ਮਾਰ੍ਗਾਨੁਗਃ ਸ਼ੈਲਵਨਾਨੁਸਾਰੀ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਮੇਘਰਵਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ। ਯੁਦ੍ਧਾਭਿਕਾਮਃ ਪ੍ਰਤਿਨਾਦਸ਼ਙ੍ਕੀ ਮਤ੍ਤੋ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਿਸਂਨਿਵृਤ੍ਤਃ
ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਾਹ ਲੰਘਦਾ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ, ਜਦੋਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਲੜਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗੂੰਜ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਗੀਤਾ ਇਵ षਟ੍ਪਦੌਘੈਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਨृਤ੍ਤਾ ਇਵ ਨੀਲਕਣ੍ਠੈਃ। ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਾ ਇਵ ਵਾਰਣੇਨ੍ਦ੍ਰੈ- ਰ੍ਵਿਭਾਨ੍ਤ੍ਯਨੇਕਾਸ਼੍ਰਯਿਣੋ ਵਨਾਨ੍ਤਾਃ
ਕਦੇ ਭੰਭੀਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਨੱਚਣ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜ ਨਾਲ — ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗਤਾਂ 'ਚ ਰੌਣਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਦਮ੍ਬਸਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਕਨ੍ਦਲਾਢ੍ਯਾ ਵਨਾਨ੍ਤਭੂਮਿਰ੍ਮਧੁਵਾਰਿਪੂਰ੍ਣਾ। ਮਯੂਰਮਤ੍ਤਾਭਿਰੁਤਪ੍ਰਨृਤ੍ਤੈ- ਰਾਪਾਨਭੂਮਿਪ੍ਰਤਿਮਾ ਵਿਭਾਤਿ
ਕਦੰਬ, ਸਾਲ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਂ ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਜੰਗਲ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਬਾਲਬ, ਮੀਂਹ ਵਿਚ ਮਸਤ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਨੱਚਣ ਤੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨਾਲ, ਮੈਖਾਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਾਸਮਾਭਂ ਸਲਿਲਂ ਪਤਦ੍ ਵੈ ਸੁਨਿਰ੍ਮਲਂ ਪਤ੍ਰਪੁਟੇषੁ ਲਗ੍ਨਮ੍। ਹृष੍ਟਾ ਵਿਵਰ੍ਣਚ੍ਛਦਨਾ ਵਿਹਂਗਾਃ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਦਤ੍ਤਂ ਤृषਿਤਾਃ ਪਿਬਨ੍ਤਿ
ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕਟੋਰੇ 'ਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਕਾ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
षਟ੍ਪਾਦਤਨ੍ਤ੍ਰੀਮਧੁਰਾਭਿਧਾਨਂ ਪ੍ਲਵਂਗਮੋਦੀਰਿਤਕਣ੍ਠਤਾਲਮ੍। ਆਵਿष੍ਕृਤਂ ਮੇਘਮृਦਙ੍ਗਨਾਦੈ- ਰ੍ਵਨੇषੁ ਸਂਗੀਤਮਿਵ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਮ੍
ਭੰਭੀਰਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਤਾਨ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਰਿਦਮ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼, ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਡੌਲ ਵੱਜਣ — ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਜਮ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਨृਤ੍ਤੈਃ ਕ੍ਵਚਿਦੁਨ੍ਨਦਦ੍ਭਿਃ ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਚ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਗ੍ਰਨਿषਣ੍ਣਕਾਯੈਃ। ਵ੍ਯਾਲਮ੍ਬਬਰ੍ਹਾਭਰਣੈਰ੍ਮਯੂਰੈ- ਰ੍ਵਨੇषੁ ਸਂਗੀਤਮਿਵ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਮ੍
ਕਦੇ ਮੋਰ ਨੱਚਦੇ, ਕਦੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਬੁਲਾਰੇ, ਕਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਲੰਬੀ, ਰੰਗੀਨ ਪੂੰਛ ਲਟਕਾ ਕੇ ਬੈਠੇ — ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਹੀ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸ੍ਵਨੈਰ੍ਘਨਾਨਾਂ ਪ੍ਲਵਗਾਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾ ਵਿਹਾਯ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਚਿਰਸਂਨਿਰੁਦ੍ਧਾਮ੍। ਅਨੇਕਰੂਪਾਕृਤਿਵਰ੍ਣਨਾਦਾ ਨਵਾਮ੍ਬੁਧਾਰਾਭਿਹਤਾ ਨਦਨ੍ਤਿ
ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਬਾਂਦਰ, ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਨੀਂਦ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਆਕਾਰ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ 'ਚ ਚੀਕਦੇ ਹਨ।
ਨਦ੍ਯਃ ਸਮੁਦ੍ਵਾਹਿਤਚਕ੍ਰਵਾਕਾ- ਸ੍ਤਟਾਨਿ ਸ਼ੀਰ੍ਣਾਨ੍ਯਪਵਾਹਯਿਤ੍ਵਾ। ਦृਪ੍ਤਾ ਨਵਪ੍ਰਾਵृਤਪੂਰ੍ਣਭੋਗਾ- ਦृਤਂ ਸ੍ਵਭਰ੍ਤਾਰਮੁਪੋਪਯਾਨ੍ਤਿ
ਨਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਚਕਵਾਂ ਆਸਰਾ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਗਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਸਾਫ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨੀਲੇषੁ ਨੀਲਾ ਨਵਵਾਰਿਪੂਰ੍ਣਾ ਮੇਘੇषੁ ਮੇਘਾਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨ੍ਤਿ ਸਕ੍ਤਾਃ। ਦਵਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧੇषੁ ਦਵਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਃ ਸ਼ੈਲੇषੁ ਸ਼ੈਲਾ ਇਵ ਬਦ੍ਧਮੂਲਾਃ
ਨੀਲੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ, ਨਵੀਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਇੰਝ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ। ਜੰਗਲਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਉੱਥੇ ਬੱਦਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜੜੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਸਂਨਾਦਿਤਬਰ੍ਹਿਣਾਨਿ ਸਸ਼ਕ੍ਰਗੋਪਾਕੁਲਸ਼ਾਦ੍ਵਲਾਨਿ। ਚਰਨ੍ਤਿ ਨੀਪਾਰ੍ਜੁਨਵਾਸਿਤਾਨਿ ਗਜਾਃ ਸੁਰਮ੍ਯਾਣਿ ਵਨਾਨ੍ਤਰਾਣਿ
ਮਸਤ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲਾਰੀਆਂ, ਇੰਦਰਗੋਪ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਘਾਹ, ਤੇ ਕਦੰਬ-ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਹਾਥੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਨਵਾਮ੍ਬੁਧਾਰਾਹਤਕੇਸਰਾਣਿ ਦ੍ਰੁਤਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਰੋਰੁਹਾਣਿ। ਕਦਮ੍ਬਪੁष੍ਪਾਣਿ ਸਕੇਸਰਾਣਿ ਨਵਾਨਿ ਹृष੍ਟਾ ਭ੍ਰਮਰਾਃ ਪਿਬਨ੍ਤਿ
ਨਵੀਂ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੇਸਰ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਭੰਭੀਰਿਆਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਕਦੰਬ ਦੇ ਕੇਸਰ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।
ਮਤ੍ਤਾ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਮੁਦਿਤਾ ਗਵੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਵਨੇषੁ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਤਰਾ ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ। ਰਮ੍ਯਾ ਨਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਨਿਭृਤਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰੀਡਿਤੋ ਵਾਰਿਧਰੈਃ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਃ
ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਖੁਸ਼ ਗਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘ, ਸੁਹਣੇ ਪਹਾੜ, ਚੁੱਪ ਰਾਜੇ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਆਪ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਮੇਘਾਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਸਮੁਦ੍ਰਨਾਦਾ ਮਹਾਜਲੌਘੈਰ੍ਗਗਨਾਵਲਮ੍ਬਾਃ। ਨਦੀਸ੍ਤਟਾਕਾਨਿ ਸਰਾਂਸਿ ਵਾਪੀ- ਰ੍ਮਹੀਂ ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਮਪਵਾਹਯਨ੍ਤਿ
ਬੱਦਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਲਟਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਸਰੋਵਰ, ਹੌਦ ਤੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਗਾ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍षਪ੍ਰਵੇਗਾ ਵਿਪੁਲਾਃ ਪਤਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਵਾਨ੍ਤਿ ਵਾਤਾਃ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਵੇਗਾਃ। ਪ੍ਰਣष੍ਟਕੂਲਾਃ ਪ੍ਰਵਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਦ੍ਯੋ ਜਲਂ ਵਿਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਮਾਰ੍ਗਾਃ
ਤਾਕਤਵਰ ਮੀਂਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਵਧੇਰੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਗੁਆ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ 'ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਗਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਰੈਰ੍ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਇਵ ਪਰ੍ਵਤੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਦਤ੍ਤੈਃ ਪਵਨੋਪਨੀਤੈਃ। ਘਨਾਮ੍ਬੁਕੁਮ੍ਭੈਰਭਿषਿਚ੍ਯਮਾਨਾ ਰੂਪਂ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਸ੍ਵਾਮਿਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ
ਪਹਾੜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ, ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਤੇ ਚਮਕ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਘਨੋਪਗੂਢਂ ਗਗਨਂ ਨ ਤਾਰਾ ਨ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਭ੍ਯੁਪੈਤਿ। ਨਵੈਰ੍ਜਲੌਘੈਰ੍ਧਰਣੀ ਵਿਤृਪ੍ਤਾ ਤਮੋਵਿਲਿਪ੍ਤਾ ਨ ਦਿਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਃ
ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਆਸਮਾਨ ਢੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਤਾਰੇ ਦਿਸਦੇ, ਨਾ ਸੂਰਜ। ਧਰਤੀ ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਸਾ ਵੀ ਚਮਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਕੂਟਾਨਿ ਮਹੀਧਰਾਣਾਂ ਧਾਰਾਵਿਧੌਤਾਨ੍ਯਧਿਕਂ ਵਿਭਾਨ੍ਤਿ। ਮਹਾਪ੍ਰਮਾਣੈਰ੍ਵਿਪੁਲੈਃ ਪ੍ਰਪਾਤੈ- ਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਕਲਾਪੈਰਿਵ ਲਮ੍ਬਮਾਨੈਃ
ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ ਝਰਨਾਂ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ੈਲੋਪਲਪ੍ਰਸ੍ਖਲਮਾਨਵੇਗਾਃ ਸ਼ੈਲੋਤ੍ਤਮਾਨਾਂ ਵਿਪੁਲਾਃ ਪ੍ਰਪਾਤਾਃ। ਗੁਹਾਸੁ ਸਂਨਾਦਿਤਬਰ੍ਹਿਣਾਸੁ ਹਾਰਾ ਵਿਕੀਰ੍ਯਨ੍ਤ ਇਵਾਵਭਾਨ੍ਤਿ
ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਝਰਨਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਹਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ੀਘ੍ਰਪ੍ਰਵੇਗਾ ਵਿਪੁਲਾਃ ਪ੍ਰਪਾਤਾ ਨਿਰ੍ਧੌਤਸ਼ृਙ੍ਗੋਪਤਲਾ ਗਿਰੀਣਾਮ੍। ਮੁਕ੍ਤਾਕਲਾਪਪ੍ਰਤਿਮਾਃ ਪਤਨ੍ਤੋ ਮਹਾਗੁਹੋਤ੍ਸਙ੍ਗਤਲੈਰ੍ਧ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ
ਚੌੜੀਆਂ ਝਰਨਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਢਲਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਦੀਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਮ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਸੁਰਤਾਮਰ੍ਦਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਤ੍ਰੀਹਾਰਮੌਕ੍ਤਿਕਾਃ। ਪਤਨ੍ਤਿ ਚਾਤੁਲਾ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਤੋਯਧਾਰਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਹਰ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਮੋਤੀ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ, ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਲੀਯਮਾਨੈਰ੍ਵਿਹਗੈਰ੍ਨਿਮੀਲਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਪਙ੍ਕਜੈਃ। ਵਿਕਸਨ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਮਾਲਤ੍ਯਾ ਗਤੋऽਸ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਰਵਿਃ
ਪੰਛੀ ਠੰਢੇ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬੰਦ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੋਤੀਆ ਖਿੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵृਤ੍ਤਾ ਯਾਤ੍ਰਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸੇਨਾ ਪਥ੍ਯੇਵ ਵਰ੍ਤਤੇ। ਵੈਰਾਣਿ ਚੈਵ ਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਸਲਿਲੇਨ ਸਮੀਕृਤਾਃ
ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਮੁਕ ਗਈ ਹੈ, ਫੌਜਾਂ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਵੈਰ ਤੇ ਰਸਤੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਮਾਸਿ ਪ੍ਰੌष੍ਠਪਦੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਤਾਮ੍। ਅਯਮਧ੍ਯਾਯਸਮਯਃ ਸਾਮਗਾਨਾਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ
ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸਾਮ ਗਾਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਕਰ੍ਮਾਯਤਨੋ ਨੂਨਂ ਸਂਚਿਤਸਂਚਯਃ। ਆषਾਢੀਮਭ੍ਯੁਪਗਤੋ ਭਰਤਃ ਕੋਸਲਾਧਿਪਃ
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਮੁਕਾ ਲਏ ਹਨ ਤੇ ਸੰਚੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਉਹ ਆਢੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨੂਨਮਾਪੂਰ੍ਯਮਾਣਾਯਾਃ ਸਰਯ੍ਵਾ ਵਰ੍ਧਤੇ ਰਯਃ। ਮਾਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਮਯੋਧ੍ਯਾਯਾ ਇਵ ਸ੍ਵਨਃ
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਭਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਹਾਵ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਇਮਾਃ ਸ੍ਫੀਤਗੁਣਾ ਵਰ੍षਾਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਸੁਖਮਸ਼੍ਨੁਤੇ। ਵਿਜਿਤਾਰਿਃ ਸਦਾਰਸ਼੍ਚ ਰਾਜ੍ਯੇ ਮਹਤਿ ਚ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਸੁਗਰੀਵ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਗੁਣ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹਾ ਹੈ।
ਅਹਂ ਤੁ ਹृਤਦਾਰਸ਼੍ਚ ਰਾਜ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮਹਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਃ। ਨਦੀਕੂਲਮਿਵ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮਵਸੀਦਾਮਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ
ਪਰ ਮੈਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗੁਆ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਵੀ ਖੋ ਬੈਠਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ੋਕਸ਼੍ਚ ਮਮ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ਵਰ੍षਾਸ਼੍ਚ ਭृਸ਼ਦੁਰ੍ਗਮਾਃ। ਰਾਵਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਞ੍ਛਤ੍ਰੁਰਪਾਰਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮੇ
ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਵਣ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਵੈਰੀ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਯਾਤ੍ਰਾਂ ਚੈਵ ਦृष੍ਟ੍ਵੇਮਾਂ ਮਾਰ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਭृਸ਼ਦੁਰ੍ਗਮਾਨ੍। ਪ੍ਰਣਤੇ ਚੈਵ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇ ਨ ਮਯਾ ਕਿਂਚਿਦੀਰਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਮਾਂ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਰਸਤੇ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਹਨ। ਸੁਗਰੀਵ ਵੀ ਨਮ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।
ਅਪਿ ਚਾਪਿ ਪਰਿਕ੍ਲਿष੍ਟਂ ਚਿਰਾਦ੍ ਦਾਰੈਃ ਸਮਾਗਤਮ੍। ਆਤ੍ਮਕਾਰ੍ਯਗਰੀਯਸ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨੇਚ੍ਛਾਮਿ ਵਾਨਰਮ੍
ਉਪਰੰਤ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।