ਹਤੇ ਤੁ ਵੀਰੇ ਪ੍ਲਵਗਾਧਿਪੇ ਤਦਾ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਸ਼ਰ੍ਮ ਲੇਭਿਰੇ। ਵਨੇਚਰਾਃ ਸਿਂਹਯੁਤੇ ਮਹਾਵਨੇ ਯਥਾ ਹਿ ਗਾਵੋ ਨਿਹਤੇ ਗਵਾਂ ਪਤੌ
ਜਦ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਖੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਗਾਂ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਾਰਾ ਵ੍ਯਸਨਾਰ੍ਣਵਪ੍ਲੁਤਾ ਮृਤਸ੍ਯ ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਵਦਨਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਾ। ਜਗਾਮ ਭੂਮਿਂ ਪਰਿਰਭ੍ਯ ਵਾਲਿਨਂ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਂ ਛਿਨ੍ਨਮਿਵਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਲਤਾ
ਫਿਰ ਤਾਰਾ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਦਰੱਖਤ ਕੱਟਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਲਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਲੈਵੇ।
thumb|ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਸੁਣੋ, ਤੇਈਵਾਂ ਸਰਗ। ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਵਿਚ, ਤੇਈਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸਮੁਪਜਿਘ੍ਰਨ੍ਤੀ ਕਪਿਰਾਜਸ੍ਯ ਤਨ੍ਮੁਖਮ੍। ਪਤਿਂ ਲੋਕਸ਼੍ਰੁਤਾ ਤਾਰਾ ਮृਤਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਫਿਰ ਤਾਰਾ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ੇषੇ ਤ੍ਵਂ ਵਿषਮੇ ਦੁਃਖਮਕृਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਮਮ। ਉਪਲੋਪਚਿਤੇ ਵੀਰ ਸੁਦੁਃਖੇ ਵਸੁਧਾਤਲੇ
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਿਯਤਰਾ ਨੂਨਂ ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਹੀ ਤਵ। ਸ਼ੇषੇ ਹਿ ਤਾਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਮਾਂ ਚ ਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾषਸੇ
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਵਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਿਧਿਰੇष ਭਵਤ੍ਯਹੋ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਏਵ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਵੀਰ ਸਾਹਸਿਕਪ੍ਰਿਯ
ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਏ; ਹੁਣ ਸੁਗਰੀਵ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਸਹਸੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ऋਕ੍ਸ਼ਵਾਨਰਮੁਖ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਬਲਿਨਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ। ਤੇषਾਂ ਵਿਲਪਿਤਂ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਮਙ੍ਗਦਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੋਚਤਃ
ਭਾਲੂ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਲਾਪ ਤੇ ਅੰਗਦ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਮਮ ਚੇਮਾ ਗਿਰਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਨ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਸੇ। ਇਦਂ ਤਦ੍ ਵੀਰਸ਼ਯਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੇषੇ ਹਤੋ ਯੁਧਿ
ਮੇਰੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਗਦਾ? ਇਹ ਉਹੀ ਵੀਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ—ਉਥੇ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ਾਯਿਤਾ ਨਿਹਤਾ ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਯੈਵ ਰਿਪਵਃ ਪੁਰਾ। ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਜਨ ਪ੍ਰਿਯਯੁਦ੍ਧ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯ
ਇਥੇ, ਜਿਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਮਾਰੇ ਪਏ ਹਨ; ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਯੁੱਧ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ।
ਮਾਮਨਾਥਾਂ ਵਿਹਾਯੈਕਾਂ ਗਤਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਮਾਨਦ। ਸ਼ੂਰਾਯ ਨ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਕਨ੍ਯਾ ਖਲੁ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਾ
ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਬੇਸਾਹਰਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ; ਅਕਲਮੰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਸ਼ੂਰਭਾਰ੍ਯਾਂ ਹਤਾਂ ਪਸ਼੍ਯ ਸਦ੍ਯੋ ਮਾਂ ਵਿਧਵਾਂ ਕृਤਾਮ੍। ਅਵਭਗ੍ਨਸ਼੍ਚ ਮੇ ਮਾਨੋ ਭਗ੍ਨਾ ਮੇ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਗਤਿਃ
ਹੇਰ, ਵੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਮੈਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਵਿਧਵਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਮੇਰਾ ਮਾਣ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਸਦੀਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ।
ਅਗਾਧੇ ਚ ਨਿਮਗ੍ਨਾਸ੍ਮਿ ਵਿਪੁਲੇ ਸ਼ੋਕਸਾਗਰੇ। ਅਸ਼੍ਮਸਾਰਮਯਂ ਨੂਨਮਿਦਂ ਮੇ ਹृਦਯਂ ਦृਢਮ੍
ਮੈਂ ਅਥਾਹ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਮ ਨਾਲ ਨਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਨਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਨ੍ਨਾਦ੍ਯ ਸ਼ਤਧਾ ਕृਤਮ੍। ਸੁਹृਚ੍ਚੈਵ ਚ ਭਰ੍ਤਾ ਚ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਚ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਃ
ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਿਆ? ਉਹ ਮੇਰਾ ਸਹੇਲੀ ਵੀ ਸੀ, ਪਤੀ ਵੀ ਸੀ, ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਹਾਰੇ ਚ ਪਰਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸ਼ੂਰਃ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਾਗਤਃ। ਪਤਿਹੀਨਾ ਤੁ ਯਾ ਨਾਰੀ ਕਾਮਂ ਭਵਤੁ ਪੁਤ੍ਰਿਣੀ
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ੂਰਾ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾ ਗਿਆ; ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣ ਔਰਤ, ਚਾਹੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਹੀ ਕਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧਨਧਾਨ੍ਯਸਮृਦ੍ਧਾਪਿ ਵਿਧਵੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨੈਃ। ਸ੍ਵਗਾਤ੍ਰਪ੍ਰਭਵੇ ਵੀਰ ਸ਼ੇषੇ ਰੁਧਿਰਮਣ੍ਡਲੇ
ਚਾਹੇ ਔਰਤ ਕੋਲ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੋਵੇ, ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਵਿਧਵਾ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਲਹੂ ਦੇ ਚੋਹੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕृਮਿਰਾਗਪਰਿਸ੍ਤੋਮੇ ਸ੍ਵਕੀਯੇ ਸ਼ਯਨੇ ਯਥਾ। ਰੇਣੁਸ਼ੋਣਿਤਸਂਵੀਤਂ ਗਾਤ੍ਰਂ ਤਵ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਕੀੜੇ ਤੇ ਪੋਕੇ ਹੋਣ, ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਛੋਲੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਰੇਤ ਤੇ ਲਹੂ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਰਿਰਬ੍ਧੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਭੁਜਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਲਵਗਰ੍षਭ। ਕृਤਕृਤ੍ਯੋऽਦ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਵੈਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤਿਦਾਰੁਣੇ
ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਜਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ; ਅੱਜ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਨ ਚਾਹਿਆ ਕੰਮ ਕਰ ਲਿਆ।
ਯਸ੍ਯ ਰਾਮਵਿਮੁਕ੍ਤੇਨ ਹृਤਮੇਕੇषੁਣਾ ਭਯਮ੍। ਸ਼ਰੇਣ ਹृਦਿ ਲਗ੍ਨੇਨ ਗਾਤ੍ਰਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇ ਤਵ
ਰਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਤੀਰ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਗਿਆ।
ਵਾਰ੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੀ ਤ੍ਵਯਿ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਾਗਤੇ। ਉਦ੍ਬਬਰ੍ਹ ਸ਼ਰਂ ਨੀਲਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਗਤਂ ਤਦਾ
ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਮਰਨ ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਨੀਲ ਨੇ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਤੀਰ ਕੱਢ ਲਿਆ।
ਗਿਰਿਗਹ੍ਵਰਸਂਲੀਨਂ ਦੀਪ੍ਤਮਾਸ਼ੀਵਿषਂ ਯਥਾ। ਤਸ੍ਯ ਨਿष੍ਕृष੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਬਾਣਸ੍ਯਾਪਿ ਬਭੌ ਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਚਮਕਦਾ ਸੱਪ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤੀਰ ਕੱਢਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਸ੍ਤਮਸ੍ਤਕਸਂਰੁਦ੍ਧਰਸ਼੍ਮੇਰ੍ਦਿਨਕਰਾਦਿਵ। ਪੇਤੁਃ ਕ੍ਸ਼ਤਜਧਾਰਾਸ੍ਤੁ ਵ੍ਰਣੇਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਸਤ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਖਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹਿ ਪਈਆਂ।
ਤਾਮ੍ਰਗੈਰਿਕਸਮ੍ਪृਕ੍ਤਾ ਧਾਰਾ ਇਵ ਧਰਾਧਰਾਤ੍। ਅਵਕੀਰ੍ਣਂ ਵਿਮਾਰ੍ਜਨ੍ਤੀ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਰਣਰੇਣੁਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਤਾਮਬੇ ਤੇ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਰੰਗੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਫ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਸ੍ਰੈਰ੍ਨਯਨਜੈਃ ਸ਼ੂਰਂ ਸਿषੇਚਾਸ੍ਤ੍ਰਸਮਾਹਤਮ੍। ਰੁਧਿਰੋਕ੍ਸ਼ਿਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਨਿਹਤਂ ਪਤਿਮ੍
ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਂਸੂ ਵਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਏ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਭਿੱਜਾ ਦਿੱਤਾ।
ਉਵਾਚ ਤਾਰਾ ਪਿਙ੍ਗਾਕ੍ਸ਼ਂ ਪੁਤ੍ਰਮਙ੍ਗਦਮਙ੍ਗਨਾ। ਅਵਸ੍ਥਾਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂ ਪਸ਼੍ਯ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰ ਸੁਦਾਰੁਣਾਮ੍
ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਗਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਆਖਰੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ।'
ਅਭਿਵਾਦਯ ਰਾਜਾਨਂ ਪਿਤਰਂ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾਨਦਮ੍। ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਜਗ੍ਰਾਹ ਚਰਣੌ ਪਿਤੁਃ
ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ; ਤਾਰਾ ਦੇ ਆਖਣ 'ਤੇ ਅੰਗਦ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ।
ਭੁਜਾਭ੍ਯਾਂ ਪੀਨਵृਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਙ੍ਗਦੋऽਹਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍। ਅਭਿਵਾਦਯਮਾਨਂ ਤ੍ਵਾਮਙ੍ਗਦਂ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਪੁਰਾ
ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਗੋਲ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਜਫ਼ੀ ਪਾ ਕੇ, ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਅੰਗਦ ਹਾਂ'; ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੀ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ ਜਦ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਰ੍ਭਵ ਪੁਤ੍ਰੇਤਿ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਨਾਭਿਭਾषਸੇ। ਅਹਂ ਪੁਤ੍ਰਸਹਾਯਾ ਤ੍ਵਾਮੁਪਾਸੇ ਗਤਚੇਤਨਮ੍। ਸਿਂਹੇਨ ਪਾਤਿਤਂ ਸਦ੍ਯੋ ਗੌਃ ਸਵਤ੍ਸੇਵ ਗੋਵृषਮ੍
'ਪੁੱਤਰ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਹੋਵੇ'—ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਦ ਤੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ; ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗੀ ਗਾਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਸਮੇਤ, ਗੋ-ਬਲ ਨਾਲ ਵਾਂਗ।
ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਸਂਗ੍ਰਾਮਯਜ੍ਞੇਨ ਰਾਮਪ੍ਰਹਰਣਾਮ੍ਭਸਾ। ਤਸ੍ਮਨ੍ਨਵਭृਥੇ ਸ੍ਨਾਤਃ ਕਥਂ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਮਯਾ ਵਿਨਾ
ਰਾਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ-ਯਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਤੇ ਆਖਰੀ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?
ਯਾ ਦਤ੍ਤਾ ਦੇਵਰਾਜੇਨ ਤਵ ਤੁष੍ਟੇਨ ਸਂਯੁਗੇ। ਸ਼ਾਤਕੌਮ੍ਭੀਂ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਮਾਲਾਂ ਤਾਂ ਤੇ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨੇਹ ਕਿਮ੍
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਪਿਆਰੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ—ਮੈਂ ਉਹ ਮਾਲਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਹੀ?