ਨਦੀਘਨਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੋਦਕਾਨਾ- ਮਤਿਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾਨਿਲਬਰ੍ਹਿਣਾਨਾਮ੍। ਪ੍ਲਵਂਗਮਾਨਾਂ ਚ ਗਤੋਤ੍ਸਵਾਨਾਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਰਵਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਣष੍ਟਾਃ
ਹੁਣ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝਰਨਿਆਂ, ਹਵਾ, ਮੋਰ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮੁਕ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਅਨੇਕਵਰ੍ਣਾਃ ਸੁਵਿਨष੍ਟਕਾਯਾ ਨਵੋਦਿਤੇष੍ਵਮ੍ਬੁਧਰੇषੁ ਨष੍ਟਾਃ। ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਦਿਤਾ ਘੋਰਵਿषਾ ਬਿਲੇਭ੍ਯ- ਸ਼੍ਚਿਰੋषਿਤਾ ਵਿਪ੍ਰਸਰਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਪਾਃ
ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਏ ਰਹੇ, ਨਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਉੱਤੇ, ਭੁੱਖੇ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਬਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
ਚਞ੍ਚਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਰ੍षੋਨ੍ਮੀਲਿਤਤਾਰਕਾ। ਅਹੋ ਰਾਗਵਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਜਹਾਤਿ ਸ੍ਵਯਮਮ੍ਬਰਮ੍
ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕੰਡੀਆਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਛੁਹਟ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੁਲਣ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਰਾਤ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਖੁਦ ਹੀ ਰੁਖਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕੋਦਿਤਸੌਮ੍ਯਵਕ੍ਤ੍ਰਾ ਤਾਰਾਗਣੋਨ੍ਮੀਲਿਤਚਾਰੁਨੇਤ੍ਰਾ। ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਂਸ਼ੁਕਪ੍ਰਾਵਰਣਾ ਵਿਭਾਤਿ ਨਾਰੀਵ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਂਸ਼ੁਕਸਂਵृਤਾਙ੍ਗੀ
ਰਾਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਰਮ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਖੁਲਣ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੰਦਨੀ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਪਕ੍ਵਸ਼ਾਲਿਪ੍ਰਸਵਾਨਿ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤਾ ਸਾਰਸਚਾਰੁਪਙ੍ਕ੍ਤਿਃ । ਨਭਃ ਸਮਾਕ੍ਰਾਮਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵੇਗਾ ਵਾਤਾਵਧੂਤਾ ਗ੍ਰਥਿਤੇਵ ਮਾਲਾ
ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਧਾਨ ਖਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਡਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਗੁੱਥੀ ਹੋਈ ਮਾਲਾ।
ਸੁਪ੍ਤੈਕਹਂਸਂ ਕੁਮੁਦੈਰੁਪੇਤਂ ਮਹਾਹ੍ਰਦਸ੍ਥਂ ਸਲਿਲਂ ਵਿਭਾਤਿ। ਘਨੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਿ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤਾਰਾਗਣਾਕੀਰ੍ਣਮਿਵਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮ੍
ਵੱਡੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁੱਤੇ ਹੰਸ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਚੰਦ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਹਂਸਾਕੁਲਮੇਖਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਮਾਲਿਨੀਨਾਮ੍। ਵਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾਨਾਮਧਿਕਾਦ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ- ਰ੍ਵਰਾਙ੍ਗਨਾਨਾਮਿਵ ਭੂषਿਤਾਨਾਮ੍
ਸਵਾਂਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੰਢਿਆਂ ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲ-ਨੀਲੋਫਰ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀਆਂ ਵਧੀਆ ਝੀਲਾਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵੇਣੁਸ੍ਵਰਵ੍ਯਞ੍ਜਿਤਤੂਰ੍ਯਮਿਸ਼੍ਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਕਾਲੇऽਨਿਲਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਃ। ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਛਿਤੋ ਗਰ੍ਗਰਗੋਵृषਾਣਾ- ਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਾਪੂਰਯਤੀਵ ਸ਼ਬ੍ਦਃ
ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ ਧੁਨ, ਸਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਆਸਮਾਨ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਨਵੈਰ੍ਨਦੀਨਾਂ ਕੁਸੁਮਪ੍ਰਹਾਸੈ- ਰ੍ਵ੍ਯਾਧੂਯਮਾਨੈਰ੍ਮृਦੁਮਾਰੁਤੇਨ। ਧੌਤਾਮਲਕ੍ਸ਼ੌਮਪਟਪ੍ਰਕਾਸ਼ੈਃ ਕੂਲਾਨਿ ਕਾਸ਼ੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਾਨਿ
ਨਵੀਂ ਕਾਸ਼ ਘਾਸ, ਜੋ ਧੋਏ ਹੋਏ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਨਰਮ ਹਵਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵਨਪ੍ਰਚਣ੍ਡਾ ਮਧੁਪਾਨਸ਼ੌਣ੍ਡਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ਵਿਤਾਃ षਟ੍ਚਰਣਾਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਃ। ਵਨੇषੁ ਮਤ੍ਤਾਃ ਪਵਨਾਨੁਯਾਤ੍ਰਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਪਦ੍ਮਾਸਨਰੇਣੁਗੌਰਾਃ
ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਧੁ ਪੀ ਕੇ ਮਸਤ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮਦੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ, ਕਮਲ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਹਵਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਜਲਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਕੁਸੁਮਪ੍ਰਹਾਸਂ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ੍ਵਨਂ ਸ਼ਾਲਿਵਨਂ ਵਿਪਕ੍ਵਮ੍। ਮृਦੁਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਮਲਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਵਰ੍षਵ੍ਯਪਨੀਤਕਾਲਮ੍
ਸਾਫ ਪਾਣੀ, ਖਿੜੇ ਫੁੱਲ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਧਾਨ ਦੀਆਂ ਖੇਤਾਂ, ਨਰਮ ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੰਦ—ਇਹ ਸਭ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੀਂਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਮੁਕ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੀਨੋਪਸਂਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮੇਖਲਾਨਾਂ ਨਦੀਵਧੂਨਾਂ ਗਤਯੋऽਦ੍ਯ ਮਨ੍ਦਾਃ। ਕਾਨ੍ਤੋਪਭੁਕ੍ਤਾਲਸਗਾਮਿਨੀਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਤਕਾਲੇष੍ਵਿਵ ਕਾਮਿਨੀਨਾਮ੍
ਅੱਜ, ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਕੰਢੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਰਾਤ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵੇਰੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਤੁਰਦੀ ਹੋਵੇ।
ਸਚਕ੍ਰਵਾਕਾਨਿ ਸਸ਼ੈਵਲਾਨਿ ਕਾਸ਼ੈਰ੍ਦੁਕੂਲੈਰਿਵ ਸਂਵृਤਾਨਿ। ਸਪਤ੍ਰਰੇਖਾਣਿ ਸਰੋਚਨਾਨਿ ਵਧੂਮੁਖਾਨੀਵ ਨਦੀਮੁਖਾਨਿ
ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ, ਕਾਸ਼ ਘਾਸ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਲ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵਿਆਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਹਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਬਾਣਾਸਨਚਿਤ੍ਰਿਤੇषੁ ਪ੍ਰਹृष੍ਟषਟ੍ਪਾਦਨਿਕੂਜਿਤੇषੁ। ਗृਹੀਤਚਾਪੋਦ੍ਯਤਦਣ੍ਡਚਣ੍ਡਃ ਪ੍ਰਚਣ੍ਡਚਾਪੋऽਦ੍ਯ ਵਨੇषੁ ਕਾਮਃ
ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਤੀਰ-ਕੁੰਡਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਕਾਮਦੇਵ ਆਪਣਾ ਤੀਖਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਲੋਕਂ ਸੁਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਰਿਤੋषਯਿਤ੍ਵਾ ਨਦੀਸ੍ਤਟਾਕਾਨਿ ਚ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ। ਨਿष੍ਪਨ੍ਨਸਸ੍ਯਾਂ ਵਸੁਧਾਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਭਸ੍ਤੋਯਧਰਾਃ ਪ੍ਰਣष੍ਟਾਃ
ਜਗਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਮੀਂਹ ਦੇ ਕੇ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਭਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ, ਬੱਦਲ ਹੁਣ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਰਨ੍ਨਦ੍ਯਃ ਪੁਲਿਨਾਨਿ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ। ਨਵਸਂਗਮਸਵ੍ਰੀਡਾ ਜਘਨਾਨੀਵ ਯੋषਿਤਃ
ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀਆਂ ਰੇਤਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਦਿਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਜਜੀ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣਾ ਕਮਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸਲਿਲਾਃ ਸੌਮ੍ਯ ਕੁਰਰਾਭਿਵਿਨਾਦਿਤਾਃ। ਚਕ੍ਰਵਾਕਗਣਾਕੀਰ੍ਣਾ ਵਿਭਾਨ੍ਤਿ ਸਲਿਲਾਸ਼ਯਾਃ
ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ, ਕੁਲਰੂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਬਦ੍ਧਵੈਰਾਣਾਂ ਜਿਗੀषੂਣਾਂ ਨृਪਾਤ੍ਮਜ। ਉਦ੍ਯੋਗਸਮਯਃ ਸੌਮ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਾਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ
ਸੁਭਾਵਕ, ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਇਯਂ ਸਾ ਪ੍ਰਥਮਾ ਯਾਤ੍ਰਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਾਂ ਨृਪਾਤ੍ਮਜ। ਨ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮੁਦ੍ਯੋਗਂ ਚ ਤਥਾਵਿਧਮ੍
ਪ੍ਰਿੰਸ, ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਐਸੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਅਸਨਾਃ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਕੋਵਿਦਾਰਾਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਿਤਾਃ। ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਬਨ੍ਧੁਜੀਵਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਯਾਮਾਸ਼੍ਚ ਗਿਰਿਸਾਨੁषੁ
ਸੱਤ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅਸਨ ਰੁੱਖ, ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਕੋਵਿਦਾਰ, ਬੰਧੁਜੀਵ ਫੁੱਲ ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸ਼ਿਆਮਾ ਪੌਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਣਾਂ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਂਸਸਾਰਸਚਕ੍ਰਾਹ੍ਵੈਃ ਕੁਰਰੈਸ਼੍ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਪੁਲਿਨਾਨ੍ਯਵਕੀਰ੍ਣਾਨਿ ਨਦੀਨਾਂ ਪਸ਼੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹਰ ਥਾਂ ਹੰਸ, ਸਾਰਸ, ਚਕਰਵਾਕ ਤੇ ਕੁਲਰੂ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਵੇਖ।
ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਵਾਰ੍षਿਕਾ ਮਾਸਾ ਗਤਾ ਵਰ੍षਸ਼ਤੋਪਮਾਃ। ਮਮ ਸ਼ੋਕਾਭਿਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸੀਤਾਮਪਸ਼੍ਯਤਃ
ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਮੀਂਹ ਦੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ।
ਚਕ੍ਰਵਾਕੀਵ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਪृष੍ਠਤੋऽਨੁਗਤਾ ਵਨਮ੍। ਵਿषਮਂ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਮੁਦ੍ਯਾਨਮਿਵ ਚਾਙ੍ਗਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀ ਦੀ ਮਾਦਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਕਠਿਨ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਗਈ।
ਪ੍ਰਿਯਾਵਿਹੀਨੇ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤੇ ਹृਤਰਾਜ੍ਯੇ ਵਿਵਾਸਿਤੇ। ਕृਪਾਂ ਨ ਕੁਰੁਤੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਮਯਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਮੈਨੂੰ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜਿਆ, ਦੁੱਖੀ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਤੇ ਜ਼ਵਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਅਨਾਥੋ ਹृਤਰਾਜ੍ਯੋऽਹਂ ਰਾਵਣੇਨ ਚ ਧਰ੍षਿਤਃ। ਦੀਨੋ ਦੂਰਗृਹਃ ਕਾਮੀ ਮਾਂ ਚੈਵ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਃ
ਮੈਂ ਅਨਾਥ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਬੇਇਜ਼ਤ ਹੋਇਆ, ਦੁਖੀ, ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਇੱਛਾਵਾਨ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਆਸਰੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਇਤ੍ਯੇਤੈਃ ਕਾਰਣੈਃ ਸੌਮ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ। ਅਹਂ ਵਾਨਰਰਾਜਸ੍ਯ ਪਰਿਭੂਤਃ ਪਰਂਤਪਃ
ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਸੁਭਾਵਕ, ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੱਲੋਂ ਉਪੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
ਸ ਕਾਲਂ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਯ ਸੀਤਾਯਾਃ ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਣੇ। ਕृਤਾਰ੍ਥਃ ਸਮਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੁਰ੍ਮਤਿਰ੍ਨਾਵਵੁਧ੍ਯਤੇ
ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੰਦ-ਮੱਤ ਵਾਲਾ ਵਿਆਖਿਆਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵਮ੍। ਮੂਰ੍ਖਂ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖੇ ਸਕ੍ਤਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਵਚਨਾਨ੍ਮਮ
ਤੂੰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਜਾ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੂਰਖ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ।
ਅਰ੍ਥਿਨਾਮੁਪਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚਾਪ੍ਯੁਪਕਾਰਿਣਾਮ੍। ਆਸ਼ਾਂ ਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਯੋ ਹਨ੍ਤਿ ਸ ਲੋਕੇ ਪੁਰੁषਾਧਮਃ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘਟੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।
ਸ਼ੁਭਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਪਾਪਂ ਯੋ ਹਿ ਵਾਕ੍ਯਮੁਦੀਰਿਤਮ੍। ਸਤ੍ਯੇਨ ਪਰਿਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਸ ਵੀਰਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ
ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀਰੋ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।