ਅਪਿ ਤਾਂ ਮਦ੍ਵਿਯੋਗਾਚ੍ਚ ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਭਾਮਿਨੀਮ੍। ਸੁਦੂਰਂ ਪੀਡਯੇਤ੍ ਕਾਮਃ ਸ਼ਰਦ੍ਗੁਣਨਿਰਨ੍ਤਰਃ
ਸਭ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਰਮਤਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ, ਇੱਛਾ ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਬੈਠੀ ਪੀੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
ਏਵਮਾਦਿ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਿਲਲਾਪ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਃ। ਵਿਹਂਗ ਇਵ ਸਾਰਙ੍ਗਃ ਸਲਿਲਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ — ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹਿਰਣ ਪਾਣੀ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ।
ਤਤਸ਼੍ਚਞ੍ਚੂਰ੍ਯ ਰਮ੍ਯੇषੁ ਫਲਾਰ੍ਥੀ ਗਿਰਿਸਾਨੁषੁ। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪਰ੍ਯੁਪਾਵृਤ੍ਤੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਵਾਁਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋऽਗ੍ਰਜਮ੍
ਫਲ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਸੁਹਣੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਮੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਸ ਚਿਨ੍ਤਯਾ ਦੁਸ੍ਸਹਯਾ ਪਰੀਤਂ ਵਿਸਂਜ੍ਞਮੇਕਂ ਵਿਜਨੇ ਮਨਸ੍ਵੀ। ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਿषਾਦਾਤ੍ ਤ੍ਵਰਿਤੋऽਤਿਦੀਨਃ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰੁਵਾਚ ਦੀਨਮ੍
ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅਸਹਿਣ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਵੇਖਿਆ, ਤੁਰਤ ਹੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਕਿਮਾਰ੍ਯ ਕਾਮਸ੍ਯ ਵਸ਼ਂਗਤੇਨ ਕਿਮਾਤ੍ਮਪੌਰੁष੍ਯਪਰਾਭਵੇਨ । ਅਯਂ ਹ੍ਰਿਯਾ ਸਂਹ੍ਰਿਯਤੇ ਸਮਾਧਿਃ ਕਿਮਤ੍ਰ ਯੋਗੇਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਨ
ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਹਾਰ ਕਿਉਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ? ਜਦ ਲੱਜਾ ਤੇਰਾ ਮਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਯੋਗ ਤੇ ਧਿਆਨ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ?
ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਯੋਗਂ ਮਨਸਃ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਸਮਾਧਿਯੋਗਾਨੁਗਤਂ ਚ ਕਾਲਮ੍। ਸਹਾਯਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਹੇਤੁਂ ਚ ਕੁਰੁष੍ਵ ਤਾਤ
ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਜੋ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਅਟੱਲ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਰਤਬ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਭਰਾ।
ਨ ਜਾਨਕੀ ਮਾਨਵਵਂਸ਼ਨਾਥ ਤ੍ਵਯਾ ਸਨਾਥਾ ਸੁਲਭਾ ਪਰੇਣ। ਨ ਚਾਗ੍ਨਿਚੂਡਾਂ ਜ੍ਵਲਿਤਾਮੁਪੇਤ੍ਯ ਨ ਦਹ੍ਯਤੇ ਵੀਰ ਵਰਾਰ੍ਹ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍
ਜਾਨਕੀ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ, ਵਿਰਲੇ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਕੋਈ ਅੱਗ ਦੇ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਸਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਪ੍ਰਧृष੍ਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵਜਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਰਾਮਃ। ਹਿਤਂ ਚ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਨਯਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਸਸਾਮਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਮਾਹਿਤਂ ਚ
ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਚਰਿਤਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨੀਤੀ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸੋਚ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਨਿਸ੍ਸਂਸ਼ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮਵੇਕ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇषੋऽਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਿਤਵ੍ਯਃ। ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦੁਰਾਸਦਸ੍ਯ ਕੁਮਾਰ ਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਫਲਂ ਚ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍
ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਅਥ ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਮੈਥਿਲੀਮਨੁਚਿਨ੍ਤਯਨ੍। ਉਵਾਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਰਾਮੋ ਮੁਖੇਨ ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਯਤਾ
ਫਿਰ, ਪਦਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਲਿਲੇਨ ਵਸੁਂਧਰਾਮ੍। ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਸਸ੍ਯਾਨਿ ਕृਤਕਰ੍ਮਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਇੰਦਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਰਪਾਇਆ, ਫਸਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਠੀਕ ਥਾਂ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦੀਰ੍ਘਗਮ੍ਭੀਰਨਿਰ੍ਘੋषਾਃ ਸ਼ੈਲਦ੍ਰੁਮਪੁਰੋਗਮਾਃ। ਵਿਸृਜ੍ਯ ਸਲਿਲਂ ਮੇਘਾਃ ਪਰਿਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਨृਪਾਤ੍ਮਜ
ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹੁਣ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਦਲਸ਼੍ਯਾਮਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮੀਕृਤ੍ਵਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼। ਵਿਮਦਾ ਇਵ ਮਾਤਙ੍ਗਾਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵੇਗਾਃ ਪਯੋਧਰਾਃ
ਘਣੇ ਬੱਦਲ, ਨੀਲੇ ਪਦਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਮਸਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਲਗਰ੍ਭਾ ਮਹਾਵੇਗਾਃ ਕੁਟਜਾਰ੍ਜੁਨਗਨ੍ਧਿਨਃ। ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਰਤਾਃ ਸੌਮ੍ਯ ਵृष੍ਟਿਵਾਤਾਃ ਸਮੁਦ੍ਯਤਾਃ
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਕੁਟਜ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਝੋਕੇ, ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣਾ ਦੌਰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ।
ਘਨਾਨਾਂ ਵਾਰਣਾਨਾਂ ਚ ਮਯੂਰਾਣਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ। ਨਾਦਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸਹਸਾਨਘ
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬੱਦਲਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਅਚਾਨਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਅਭਿਵृष੍ਟਾ ਮਹਾਮੇਘੈਰ੍ਨਿਰ੍ਮਲਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸਾਨਵਃ। ਅਨੁਲਿਪ੍ਤਾ ਇਵਾਭਾਨ੍ਤਿ ਗਿਰਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ
ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਧੋਏ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਨ, ਚੰਨਣ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਲੇਪੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਪਾਦਪਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸੁ ਤਾਰਾਰ੍ਕਨਿਸ਼ਾਕਰਾਣਾਮ੍। ਲੀਲਾਸੁ ਚੈਵੋਤ੍ਤਮਵਾਰਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਵਿਭਜ੍ਯਾਦ੍ਯ ਸ਼ਰਤ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ
ਹੁਣ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਸਪਤਚਛਦ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਤਾਰੇ, ਸੂਰਜ, ਚੰਨਣ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੇਕਾਸ਼੍ਰਯਚਿਤ੍ਰਸ਼ੋਭਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲਗੁਣੋਪਪਨ੍ਨਾ। ਸੂਰ੍ਯਾਗ੍ਰਹਸ੍ਤਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤੇषੁ ਪਦ੍ਮਾਕਰੇष੍ਵਭ੍ਯਧਿਕਂ ਵਿਭਾਤਿ
ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਬਹੁਤ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਦੇ ਪੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਭ੍ਯਾਗਤੈਸ਼੍ਚਾਰੁਵਿਸ਼ਾਲਪਕ੍ਸ਼ੈਃ ਸ੍ਮਰਪ੍ਰਿਯੈਃ ਪਦ੍ਮਰਜੋऽਵਕੀਰ੍ਣੈਃ। ਮਹਾਨਦੀਨਾਂ ਪੁਲਿਨੋਪਯਾਤੈਃ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤਿ ਹਂਸਾਃ ਸਹ ਚਕ੍ਰਵਾਕੈਃ
ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹੰਸ ਆ ਕੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮਦਪ੍ਰਗਲ੍ਭੇषੁ ਚ ਵਾਰਣੇषੁ ਗਵਾਂ ਸਮੂਹੇषੁ ਚ ਦਰ੍ਪਿਤੇषੁ। ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤੋਯਾਸੁ ਚ ਨਿਮ੍ਨਗਾਸੁ ਵਿਭਾਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਬਹੁਧਾ ਵਿਭਕ੍ਤਾ
ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ, ਤੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਭਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨਭਃ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਬੁਧਰੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਬਰ੍ਹਾਭਰਣਾ ਵਨੇषੁ। ਪ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਰਕ੍ਤਾ ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਸ਼ੋਭਾ ਗਤੋਤ੍ਸਵਾ ਧ੍ਯਾਨਪਰਾ ਮਯੂਰਾਃ
ਆਸਮਾਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੰਗੀਨ ਪੰਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਮੋਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸੋਭਾ ਛੱਡ ਕੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਮਨੋਜ੍ਞਗਨ੍ਧੈਃ ਪ੍ਰਿਯਕੈਰਨਲ੍ਪੈਃ ਪੁष੍ਪਾਤਿਭਾਰਾਵਨਤਾਗ੍ਰਸ਼ਾਖੈਃ। ਸੁਵਰ੍ਣਗੌਰੈਰ੍ਨਯਨਾਭਿਰਾਮੈ- ਰੁਦ੍ਯੋਤਿਤਾਨੀਵ ਵਨਾਨ੍ਤਰਾਣਿ
ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੋਨੇ ਸੋਨੇ-ਰੰਗੇ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਭਾਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ਵਿਤਾਨਾਂ ਨਲਿਨੀਪ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਵਨੇ ਪ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਕੁਸੁਮੋਦ੍ਗਤਾਨਾਮ੍। ਮਦੋਤ੍ਕਟਾਨਾਂ ਮਦਲਾਲਸਾਨਾਂ ਗਜੋਤ੍ਤਮਾਨਾਂ ਗਤਯੋऽਦ੍ਯ ਮਨ੍ਦਾਃ
ਅੱਜ, ਵਣ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ ਦੇ ਪੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਮਸਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਨਭਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧੌਤਵਰ੍ਣਂ ਕृਸ਼ਪ੍ਰਵਾਹਾਨਿ ਨਦੀਜਲਾਨਿ। ਕਹ੍ਲਾਰਸ਼ੀਤਾਃ ਪਵਨਾਃ ਪ੍ਰਵਾਨ੍ਤਿ ਤਮੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਦਿਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਃ
ਆਸਮਾਨ ਸਾਫ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਤਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ; ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੈ; ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ; ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਚਮਕਦਾਰ।
ਸੂਰ੍ਯਾਤਪਕ੍ਰਾਮਣਨष੍ਟਪਙ੍ਕਾ ਭੂਮਿਸ਼੍ਚਿਰੋਦ੍ਘਾਟਿਤਸਾਨ੍ਦ੍ਰਰੇਣੁਃ। ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਵੈਰੇਣ ਸਮਾਯੁਤਾਨਾ- ਮੁਦ੍ਯੋਗਕਾਲੋऽਦ੍ਯ ਨਰਾਧਿਪਾਨਾਮ੍
ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਿਕਣ ਮਿੱਟੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾੜ੍ਹੀ ਧੂੜ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੁਣ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਉੱਦਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ।
ਸ਼ਰਦ੍ਗੁਣਾਪ੍ਯਾਯਿਤਰੂਪਸ਼ੋਭਾਃ ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤਾਃ ਪਾਂਸੁਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਙ੍ਗਾਃ। ਮਦੋਤ੍ਕਟਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਯੁਦ੍ਧਲੁਬ੍ਧਾ ਵृषਾ ਗਵਾਂ ਮਧ੍ਯਗਤਾ ਨਦਨ੍ਤਿ
ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਮਸਤ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਾਂਡਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।
ਸਮਨ੍ਮਥਾ ਤੀਵ੍ਰਤਰਾਨੁਰਾਗਾ ਕੁਲਾਨ੍ਵਿਤਾ ਮਨ੍ਦਗਤਿਃ ਕਰੇਣੁਃ। ਮਦਾਨ੍ਵਿਤਂ ਸਮ੍ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਯਾਨ੍ਤਂ ਵਨੇषੁ ਭਰ੍ਤਾਰਮਨੁਪ੍ਰਯਾਤਿ
ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਗਹਿਰੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦੀ ਹੋਈ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰਾਣ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਭੂषਿਤਾਨਿ ਬਰ੍ਹਾਣਿ ਤੀਰੋਪਗਤਾ ਨਦੀਨਾਮ੍। ਨਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਾ ਇਵ ਸਾਰਸੌਘੈਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਦੀਨਾ ਵਿਮਨਾ ਮਯੂਰਾਃ
ਮੋਰ, ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਖੁਦ ਸਜਾਏ ਪੰਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਕੇ, ਸਾਰਸ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਲੋਂ ਡਾਂਟੇ ਹੋਏ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਦਾਸ ਤੇ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਕਾਰਣ੍ਡਵਚਕ੍ਰਵਾਕਾਨ੍ ਮਹਾਰਵੈਰ੍ਭਿਨ੍ਨਕਟਾ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ। ਸਰਸ੍ਸੁਬਦ੍ਧਾਮ੍ਬੁਜਭੂषਣੇषੁ ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯ ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯ ਜਲਂ ਪਿਬਨ੍ਤਿ
ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ, ਟੁੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਕਾਂਡੇ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਕੇ, ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਯਪੇਤਪਙ੍ਕਾਸੁ ਸਵਾਲੁਕਾਸੁ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤੋਯਾਸੁ ਸਗੋਕੁਲਾਸੁ। ਸਸਾਰਸਾਰਾਵਵਿਨਾਦਿਤਾਸੁ ਨਦੀषੁ ਹਂਸਾ ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ ਹृष੍ਟਾਃ
ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ, ਰੇਤ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਰਸ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੰਸ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਤਰਦੇ ਹਨ।