ਪੁष੍ਪੌਘੈਃ ਸਮਭਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਂ ਪਦ੍ਮਮਾਲਾਭਿਰੇਵ ਚ। ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣਾਭਿਰ੍ਭ੍ਰਾਜਮਾਨਾਭਿਰਾਵृਤਾਮ੍
ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਤੇ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ।
ਈਦृਸ਼ੀਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਵਿਨੀਯਤਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਤਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਧੀਯਤਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਰੱਖੋ; ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰੀ ਜਾਵੇ।'
ਤਤੋ ਵਾਲਿਨਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਤਦਾ। ਆਰੋਪਯਤ ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਨਙ੍ਗਦੇਨ ਸਹੈਵ ਤੁ
ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਅੰਗਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਬਿਕਾ 'ਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਆਰੋਪ੍ਯ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਚੈਵ ਵਾਲਿਨਂ ਗਤਜੀਵਿਤਮ੍। ਅਲਂਕਾਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਮਾਲ੍ਯੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਭੂषਿਤਮ੍
ਜਦ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੰਦ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੂੰ ਸ਼ਿਬਿਕਾ 'ਚ ਰੱਖਿਆ, ਉਹਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਣਿਆਂ, ਹਾਰਾਂ ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ।
ਆਜ੍ਞਾਪਯਤ੍ ਤਦਾ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਪ੍ਲਵਗੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਔਰ੍ਧ੍ਵਦੇਹਿਕਮਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮਨੁਕੂਲਤਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, 'ਇਸ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੋ।'
ਵਿਸ਼੍ਰਾਣਯਨ੍ਤੋ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਬਹੂਨਿ ਚ। ਅਗ੍ਰਤਃ ਪ੍ਲਵਗਾ ਯਾਨ੍ਤੁ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦਿਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨ ਵੰਡੇ, ਤੇ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਪਿੱਛੇ ਆਈ।
ਰਾਜ੍ਞਾਮृਦ੍ਧਿਵਿਸ਼ੇषਾ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਭੁਵਿ ਯਾਦृਸ਼ਾਃ। ਤਾਦृਸ਼ੈਰਿਹ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਵਾਨਰਾ ਭਰ੍ਤृਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਮਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਵਾਨਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਣ।
ਤਾਦृਸ਼ਂ ਵਾਲਿਨਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨੌਰ੍ਧ੍ਵਦੇਹਿਕਮ੍। ਅਙ੍ਗਦਂ ਪਰਿਰਭ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਾਰਪ੍ਰਭृਤਯਸ੍ਤਦਾ
ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਜਲਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਤੁਰੰਤ ਕੀਤਾ।
ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਨਰਾ ਹਤਬਾਨ੍ਧਵਾਃ। ਤਤਃ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਵਾਨਰ੍ਯੋऽਸ੍ਯ ਵਸ਼ਾਨੁਗਾਃ
ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੇ ਹੋਏ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਚਲੇ; ਫਿਰ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰਣਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਿੱਛੇ ਪਈਆਂ।
ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਰ੍ਵੀਰਵੀਰੇਤਿ ਭੂਯਃ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਪ੍ਰਿਯਮ੍। ਤਾਰਾਪ੍ਰਭृਤਯਃ ਸਰ੍ਵਾ ਵਾਨਰ੍ਯੋ ਹਤਬਾਨ੍ਧਵਾਃ
ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰਣਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀਆਂ, 'ਹਾ ਵੀਰ, ਹਾ ਵੀਰ!' ਚੀਕਦੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਰੋਦੀਆਂ।
ਅਨੁਜਗ੍ਮੁਸ਼੍ਚ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕਰੁਣਸ੍ਵਨਾਃ। ਤਾਸਾਂ ਰੁਦਿਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਾਨਰੀਣਾਂ ਵਨਾਨ੍ਤਰੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰੋਦੀਆਂ ਤੇ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚਲੀਆਂ; ਵਾਨਰਣਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਜੰਗਲ 'ਚ ਗੂੰਜੀ।
ਵਨਾਨਿ ਗਿਰਯਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੀਵ ਸਰ੍ਵਤਃ। ਪੁਲਿਨੇ ਗਿਰਿਨਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਵਿਵਿਕ੍ਤੇ ਜਲਸਂਵृਤੇ
ਜੰਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੋਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ; ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ, ਜਿਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਵੀ।
ਚਿਤਾਂ ਚਕ੍ਰੁਃ ਸੁਬਹਵੋ ਵਾਨਰਾ ਵਨਚਾਰਿਣਃ। ਅਵਰੋਪ੍ਯ ਤਤਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਚ੍ਛਿਬਿਕਾਂ ਵਾਨਰੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਕਈ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਜੰਗਲ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਸ਼ਿਬਿਕਾ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਲਈ।
ਤਸ੍ਥੁਰੇਕਾਨ੍ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ੋਕਪਰਾਯਣਾਃ। ਤਤਸ੍ਤਾਰਾ ਪਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਿਬਿਕਾਤਲਸ਼ਾਯਿਨਮ੍
ਸਭ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਰਹੇ; ਤਦ ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਬਿਕਾ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਆਰੋਪ੍ਯਾਙ੍ਕੇ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਲਲਾਪ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾ। ਹਾ ਵਾਨਰਮਹਾਰਾਜ ਹਾ ਨਾਥ ਮਮ ਵਤ੍ਸਲ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ ਰੋਈ: 'ਹਾ ਵਾਨਰ ਮਹਾਰਾਜ, ਹਾ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਰੱਖਵਾਲੇ!'
ਹਾ ਮਹਾਰ੍ਹ ਮਹਾਬਾਹੋ ਹਾ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯ ਪਸ਼੍ਯ ਮਾਮ੍। ਜਨਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਸੀਮਂ ਤ੍ਵਂ ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਛੋਕਾਭਿਪੀਡਿਤਮ੍
'ਹਾ ਮਹਾਂ ਕੀਮਤੀ, ਮਹਾਂ ਬਲਵਾਨ, ਹਾ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ! ਤੂੰ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ?'
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮਿਹ ਤੇ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਗਤਾਸੋਰਪਿ ਮਾਨਦ। ਅਸ੍ਤਾਰ੍ਕਸਮਵਰ੍ਣਂ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਜੀਵਤੋ ਯਥਾ
'ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਇੱਥੇ, ਜਿੰਦ ਚਲੀ ਗਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਚਮਕਦਾਰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਹੌਂਸਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਰੰਗ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਸੀ।'
ਏष ਤ੍ਵਾਂ ਰਾਮਰੂਪੇਣ ਕਾਲਃ ਕਰ੍षਤਿ ਵਾਨਰ। ਯੇਨ ਸ੍ਮ ਵਿਧਵਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕृਤਾ ਏਕੇषੁਣਾ ਰਣੇ
'ਕਾਲ, ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ, ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਹੇ ਵਾਨਰ; ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜੰਗ 'ਚ ਵਿਧਵਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।'
ਇਮਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਵਾਨਰ੍ਯੋऽਪ੍ਲਵਗਾਸ੍ਤਵ। ਪਾਦੈਰ੍ਵਿਕृष੍ਟਮਧ੍ਵਾਨਮਾਗਤਾਃ ਕਿਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਸੇ
'ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਵਾਨਰਣਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਵਾਨਰ ਸਾਥੀਆਂ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਥਕ ਕੇ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਆਈਆਂ ਹਨ—ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ?'
ਤਵੇष੍ਟਾ ਨਨੁ ਚੈਵੇਮਾ ਭਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਾਃ। ਇਦਾਨੀਂ ਨੇਕ੍ਸ਼ਸੇ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਪ੍ਲਵਗੇਸ਼੍ਵਰ
'ਇਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ?'
ਏਤੇ ਹਿ ਸਚਿਵਾ ਰਾਜਂਸ੍ਤਾਰਪ੍ਰਭृਤਯਸ੍ਤਵ। ਪੁਰਵਾਸਿਜਨਸ਼੍ਚਾਯਂ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਵਿषੀਦਤਿ
ਇਹ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਤਾਰਾ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਸਭ ਤੇਰੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿਸਰ੍ਜਯੈਨਾਨ੍ ਸਚਿਵਾਨ੍ ਯਥਾਪੁਰਮਰਿਂਦਮ। ਤਤਃ ਕ੍ਰੀਡਾਮਹੇ ਸਰ੍ਵਾ ਵਨੇषੁ ਮਦਨੋਤ੍ਕਟਾਃ
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦੇ, ਦুশਮਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂਗੇ।
ਏਵਂ ਵਿਲਪਤੀਂ ਤਾਰਾਂ ਪਤਿਸ਼ੋਕਪਰੀਵृਤਾਮ੍। ਉਤ੍ਥਾਪਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਤਦਾ ਵਾਨਰ੍ਯਃ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ
ਜਦ ਤਾਰਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਬਾਂਦਰਣੀਆਂ, ਜੋ ਖੁਦ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਤਤਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸੋऽਙ੍ਗਦਃ ਪਿਤਰਂ ਰੁਦਨ੍। ਚਿਤਾਮਾਰੋਪਯਾਮਾਸ ਸ਼ੋਕੇਨਾਭਿਪ੍ਲੁਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਫਿਰ ਅੰਗਦ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਤਤੋऽਗ੍ਨਿਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸੋऽਪਸਵ੍ਯਂ ਚਕਾਰ ਹ। ਪਿਤਰਂ ਦੀਰ੍ਘਮਧ੍ਵਾਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਂ ਵ੍ਯਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਫਿਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੇ ਬੇਚੈਨ ਸਨ, ਜਦ ਉਹ ਲੰਬੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਸਂਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਾਲਿਨਂ ਤਂ ਤੁ ਵਿਧਿਵਤ੍ ਪ੍ਲਵਗਰ੍षਭਾਃ। ਆਜਗ੍ਮੁਰੁਦਕਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨਦੀਂ ਸ਼ੁਭਜਲਾਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍
ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਸੁਭ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨ ਗਏ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਸਹਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਹ੍ਯਙ੍ਗਦਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਚਾਗ੍ਰਤਃ। ਸੁਗ੍ਰੀਵਤਾਰਾਸਹਿਤਾਃ ਸਿषਿਚੁਰ੍ਵਾਲਿਨੇ ਜਲਮ੍
ਉਥੇ, ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ, ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਤਾਰਾ ਸਮੇਤ, ਵਾਲੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣੈਵ ਦੀਨੇਨ ਦੀਨੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਲਃ। ਸਮਾਨਸ਼ੋਕਃ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰੇਤਕਾਰ੍ਯਾਣ੍ਯਕਾਰਯਤ੍
ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਖੁਦ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਤਬ ਕੀਤੇ।
ਤਤੋऽਥ ਤਂ ਵਾਲਿਨਮਗ੍ਰ੍ਯਪੌਰੁषਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਵਰੇषੁਣਾ ਹਤਮ੍। ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸਮੌਜਸਂ ਤਦਾ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਰਾਮਮੁਪੇਯਿਵਾਨ੍ ਹਰਿਃ
ਫਿਰ, ਬਾਂਦਰ ਨੇ, ਵਾਲੀ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਦੀ ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਾਮਾ ਕੋਲ ਆਇਆ।
thumb|षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਛਬੀਸਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।