਕੋਪਂ ਲਾਲਪ੍ਯਮਾਨਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੀਨਮ੍। ਚਕਾਰ ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਮਤਿਮੁਗ੍ਰਤੇਜਾ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰੇ ਮਾਨਵਵਂਸ਼ਵਰ੍ਧਨਃ
ਮਨੂੰ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੀਬਰ ਤੇ ਵਧਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਾਰੇ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।
thumb|ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕੱਤੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ।
ਸ ਕਾਮਿਨਂ ਦੀਨਮਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਕਾਭਿਪਨ੍ਨਂ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਕੋਪਮ੍। ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸੂਨੁਰ੍ਨਰਦੇਵਪੁਤ੍ਰਂ ਰਾਮਾਨੁਜਃ ਪੂਰ੍ਵਜਮਿਤ੍ਯੁਵਾਚ
ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਨਿਰਾਸ਼ ਪਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਉਤਸ਼ੇਪਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਝ ਕਿਹਾ।
ਨ ਵਾਨਰਃ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਤਿ ਸਾਧੁਵृਤ੍ਤੇ ਨ ਮਨ੍ਯਤੇ ਕਰ੍ਮਫਲਾਨੁषਙ੍ਗਾਨ੍। ਨ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਵਾਨਰਰਾਜ੍ਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਂ ਤਥਾ ਹਿ ਨਾਤਿਕ੍ਰਮਤੇऽਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਃ
ਇਹ ਬਾਂਦਰ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਰਾਜ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮਤਿਕ੍ਸ਼ਯਾਦ੍ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖੇषੁ ਸਕ੍ਤ- ਸ੍ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਬੁਦ੍ਧਿਃ। ਹਤੋऽਗ੍ਰਜਂ ਪਸ਼੍ਯਤੁ ਵੀਰਵਾਲਿਨਂ ਨ ਰਾਜ੍ਯਮੇਵਂ ਵਿਗੁਣਸ੍ਯ ਦੇਯਮ੍
ਮੱਤ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਸੋਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖੇ; ਇੰਝ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਨ ਧਾਰਯੇ ਕੋਪਮੁਦੀਰ੍ਣਵੇਗਂ ਨਿਹਨ੍ਮਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮਸਤ੍ਯਮਦ੍ਯ। ਹਰਿਪ੍ਰਵੀਰੈਃ ਸਹ ਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰੋ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰ੍ਯਾ ਵਿਚਯਂ ਕਰੋਤੁ
ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਉਤਸ਼ੇਪਤ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਾਂਗਾ; ਆਜ ਮੈਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਝੂਠੀ ਗੱਲ ਲਈ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ ਲਏ।
ਤਮਾਤ੍ਤਬਾਣਾਸਨਮੁਤ੍ਪਤਨ੍ਤਂ ਨਿਵੇਦਿਤਾਰ੍ਥਂ ਰਣਚਣ੍ਡਕੋਪਮ੍। ਉਵਾਚ ਰਾਮਃ ਪਰਵੀਰਹਨ੍ਤਾ ਸ੍ਵਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਸਾਨੁਨਯਂ ਚ ਵਾਕ੍ਯਮ੍
ਜਦ ਉਹ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨਸਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਡਿਆ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਨਹਿ ਵੈ ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧੋ ਲੋਕੇ ਪਾਪਮੇਵਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍। ਕੋਪਮਾਰ੍ਯੇਣ ਯੋ ਹਨ੍ਤਿ ਸ ਵੀਰਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੋ ਵੀਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਵੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।