ਗਿਰਿਗਹ੍ਵਰਸਂਲੀਨਂ ਦੀਪ੍ਤਮਾਸ਼ੀਵਿषਂ ਯਥਾ। ਤਸ੍ਯ ਨਿष੍ਕृष੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਬਾਣਸ੍ਯਾਪਿ ਬਭੌ ਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਚਮਕਦਾ ਸੱਪ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤੀਰ ਕੱਢਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਸ੍ਤਮਸ੍ਤਕਸਂਰੁਦ੍ਧਰਸ਼੍ਮੇਰ੍ਦਿਨਕਰਾਦਿਵ। ਪੇਤੁਃ ਕ੍ਸ਼ਤਜਧਾਰਾਸ੍ਤੁ ਵ੍ਰਣੇਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਸਤ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਖਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹਿ ਪਈਆਂ।
ਤਾਮ੍ਰਗੈਰਿਕਸਮ੍ਪृਕ੍ਤਾ ਧਾਰਾ ਇਵ ਧਰਾਧਰਾਤ੍। ਅਵਕੀਰ੍ਣਂ ਵਿਮਾਰ੍ਜਨ੍ਤੀ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਰਣਰੇਣੁਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਤਾਮਬੇ ਤੇ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਰੰਗੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਫ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਸ੍ਰੈਰ੍ਨਯਨਜੈਃ ਸ਼ੂਰਂ ਸਿषੇਚਾਸ੍ਤ੍ਰਸਮਾਹਤਮ੍। ਰੁਧਿਰੋਕ੍ਸ਼ਿਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਨਿਹਤਂ ਪਤਿਮ੍
ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਂਸੂ ਵਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਏ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਭਿੱਜਾ ਦਿੱਤਾ।
ਉਵਾਚ ਤਾਰਾ ਪਿਙ੍ਗਾਕ੍ਸ਼ਂ ਪੁਤ੍ਰਮਙ੍ਗਦਮਙ੍ਗਨਾ। ਅਵਸ੍ਥਾਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂ ਪਸ਼੍ਯ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰ ਸੁਦਾਰੁਣਾਮ੍
ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਗਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਆਖਰੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ।'
ਅਭਿਵਾਦਯ ਰਾਜਾਨਂ ਪਿਤਰਂ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾਨਦਮ੍। ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਜਗ੍ਰਾਹ ਚਰਣੌ ਪਿਤੁਃ
ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ; ਤਾਰਾ ਦੇ ਆਖਣ 'ਤੇ ਅੰਗਦ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ।
ਭੁਜਾਭ੍ਯਾਂ ਪੀਨਵृਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਙ੍ਗਦੋऽਹਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍। ਅਭਿਵਾਦਯਮਾਨਂ ਤ੍ਵਾਮਙ੍ਗਦਂ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਪੁਰਾ
ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਗੋਲ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਜਫ਼ੀ ਪਾ ਕੇ, ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਅੰਗਦ ਹਾਂ'; ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੀ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ ਜਦ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਰ੍ਭਵ ਪੁਤ੍ਰੇਤਿ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਨਾਭਿਭਾषਸੇ। ਅਹਂ ਪੁਤ੍ਰਸਹਾਯਾ ਤ੍ਵਾਮੁਪਾਸੇ ਗਤਚੇਤਨਮ੍। ਸਿਂਹੇਨ ਪਾਤਿਤਂ ਸਦ੍ਯੋ ਗੌਃ ਸਵਤ੍ਸੇਵ ਗੋਵृषਮ੍
'ਪੁੱਤਰ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਹੋਵੇ'—ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਦ ਤੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ; ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗੀ ਗਾਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਸਮੇਤ, ਗੋ-ਬਲ ਨਾਲ ਵਾਂਗ।
ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਸਂਗ੍ਰਾਮਯਜ੍ਞੇਨ ਰਾਮਪ੍ਰਹਰਣਾਮ੍ਭਸਾ। ਤਸ੍ਮਨ੍ਨਵਭृਥੇ ਸ੍ਨਾਤਃ ਕਥਂ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਮਯਾ ਵਿਨਾ
ਰਾਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ-ਯਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਤੇ ਆਖਰੀ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?
ਯਾ ਦਤ੍ਤਾ ਦੇਵਰਾਜੇਨ ਤਵ ਤੁष੍ਟੇਨ ਸਂਯੁਗੇ। ਸ਼ਾਤਕੌਮ੍ਭੀਂ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਮਾਲਾਂ ਤਾਂ ਤੇ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨੇਹ ਕਿਮ੍
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਪਿਆਰੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ—ਮੈਂ ਉਹ ਮਾਲਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਹੀ?
ਰਾਜ੍ਯਸ਼੍ਰੀਰ੍ਨ ਜਹਾਤਿ ਤ੍ਵਾਂ ਗਤਾਸੁਮਪਿ ਮਾਨਦ। ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਰਾਜਮਿਵ ਪ੍ਰਭਾ
ਰਾਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ, ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਜਾਂ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਮਾਣ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਮੇ ਵਚਃ ਪਥ੍ਯਮਿਦਂ ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਂ ਨ ਚਾਸ੍ਮਿ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਹਿ ਨਿਵਾਰਣੇ ਤਵ। ਹਤਾ ਸਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਮਿ ਹਤੇਨ ਸਂਯੁਗੇ ਸਹ ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਿਜਹਾਤਿ ਮਾਮਪਿ
ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤੇਰੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈ।
thumb|ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਸੁਣੋ: ਚੌਵੀਂ ਸਰਗ। ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀਂ ਸਰਗ।
ਤਾਮਾਸ਼ੁ ਵੇਗੇਨ ਦੁਰਾਸਦੇਨ ਤ੍ਵਭਿਪ੍ਲੁਤਾਂ ਸ਼ੋਕਮਹਾਰ੍ਣਵੇਨ। ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਦਾ ਵਾਲ੍ਯਨੁਜਸ੍ਤਰਸ੍ਵੀ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਧੇਨਾਪ੍ਰਤਿਮੇਨ ਤੇਪੇ
ਉਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਦੁਖ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ।
ਸ ਬਾष੍ਪਪੂਰ੍ਣੇਨ ਮੁਖੇਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣਮਨਾ ਮਨਸ੍ਵੀ। ਜਗਾਮ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸ਼ਨੈਃ ਸਮੀਪਂ ਭृਤ੍ਯੈਰ੍ਵृਤਃ ਸਮ੍ਪਰਿਦੂਯਮਾਨਃ
ਉਹ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮਨ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ।
ਸ ਤਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਗृਹੀਤਚਾਪ- ਮੁਦਾਤ੍ਤਮਾਸ਼ੀਵਿषਤੁਲ੍ਯਬਾਣਮ੍। ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਿਤਾਙ੍ਗ- ਮਵਸ੍ਥਿਤਂ ਰਾਘਵਮਿਤ੍ਯੁਵਾਚ
ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਤੀਰ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ੍ਹ ਸਨ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ।
ਯਥਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਮਿਦਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕृਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ਦृष੍ਟਫਲਂ ਚ ਕਰ੍ਮ। ਮਮਾਦ੍ਯ ਭੋਗੇषੁ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸੂਨੋ ਮਨੋ ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਹਤਜੀਵਿਤੇਨ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਉਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਮਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯਾਂ ਮਹਿष੍ਯਾਂ ਤੁ ਭृਸ਼ਂ ਰੁਦਤ੍ਯਾਂ ਪੁਰੇऽਤਿਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਤਿ ਦੁਃਖਤਪ੍ਤੇ। ਹਤੇ ਨृਪੇ ਸਂਸ਼ਯਿਤੇऽਙ੍ਗਦੇ ਚ ਨ ਰਾਮ ਰਾਜ੍ਯੇ ਰਮਤੇ ਮਨੋ ਮੇ
ਇਹ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਬੜਾ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਤਪ ਰਹੀ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਅੰਗਦ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ।
ਕ੍ਰੋਧਾਦਮਰ੍षਾਦਤਿਵਿਪ੍ਰਧਰ੍षਾਦ੍ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਧੋ ਮੇऽਨੁਮਤਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍। ਹਤੇ ਤ੍ਵਿਦਾਨੀਂ ਹਰਿਯੂਥਪੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਵਰ ਪ੍ਰਤਪ੍ਸ੍ਯੇ
ਗੁੱਸੇ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਹੁਣ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਦ੍ਯ ਮਨ੍ਯੇ ਮਮ ਸ਼ੈਲਮੁਖ੍ਯੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਿ ਵਾਸਸ਼੍ਚਿਰਮृष੍ਯਮੂਕੇ। ਯਥਾ ਤਥਾ ਵਰ੍ਤਯਤਃ ਸ੍ਵਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਨੇਮਂ ਨਿਹਤ੍ਯ ਤ੍ਰਿਦਿਵਸ੍ਯ ਲਾਭਃ
ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਜੀਵਾਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਨ ਤ੍ਵਾ ਜਿਘਾਂਸਾਮਿ ਚਰੇਤਿ ਯਨ੍ਮਾ- ਮਯਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਮਤਿਮਾਨੁਵਾਚ। ਤਸ੍ਯੈਵ ਤਦ੍ ਰਾਮ ਵਚੋऽਨੁਰੂਪ- ਮਿਦਂ ਵਚਃ ਕਰ੍ਮ ਚ ਮੇऽਨੁਰੂਪਮ੍
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ, ਨਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ — ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਠੀਕ ਸੀ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ।
ਭ੍ਰਾਤਾ ਕਥਂ ਨਾਮ ਮਹਾਗੁਣਸ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਧਂ ਰਾਮ ਵਿਰੋਚਯੇਤ। ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਚ ਵੀਰ ਸਾਰਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਕਾਮਪੁਰਸ੍ਕृਤੋऽਪਿ
ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਰਾ, ਰਾਮਾ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਚਾਹ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਜ ਦੇ ਦੁਖ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ?
ਵਧੋ ਹਿ ਮੇ ਮਤੋ ਨਾਸੀਤ੍ ਸ੍ਵਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਾਤ੍। ਮਮਾਸੀਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਹਾਰੀ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਃ
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ।
ਦ੍ਰੁਮਸ਼ਾਖਾਵਭਗ੍ਨੋऽਹਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਪਰਿਨਿष੍ਟਨਨ੍। ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਨੇਨੋਕ੍ਤੋ ਨ ਪੁਨਃ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟੁੱਟੀ ਟਾਹਲੀ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਇਹ ਫਿਰ ਨਾ ਕਰੀ।'
ਭ੍ਰਾਤृਤ੍ਵਮਾਰ੍ਯਭਾਵਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਨੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਃ। ਮਯਾ ਕ੍ਰੋਧਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਕਪਿਤ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਭਰਾਤਾ, ਆਦਰ, ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ; ਮੈਂ ਗੁੱਸਾ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਘਟੀਆਪਣ ਦਿਖਾਇਆ।
ਅਚਿਨ੍ਤਨੀਯਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਨੀਯ- ਮਨੀਪ੍ਸਨੀਯਂ ਸ੍ਵਨਵੇਕ੍ਸ਼ਣੀਯਮ੍। ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਪਾਪ੍ਮਾਨਮਿਦਂ ਵਯਸ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਧਾਤ੍ ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰਵਧਾਦਿਵੇਨ੍ਦ੍ਰਃ
ਇਹ ਕੰਮ ਸੋਚਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਚਾਹਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚਾਰਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਪ ਕਮਾਇਆ ਹੈ, ਦੋਸਤ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ।
ਪਾਪ੍ਮਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹੀ ਜਲਂ ਚ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਕਾਮਂ ਜਗृਹੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ। ਕੋ ਨਾਮ ਪਾਪ੍ਮਾਨਮਿਮਂ ਸਹੇਤ ਸ਼ਾਖਾਮृਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛੇਤ੍
ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ; ਪਰ ਕੌਣ ਮੇਰੇ ਇਸ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ?
ਨਾਰ੍ਹਾਮਿ ਸਮ੍ਮਾਨਮਿਮਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਨ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯਂ ਕੁਤ ਏਵ ਰਾਜ੍ਯਮ੍। ਅਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਂ ਕੁਲਨਾਸ਼ਯੁਕ੍ਤ- ਮੇਵਂਵਿਧਂ ਰਾਘਵ ਕਰ੍ਮ ਕृਤ੍ਵਾ
ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨ ਦੇ, ਰਾਜ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਰਾਘਵ, ਐਸਾ ਅਧਰਮ ਤੇ ਕੁਲ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ।
ਪਾਪਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਲੋਕਾਪਕृਤਸ੍ਯ ਲੋਕੇ। ਸ਼ੋਕੋ ਮਹਾਨ੍ ਮਾਮਭਿਵਰ੍ਤਤੇऽਯਂ ਵृष੍ਟੇਰ੍ਯਥਾ ਨਿਮ੍ਨਮਿਵਾਮ੍ਬੁਵੇਗਃ
ਮੈਂ ਪਾਪੀ, ਨਿੰਦਿਤ ਤੇ ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਦਰ੍ਯਘਾਤਾਪਰਗਾਤ੍ਰਵਾਲਃ ਸਂਤਾਪਹਸ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਵਿषਾਣਃ। ਏਨੋਮਯੋ ਮਾਮਭਿਹਨ੍ਤਿ ਹਸ੍ਤੀ ਦृਪ੍ਤੋ ਨਦੀਕੂਲਮਿਵ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਃ
ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਹੱਥ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਪ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਮੈਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਵਾਂਗ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।