ਪਾਣ੍ਡੁਰਂ ਗਗਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਮਲਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍। ਸ਼ਾਰਦੀਂ ਰਜਨੀਂ ਚੈਵ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਨੁਲੇਪਨਾਮ੍
ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਪੀਲਾ ਅਸਮਾਨ, ਚਮਕਦਾ ਚੰਦ ਤੇ ਚਾਂਦਣੀ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸ਼ਰਦ ਰਾਤ ਦੇਖੀ,
ਕਾਮਵृਤ੍ਤਂ ਚ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਨष੍ਟਾਂ ਚ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਲਮਤੀਤਂ ਚ ਮੁਮੋਹ ਪਰਮਾਤੁਰਃ
ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਸ ਵਿਚ ਮਸਤ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਹੌਸਲਾ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਸ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਾਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਨृਪਃ। ਮਨਃਸ੍ਥਾਮਪਿ ਵੈਦੇਹੀਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਰਾਘਵਃ
ਪਰ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਪਾ ਲਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਵਿਮਲਂ ਵ੍ਯੋਮ ਗਤਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਬਲਾਹਕਮ੍। ਸਾਰਸਾਰਾਵਸਂਘੁष੍ਟਂ ਵਿਲਲਾਪਾਰ੍ਤਯਾ ਗਿਰਾ
ਸਾਫ ਅਸਮਾਨ, ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਤੇ ਸਾਰਸ ਤੇ ਸਾਰਾਵ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੁਖ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
ਆਸੀਨਃ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਹੇਮਧਾਤੁਵਿਭੂषਿਤੇ। ਸ਼ਾਰਦਂ ਗਗਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਮਨਸਾ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸਾਰਸਾਰਾਵਸਂਨਾਦੈਃ ਸਾਰਸਾਰਾਵਨਾਦਿਨੀ। ਯਾऽऽਸ਼੍ਰਮੇ ਰਮਤੇ ਬਾਲਾ ਸਾਦ੍ਯ ਮੇ ਰਮਤੇ ਕਥਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰਸ ਤੇ ਸਾਰਾਵ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ?
ਪੁष੍ਪਿਤਾਂਸ਼੍ਚਾਸਨਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਞ੍ਚਨਾਨਿਵ ਨਿਰ੍ਮਲਾਨ੍। ਕਥਂ ਸਾ ਰਮਤੇ ਬਾਲਾ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਮਾਮਪਸ਼੍ਯਤੀ
ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪੇੜਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਦੀ, ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ?
ਯਾ ਪੁਰਾ ਕਲਹਂਸਾਨਾਂ ਕਲੇਨ ਕਲਭਾषਿਣੀ। ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਚਾਰੁਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀ ਸਾਦ੍ਯ ਮੇ ਰਮਤੇ ਕਥਮ੍
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਕਲਹੰਸਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਗ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ?
ਨਿਃਸ੍ਵਨਂ ਚਕ੍ਰਵਾਕਾਨਾਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਸਹਚਾਰਿਣਾਮ੍। ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਕਥਮੇषਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ?
ਸਰਾਂਸਿ ਸਰਿਤੋ ਵਾਪੀਃ ਕਾਨਨਾਨਿ ਵਨਾਨਿ ਚ। ਤਾਂ ਵਿਨਾ ਮृਗਸ਼ਾਵਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਚਰਨ੍ਨਾਦ੍ਯ ਸੁਖਂ ਲਭੇ
ਸਰੋਵਰ, ਦਰਿਆ, ਕੂਏਂ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅੱਜ ਉਸ ਮ੍ਰਿਗ-ਅੱਖੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਅਪਿ ਤਾਂ ਮਦ੍ਵਿਯੋਗਾਚ੍ਚ ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਭਾਮਿਨੀਮ੍। ਸੁਦੂਰਂ ਪੀਡਯੇਤ੍ ਕਾਮਃ ਸ਼ਰਦ੍ਗੁਣਨਿਰਨ੍ਤਰਃ
ਸਭ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਰਮਤਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ, ਇੱਛਾ ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਬੈਠੀ ਪੀੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
ਏਵਮਾਦਿ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਿਲਲਾਪ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਃ। ਵਿਹਂਗ ਇਵ ਸਾਰਙ੍ਗਃ ਸਲਿਲਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ — ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹਿਰਣ ਪਾਣੀ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ।
ਤਤਸ਼੍ਚਞ੍ਚੂਰ੍ਯ ਰਮ੍ਯੇषੁ ਫਲਾਰ੍ਥੀ ਗਿਰਿਸਾਨੁषੁ। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪਰ੍ਯੁਪਾਵृਤ੍ਤੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਵਾਁਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋऽਗ੍ਰਜਮ੍
ਫਲ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਸੁਹਣੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਮੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਸ ਚਿਨ੍ਤਯਾ ਦੁਸ੍ਸਹਯਾ ਪਰੀਤਂ ਵਿਸਂਜ੍ਞਮੇਕਂ ਵਿਜਨੇ ਮਨਸ੍ਵੀ। ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਿषਾਦਾਤ੍ ਤ੍ਵਰਿਤੋऽਤਿਦੀਨਃ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰੁਵਾਚ ਦੀਨਮ੍
ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅਸਹਿਣ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਵੇਖਿਆ, ਤੁਰਤ ਹੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਕਿਮਾਰ੍ਯ ਕਾਮਸ੍ਯ ਵਸ਼ਂਗਤੇਨ ਕਿਮਾਤ੍ਮਪੌਰੁष੍ਯਪਰਾਭਵੇਨ । ਅਯਂ ਹ੍ਰਿਯਾ ਸਂਹ੍ਰਿਯਤੇ ਸਮਾਧਿਃ ਕਿਮਤ੍ਰ ਯੋਗੇਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਨ
ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਹਾਰ ਕਿਉਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ? ਜਦ ਲੱਜਾ ਤੇਰਾ ਮਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਯੋਗ ਤੇ ਧਿਆਨ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ?
ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਯੋਗਂ ਮਨਸਃ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਸਮਾਧਿਯੋਗਾਨੁਗਤਂ ਚ ਕਾਲਮ੍। ਸਹਾਯਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਹੇਤੁਂ ਚ ਕੁਰੁष੍ਵ ਤਾਤ
ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਜੋ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਅਟੱਲ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਰਤਬ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਭਰਾ।
ਨ ਜਾਨਕੀ ਮਾਨਵਵਂਸ਼ਨਾਥ ਤ੍ਵਯਾ ਸਨਾਥਾ ਸੁਲਭਾ ਪਰੇਣ। ਨ ਚਾਗ੍ਨਿਚੂਡਾਂ ਜ੍ਵਲਿਤਾਮੁਪੇਤ੍ਯ ਨ ਦਹ੍ਯਤੇ ਵੀਰ ਵਰਾਰ੍ਹ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍
ਜਾਨਕੀ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ, ਵਿਰਲੇ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਕੋਈ ਅੱਗ ਦੇ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਸਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਪ੍ਰਧृष੍ਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵਜਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਰਾਮਃ। ਹਿਤਂ ਚ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਨਯਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਸਸਾਮਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਮਾਹਿਤਂ ਚ
ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਚਰਿਤਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨੀਤੀ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸੋਚ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਨਿਸ੍ਸਂਸ਼ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮਵੇਕ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇषੋऽਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਿਤਵ੍ਯਃ। ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦੁਰਾਸਦਸ੍ਯ ਕੁਮਾਰ ਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਫਲਂ ਚ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍
ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਅਥ ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਮੈਥਿਲੀਮਨੁਚਿਨ੍ਤਯਨ੍। ਉਵਾਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਰਾਮੋ ਮੁਖੇਨ ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਯਤਾ
ਫਿਰ, ਪਦਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਲਿਲੇਨ ਵਸੁਂਧਰਾਮ੍। ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਸਸ੍ਯਾਨਿ ਕृਤਕਰ੍ਮਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਇੰਦਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਰਪਾਇਆ, ਫਸਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਠੀਕ ਥਾਂ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦੀਰ੍ਘਗਮ੍ਭੀਰਨਿਰ੍ਘੋषਾਃ ਸ਼ੈਲਦ੍ਰੁਮਪੁਰੋਗਮਾਃ। ਵਿਸृਜ੍ਯ ਸਲਿਲਂ ਮੇਘਾਃ ਪਰਿਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਨृਪਾਤ੍ਮਜ
ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹੁਣ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਦਲਸ਼੍ਯਾਮਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮੀਕृਤ੍ਵਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼। ਵਿਮਦਾ ਇਵ ਮਾਤਙ੍ਗਾਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵੇਗਾਃ ਪਯੋਧਰਾਃ
ਘਣੇ ਬੱਦਲ, ਨੀਲੇ ਪਦਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਮਸਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਲਗਰ੍ਭਾ ਮਹਾਵੇਗਾਃ ਕੁਟਜਾਰ੍ਜੁਨਗਨ੍ਧਿਨਃ। ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਰਤਾਃ ਸੌਮ੍ਯ ਵृष੍ਟਿਵਾਤਾਃ ਸਮੁਦ੍ਯਤਾਃ
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਕੁਟਜ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਝੋਕੇ, ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣਾ ਦੌਰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ।
ਘਨਾਨਾਂ ਵਾਰਣਾਨਾਂ ਚ ਮਯੂਰਾਣਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ। ਨਾਦਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸਹਸਾਨਘ
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬੱਦਲਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਅਚਾਨਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਅਭਿਵृष੍ਟਾ ਮਹਾਮੇਘੈਰ੍ਨਿਰ੍ਮਲਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸਾਨਵਃ। ਅਨੁਲਿਪ੍ਤਾ ਇਵਾਭਾਨ੍ਤਿ ਗਿਰਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ
ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਧੋਏ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਨ, ਚੰਨਣ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਲੇਪੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਪਾਦਪਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸੁ ਤਾਰਾਰ੍ਕਨਿਸ਼ਾਕਰਾਣਾਮ੍। ਲੀਲਾਸੁ ਚੈਵੋਤ੍ਤਮਵਾਰਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਵਿਭਜ੍ਯਾਦ੍ਯ ਸ਼ਰਤ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ
ਹੁਣ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਸਪਤਚਛਦ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਤਾਰੇ, ਸੂਰਜ, ਚੰਨਣ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੇਕਾਸ਼੍ਰਯਚਿਤ੍ਰਸ਼ੋਭਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲਗੁਣੋਪਪਨ੍ਨਾ। ਸੂਰ੍ਯਾਗ੍ਰਹਸ੍ਤਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤੇषੁ ਪਦ੍ਮਾਕਰੇष੍ਵਭ੍ਯਧਿਕਂ ਵਿਭਾਤਿ
ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਬਹੁਤ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਦੇ ਪੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਭ੍ਯਾਗਤੈਸ਼੍ਚਾਰੁਵਿਸ਼ਾਲਪਕ੍ਸ਼ੈਃ ਸ੍ਮਰਪ੍ਰਿਯੈਃ ਪਦ੍ਮਰਜੋऽਵਕੀਰ੍ਣੈਃ। ਮਹਾਨਦੀਨਾਂ ਪੁਲਿਨੋਪਯਾਤੈਃ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤਿ ਹਂਸਾਃ ਸਹ ਚਕ੍ਰਵਾਕੈਃ
ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹੰਸ ਆ ਕੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮਦਪ੍ਰਗਲ੍ਭੇषੁ ਚ ਵਾਰਣੇषੁ ਗਵਾਂ ਸਮੂਹੇषੁ ਚ ਦਰ੍ਪਿਤੇषੁ। ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤੋਯਾਸੁ ਚ ਨਿਮ੍ਨਗਾਸੁ ਵਿਭਾਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਬਹੁਧਾ ਵਿਭਕ੍ਤਾ
ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ, ਤੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਭਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।