ਰਾਜ੍ਯਸ਼੍ਰੀਰ੍ਨ ਜਹਾਤਿ ਤ੍ਵਾਂ ਗਤਾਸੁਮਪਿ ਮਾਨਦ। ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਰਾਜਮਿਵ ਪ੍ਰਭਾ
ਰਾਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ, ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਜਾਂ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਮਾਣ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਮੇ ਵਚਃ ਪਥ੍ਯਮਿਦਂ ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਂ ਨ ਚਾਸ੍ਮਿ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਹਿ ਨਿਵਾਰਣੇ ਤਵ। ਹਤਾ ਸਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਮਿ ਹਤੇਨ ਸਂਯੁਗੇ ਸਹ ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਿਜਹਾਤਿ ਮਾਮਪਿ
ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤੇਰੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈ।
thumb|ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਸੁਣੋ: ਚੌਵੀਂ ਸਰਗ। ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀਂ ਸਰਗ।
ਤਾਮਾਸ਼ੁ ਵੇਗੇਨ ਦੁਰਾਸਦੇਨ ਤ੍ਵਭਿਪ੍ਲੁਤਾਂ ਸ਼ੋਕਮਹਾਰ੍ਣਵੇਨ। ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਦਾ ਵਾਲ੍ਯਨੁਜਸ੍ਤਰਸ੍ਵੀ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਧੇਨਾਪ੍ਰਤਿਮੇਨ ਤੇਪੇ
ਉਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਦੁਖ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ।
ਸ ਬਾष੍ਪਪੂਰ੍ਣੇਨ ਮੁਖੇਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣਮਨਾ ਮਨਸ੍ਵੀ। ਜਗਾਮ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸ਼ਨੈਃ ਸਮੀਪਂ ਭृਤ੍ਯੈਰ੍ਵृਤਃ ਸਮ੍ਪਰਿਦੂਯਮਾਨਃ
ਉਹ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮਨ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ।
ਸ ਤਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਗृਹੀਤਚਾਪ- ਮੁਦਾਤ੍ਤਮਾਸ਼ੀਵਿषਤੁਲ੍ਯਬਾਣਮ੍। ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਿਤਾਙ੍ਗ- ਮਵਸ੍ਥਿਤਂ ਰਾਘਵਮਿਤ੍ਯੁਵਾਚ
ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਤੀਰ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ੍ਹ ਸਨ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ।
ਯਥਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਮਿਦਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕृਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ਦृष੍ਟਫਲਂ ਚ ਕਰ੍ਮ। ਮਮਾਦ੍ਯ ਭੋਗੇषੁ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸੂਨੋ ਮਨੋ ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਹਤਜੀਵਿਤੇਨ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਉਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਮਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯਾਂ ਮਹਿष੍ਯਾਂ ਤੁ ਭृਸ਼ਂ ਰੁਦਤ੍ਯਾਂ ਪੁਰੇऽਤਿਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਤਿ ਦੁਃਖਤਪ੍ਤੇ। ਹਤੇ ਨृਪੇ ਸਂਸ਼ਯਿਤੇऽਙ੍ਗਦੇ ਚ ਨ ਰਾਮ ਰਾਜ੍ਯੇ ਰਮਤੇ ਮਨੋ ਮੇ
ਇਹ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਬੜਾ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਤਪ ਰਹੀ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਅੰਗਦ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ।
ਕ੍ਰੋਧਾਦਮਰ੍षਾਦਤਿਵਿਪ੍ਰਧਰ੍षਾਦ੍ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਧੋ ਮੇऽਨੁਮਤਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍। ਹਤੇ ਤ੍ਵਿਦਾਨੀਂ ਹਰਿਯੂਥਪੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਵਰ ਪ੍ਰਤਪ੍ਸ੍ਯੇ
ਗੁੱਸੇ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਹੁਣ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਦ੍ਯ ਮਨ੍ਯੇ ਮਮ ਸ਼ੈਲਮੁਖ੍ਯੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਿ ਵਾਸਸ਼੍ਚਿਰਮृष੍ਯਮੂਕੇ। ਯਥਾ ਤਥਾ ਵਰ੍ਤਯਤਃ ਸ੍ਵਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਨੇਮਂ ਨਿਹਤ੍ਯ ਤ੍ਰਿਦਿਵਸ੍ਯ ਲਾਭਃ
ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਜੀਵਾਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਨ ਤ੍ਵਾ ਜਿਘਾਂਸਾਮਿ ਚਰੇਤਿ ਯਨ੍ਮਾ- ਮਯਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਮਤਿਮਾਨੁਵਾਚ। ਤਸ੍ਯੈਵ ਤਦ੍ ਰਾਮ ਵਚੋऽਨੁਰੂਪ- ਮਿਦਂ ਵਚਃ ਕਰ੍ਮ ਚ ਮੇऽਨੁਰੂਪਮ੍
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ, ਨਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ — ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਠੀਕ ਸੀ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ।
ਭ੍ਰਾਤਾ ਕਥਂ ਨਾਮ ਮਹਾਗੁਣਸ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਧਂ ਰਾਮ ਵਿਰੋਚਯੇਤ। ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਚ ਵੀਰ ਸਾਰਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਕਾਮਪੁਰਸ੍ਕृਤੋऽਪਿ
ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਰਾ, ਰਾਮਾ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਚਾਹ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਜ ਦੇ ਦੁਖ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ?
ਵਧੋ ਹਿ ਮੇ ਮਤੋ ਨਾਸੀਤ੍ ਸ੍ਵਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਾਤ੍। ਮਮਾਸੀਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਹਾਰੀ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਃ
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ।
ਦ੍ਰੁਮਸ਼ਾਖਾਵਭਗ੍ਨੋऽਹਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਪਰਿਨਿष੍ਟਨਨ੍। ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਨੇਨੋਕ੍ਤੋ ਨ ਪੁਨਃ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟੁੱਟੀ ਟਾਹਲੀ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਇਹ ਫਿਰ ਨਾ ਕਰੀ।'
ਭ੍ਰਾਤृਤ੍ਵਮਾਰ੍ਯਭਾਵਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਨੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਃ। ਮਯਾ ਕ੍ਰੋਧਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਕਪਿਤ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਭਰਾਤਾ, ਆਦਰ, ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ; ਮੈਂ ਗੁੱਸਾ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਘਟੀਆਪਣ ਦਿਖਾਇਆ।
ਅਚਿਨ੍ਤਨੀਯਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਨੀਯ- ਮਨੀਪ੍ਸਨੀਯਂ ਸ੍ਵਨਵੇਕ੍ਸ਼ਣੀਯਮ੍। ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਪਾਪ੍ਮਾਨਮਿਦਂ ਵਯਸ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਧਾਤ੍ ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰਵਧਾਦਿਵੇਨ੍ਦ੍ਰਃ
ਇਹ ਕੰਮ ਸੋਚਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਚਾਹਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚਾਰਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਪ ਕਮਾਇਆ ਹੈ, ਦੋਸਤ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ।
ਪਾਪ੍ਮਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹੀ ਜਲਂ ਚ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਕਾਮਂ ਜਗृਹੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ। ਕੋ ਨਾਮ ਪਾਪ੍ਮਾਨਮਿਮਂ ਸਹੇਤ ਸ਼ਾਖਾਮृਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛੇਤ੍
ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ; ਪਰ ਕੌਣ ਮੇਰੇ ਇਸ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ?
ਨਾਰ੍ਹਾਮਿ ਸਮ੍ਮਾਨਮਿਮਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਨ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯਂ ਕੁਤ ਏਵ ਰਾਜ੍ਯਮ੍। ਅਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਂ ਕੁਲਨਾਸ਼ਯੁਕ੍ਤ- ਮੇਵਂਵਿਧਂ ਰਾਘਵ ਕਰ੍ਮ ਕृਤ੍ਵਾ
ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨ ਦੇ, ਰਾਜ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਰਾਘਵ, ਐਸਾ ਅਧਰਮ ਤੇ ਕੁਲ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ।
ਪਾਪਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਲੋਕਾਪਕृਤਸ੍ਯ ਲੋਕੇ। ਸ਼ੋਕੋ ਮਹਾਨ੍ ਮਾਮਭਿਵਰ੍ਤਤੇऽਯਂ ਵृष੍ਟੇਰ੍ਯਥਾ ਨਿਮ੍ਨਮਿਵਾਮ੍ਬੁਵੇਗਃ
ਮੈਂ ਪਾਪੀ, ਨਿੰਦਿਤ ਤੇ ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਦਰ੍ਯਘਾਤਾਪਰਗਾਤ੍ਰਵਾਲਃ ਸਂਤਾਪਹਸ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਵਿषਾਣਃ। ਏਨੋਮਯੋ ਮਾਮਭਿਹਨ੍ਤਿ ਹਸ੍ਤੀ ਦृਪ੍ਤੋ ਨਦੀਕੂਲਮਿਵ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਃ
ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਹੱਥ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਪ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਮੈਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਵਾਂਗ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਂਹੋ ਬਤੇਦਂ ਨृਵਰਾਵਿषਹ੍ਯਂ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਮੇ ਹृਦਿ ਸਾਧੁਵृਤ੍ਤਮ੍। ਅਗ੍ਨੌ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਪਰਿਤਪ੍ਯਮਾਨਂ ਕਿਟ੍ਟਂ ਯਥਾ ਰਾਘਵ ਜਾਤਰੂਪਮ੍
ਹਾਏ, ਇਹ ਪਾਪ ਜੋ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਰਾਘਵ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ ਹੋ ਕੇ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਮਹਾਬਲਾਨਾਂ ਹਰਿਯੂਥਪਾਨਾ- ਮਿਦਂ ਕੁਲਂ ਰਾਘਵ ਮਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍। ਅਸ੍ਯਾਙ੍ਗਦਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਸ਼ੋਕਤਾਪਾ- ਦਰ੍ਧਸ੍ਥਿਤਪ੍ਰਾਣਮਿਤੀਵ ਮਨ੍ਯੇ
ਰਾਘਵ, ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਬਾਂਦਰ ਮੁਖੀਆਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੰਗਦ ਵੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਜਿੰਦ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।
ਸੁਤਃ ਸੁਲਭ੍ਯਃ ਸੁਜਨਃ ਸੁਵਸ਼੍ਯਃ ਕੁਤਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਦृਸ਼ੋऽਙ੍ਗਦੇਨ। ਨ ਚਾਪਿ ਵਿਦ੍ਯੇਤ ਸ ਵੀਰ ਦੇਸ਼ੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵੇਤ੍ ਸੋਦਰਸਂਨਿਕਰ੍षਃ
ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਵੀ, ਪਰ ਅੰਗਦ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲੇ? ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਭਰਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਦ੍ਯਾਙ੍ਗਦੋ ਵੀਰਵਰੋ ਨ ਜੀਵੇ- ਜ੍ਜੀਵੇਤ ਮਾਤਾ ਪਰਿਪਾਲਨਾਰ੍ਥਮ੍। ਵਿਨਾ ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪਰਿਤਾਪਦੀਨਾ ਸਾ ਨੈਵ ਜੀਵੇਦਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਮੇ
ਅੱਜ ਅੰਗਦ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਵੀਰ ਹੈ, ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜੀਵੇਗੀ। ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖੀ ਹੋਈ ਮਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੀਵੇਗੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।
ਸੋऽਹਂ ਪ੍ਰਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਤਿਦੀਪ੍ਤਮਗ੍ਨਿਂ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਚ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਚ ਸਖ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍। ਇਮੇ ਵਿਚੇष੍ਯਨ੍ਤਿ ਹਰਿਪ੍ਰਵੀਰਾਃ ਸੀਤਾਂ ਨਿਦੇਸ਼ੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤਮਾਨਾਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਭਰਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਬਾਂਦਰ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਹੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇਗੇ।
ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤੁ ਤੇ ਸੇਤ੍ਸ੍ਯਤਿ ਕਾਰ੍ਯਮੇਤ- ਨ੍ਮਯ੍ਯਪ੍ਯਤੀਤੇ ਮਨੁਜੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰ। ਕੁਲਸ੍ਯ ਹਨ੍ਤਾਰਮਜੀਵਨਾਰ੍ਹਂ ਰਾਮਾਨੁਜਾਨੀਹਿ ਕृਤਾਗਸਂ ਮਾਮ੍
ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਨਾ ਰਹਾਂ। ਪਰ, ਰਾਮਾ, ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈ, ਜੋ ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੀਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਣੇऽਭੀਕ੍ਸ਼੍ਣਮਵੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਕ੍ਸ਼ਮਾਵਾਨ੍ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਗੋਪ੍ਤਾ। ਰਾਮੋ ਰੁਦਨ੍ਤੀਂ ਵ੍ਯਸਨੇ ਨਿਮਗ੍ਨਾਂ ਸਮੁਤ੍ਸੁਕਃ ਸੋऽਥ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਾਰਾਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁਬੀ ਹੋਈ ਤੇ ਰੋਦੀ ਹੋਈ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਾਂ ਚਾਰੁਨੇਤ੍ਰਾਂ ਕਪਿਸਿਂਹਨਾਥਾਂ ਪਤਿਂ ਸਮਾਸ਼੍ਲਿष੍ਯ ਤਦਾ ਸ਼ਯਾਨਾਮ੍। ਉਤ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸੁਰਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਕਪਿਰਾਜਪਤ੍ਨੀਮ੍
ਫਿਰ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ, ਤਾਰਾ ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਬਾਂਦਰ-ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਉਠਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਸੀ।
ਸਾ ਵਿਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤੀ ਪਰਿਰਭ੍ਯਮਾਣਾ ਭਰ੍ਤੁਃ ਸਮੀਪਾਦਪਨੀਯਮਾਨਾ। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਮਂ ਸ਼ਰਚਾਪਪਾਣਿਂ ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ ਸੂਰ੍ਯਮਿਵ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਮ੍
ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਰਾ, ਜੋ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੀਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ।
ਸੁਸਂਵृਤਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਲਕ੍ਸ਼ਣੈਸ਼੍ਚ ਤਂ ਚਾਰੁਨੇਤ੍ਰਂ ਮृਗਸ਼ਾਵਨੇਤ੍ਰਾ। ਅਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਪ੍ਰਧਾਨ- ਮਯਂ ਸ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਇਤਿ ਪ੍ਰਜਜ੍ਞੇ
ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ।