ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਦੁਰਾਸਦਸ੍ਯ ਮਹਾਨੁਭਾਵਸ੍ਯ ਸਮੀਪਮਾਰ੍ਯਾ। ਆਰ੍ਤਾਤਿਤੂਰ੍ਣਂ ਵ੍ਯਸਨਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾ ਜਗਾਮ ਤਾਰਾ ਪਰਿਵਿਹ੍ਵਲਨ੍ਤੀ
ਤਾਰਾ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚੀ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲਈ ਔਖਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਤਂ ਸਾ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਕੇਨ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼ਰੀਰਭਾਵਾ। ਮਨਸ੍ਵਿਨੀ ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਤਾਰਾ ਰਾਮਂ ਰਣੋਤ੍ਕਰ੍षਣਲਬ੍ਧਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ ਪਰ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਾਂਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਰਾ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਲਕੜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਤ੍ਵਮਪ੍ਰਮੇਯਸ਼੍ਚ ਦੁਰਾਸਦਸ਼੍ਚ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਮਧਰ੍ਮਕਸ਼੍ਚ। ਅਕ੍ਸ਼ੀਣਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਕ੍ਸ਼ਮਾਵਾਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਤਜੋਪਮਾਕ੍ਸ਼ਃ
ਤੂੰ ਅਣਮਾਪਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲਈ ਔਖਾ, ਆਪਣੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਵਾਲਾ, ਤੇਰੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਮਝਦਾਰ, ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਖਮੀ ਹੋਈਆਂ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹਨ।
ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਤਬਾਣਾਸਨਬਾਣਪਾਣਿ- ਰ੍ਮਹਾਬਲਃ ਸਂਹਨਨੋਪਪਨ੍ਨਃ। ਮਨੁष੍ਯਦੇਹਾਭ੍ਯੁਦਯਂ ਵਿਹਾਯ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਦੇਹਾਭ੍ਯੁਦਯੇਨ ਯੁਕ੍ਤਃ
ਤੂੰ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਤਰ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦਿਵਿਆ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
ਯੇਨੈਵ ਬਾਣੇਨ ਹਤਃ ਪ੍ਰਿਯੋ ਮੇ ਤੇਨੈਵ ਬਾਣੇਨ ਹਿ ਮਾਂ ਜਹੀਹਿ। ਹਤਾ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਸਮੀਪਮਸ੍ਯ ਨ ਮਾਂ ਵਿਨਾ ਵੀਰ ਰਮੇਤ ਵਾਲੀ
ਜਿਸ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਵੀਰ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗੇऽਪਿ ਸ਼ੋਕਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਣਤਾਂ ਚ ਮਯਾ ਵਿਨਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਵੀਰ ਵਾਲੀ। ਰਮ੍ਯੇ ਨਗੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤਟਾਵਕਾਸ਼ੇ ਵਿਦੇਹਕਨ੍ਯਾਰਹਿਤੋ ਯਥਾ ਤ੍ਵਮ੍
ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀਲਾਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਂਗਾ।
ਤ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਥ ਤਾਵਦ੍ ਵਨਿਤਾਵਿਹੀਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦੁਃਖਂ ਪੁਰੁषਃ ਕੁਮਾਰਃ। ਤਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਨਞ੍ਜਹਿ ਮਾਂ ਨ ਵਾਲੀ ਦੁਃਖਂ ਮਮਾਦਰ੍ਸ਼ਨਜਂ ਭਜੇਤ
ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇ।
ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਮਨ੍ਯੇਤ ਭਵਾਨ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਘਾਤਦੋषਸ੍ਤੁ ਭਵੇਨ੍ਨ ਮਹ੍ਯਮ੍। ਆਤ੍ਮੇਯਮਸ੍ਯੇਤਿ ਹਿ ਮਾਂ ਜਹਿ ਤ੍ਵਂ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਧਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨੁਜੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰ
ਜੇਕਰ ਤੂੰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਔਰਤ ਵਧ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗਾਦ੍ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਾ- ਦਨਨ੍ਯਰੂਪਾਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਦਾਰਾਃ। ਦਾਰਪ੍ਰਦਾਨਾਦ੍ਧਿ ਨ ਦਾਨਮਨ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਵਤਾਂ ਹਿ ਲੋਕੇ
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੇ ਵੈਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਪਤਨੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਤ੍ਵਂ ਚਾਪਿ ਮਾਂ ਤਸ੍ਯ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਸੇ ਧਰ੍ਮਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵੀਰ। ਅਨੇਨ ਦਾਨੇਨ ਨ ਲਪ੍ਸ੍ਯਸੇ ਤ੍ਵ- ਮਧਰ੍ਮਯੋਗਂ ਮਮ ਵੀਰ ਘਾਤਾਤ੍
ਤੂੰ, ਵਿਰੋ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਦੇਵੇਂਗਾ। ਇਸ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ।
ਆਰ੍ਤਾਮਨਾਥਾਮਪਨੀਯਮਾਨਾ- ਮੇਵਂਗਤਾਂ ਨਾਰ੍ਹਸਿ ਮਾਮਹਨ੍ਤੁਮ੍। ਅਹਂ ਹਿ ਮਾਤਙ੍ਗਵਿਲਾਸਗਾਮਿਨਾ ਪ੍ਲਵਂਗਮਾਨਾਮृषਭੇਣ ਧੀਮਤਾ। ਵਿਨਾ ਵਰਾਰ੍ਹੋਤ੍ਤਮਹੇਮਮਾਲਿਨਾ ਚਿਰਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਜੀਵਿਤੁਮ੍
ਮੈਂ ਦੁਖੀ, ਅਨਾਥ ਤੇ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਰਾਜੇ, ਮੈਤੰਗ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਂ ਲੰਮਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਵਿਭੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਤਾਰਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਹਿਤਂ ਬਭਾषੇ। ਮਾ ਵੀਰਭਾਰ੍ਯੇ ਵਿਮਤਿਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਲੋਕੋ ਹਿ ਸਰ੍ਵੋ ਵਿਹਿਤੋ ਵਿਧਾਤ੍ਰਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਭਲਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: 'ਵਿਰੋ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਾ ਡੋਲਣ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਰਚਨਹਾਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ।'
ਤਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਗਂ ਲੋਕੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਤੇਨ ਕृਤਂ ਵਿਧਾਤ੍ਰਾ। ਤ੍ਰਯੋऽਪਿ ਲੋਕਾ ਵਿਹਿਤਂ ਵਿਧਾਨਂ ਨਾਤਿਕ੍ਰਮਨ੍ਤੇ ਵਸ਼ਗਾ ਹਿ ਤਸ੍ਯ
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਬਣਾਏ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਪਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਤਾਂ ਤਥੈਵ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯਮ੍। ਧਾਤ੍ਰਾ ਵਿਧਾਨਂ ਵਿਹਿਤਂ ਤਥੈਵ ਨ ਸ਼ੂਰਪਤ੍ਨ੍ਯਃ ਪਰਿਦੇਵਯਨ੍ਤਿ
ਤੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਵੇਂਗੀ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇਗਾ। ਰਚਨਹਾਰ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਕਦੇ ਰੋਣ ਨਹੀਂ।
ਆਸ਼੍ਵਾਸਿਤਾ ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ਤੁ ਪ੍ਰਭਾਵਯੁਕ੍ਤੇਨ ਪਰਂਤਪੇਨ। ਸਾ ਵੀਰਪਤ੍ਨੀ ਧ੍ਵਨਤਾ ਮੁਖੇਨ ਸੁਵੇषਰੂਪਾ ਵਿਰਰਾਮ ਤਾਰਾ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਵਿਰੋ-ਵਿਰੋ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਸਜੀ-ਸਵਾਰੀ ਤਾਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।
thumb|ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਵੈਲਮੀਕਿ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪਚਵੀ ਕਥਾ।
ਸ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਚ ਤਾਰਾਂ ਚ ਸਾਙ੍ਗਦਾਂ ਸਹਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ। ਸਮਾਨਸ਼ੋਕਃ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਨ੍ਨਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਫਿਰ ਕਕੁਤਸਥ, ਜੋ ਸਭ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੁਗਰੀਵ, ਤਾਰਾ, ਅੰਗਦ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਨ ਸ਼ੋਕਪਰਿਤਾਪੇਨ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਮृਤਃ। ਯਦਤ੍ਰਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਸਮਾਧਾਤੁਮਰ੍ਹਥ
ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜੋ ਕੰਮ ਅੱਗੇ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਲੋਕਵृਤ੍ਤਮਨੁष੍ਠੇਯਂ ਕृਤਂ ਵੋ ਬਾष੍ਪਮੋਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਨ ਕਾਲਾਦੁਤ੍ਤਰਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਮਸ਼ਕ੍ਯਮੁਪਾਸਿਤੁਮ੍
ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੰਝੂਆਂ ਵਗਾ ਲਈ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਨਿਯਤਿਃ ਕਾਰਣਂ ਲੋਕੇ ਨਿਯਤਿਃ ਕਰ੍ਮਸਾਧਨਮ੍। ਨਿਯਤਿਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਿਯੋਗੇष੍ਵਿਹ ਕਾਰਣਮ੍
ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਜਰੀਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਨ ਕਰ੍ਤਾ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਿਯੋਗੇ ਨਾਪਿ ਚੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਸ੍ਵਭਾਵੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਲੋਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਲਃ ਪਰਾਯਣਮ੍
ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਾਂ ਹੀ ਆਖਰੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਨ ਕਾਲਃ ਕਾਲਮਤ੍ਯੇਤਿ ਨ ਕਾਲਃ ਪਰਿਹੀਯਤੇ। ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਚ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦਤਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਨ ਕਾਲਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਬਨ੍ਧੁਤ੍ਵਂ ਨ ਹੇਤੁਰ੍ਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ। ਨ ਮਿਤ੍ਰਜ੍ਞਾਤਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰਣਂ ਨਾਤ੍ਮਨੋ ਵਸ਼ਃ
ਸਮਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ, ਨਾ ਸ਼ਕਤੀ। ਨਾ ਦੋਸਤੀ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ, ਨਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ — ਇਹ ਸਭ ਸਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
ਕਿਂ ਤੁ ਕਾਲਪਰੀਣਾਮੋ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਃ ਸਾਧੁ ਪਸ਼੍ਯਤਾ। ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਕਾਲਕ੍ਰਮਸਮਾਹਿਤਾਃ
ਸੱਚਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝੇ। ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ — ਇਹ ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਤਃ ਸ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਵਾਲੀ ਗਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾਫਲਮ੍। ਸਾਮਦਾਨਾਰ੍ਥਸਂਯੋਗੈਃ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਲਵਗੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਇਥੋਂ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਮਿਲਾਪ, ਦਾਨ ਤੇ ਸਾਂਝ ਨਾਲ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਚ ਸਂਯੋਗਾਜ੍ਜਿਤਸ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਪਰਿਗृਹੀਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਨਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਤਾ
ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾ ਜਕੜ ਕੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
ਏषਾ ਵੈ ਨਿਯਤਿਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਯਾਂ ਗਤੋ ਹਰਿਯੂਥਪਃ। ਤਦਲਂ ਪਰਿਤਾਪੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਮੁਪਾਸ੍ਯਤਾਮ੍
ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ ਜੋ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਕਰਨਾ ਛੱਡੋ—ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੋ।
ਵਚਨਾਨ੍ਤੇ ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ। ਅਵਦਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਗਤਚੇਤਸਮ੍
ਰਾਮ ਦੇ ਬੋਲ ਮੁਕਣ ਉਪਰੰਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਸਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖੀ ਸੀ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਕੁਰੁ ਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਪ੍ਰੇਤਕਾਰ੍ਯਮਨਨ੍ਤਰਮ੍। ਤਾਰਾਙ੍ਗਦਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹਿਤੋ ਵਾਲਿਨੋ ਦਹਨਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਸਗ੍ਰੀਵ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਤਾਰਾ ਤੇ ਅੰਗਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰ।
ਸਮਾਜ੍ਞਾਪਯ ਕਾष੍ਠਾਨਿ ਸ਼ੁष੍ਕਾਣਿ ਚ ਬਹੂਨਿ ਚ। ਚਨ੍ਦਨਾਨਿ ਚ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਵਾਲਿਸਂਸ੍ਕਾਰਕਾਰਣਾਤ੍
ਹੁਕਮ ਕਰ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲਾ ਲੱਕੜ ਲਿਆਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਲੀ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।