thumb|ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੋ ਨ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਲੋਕੇ ਗੁਣਵਾਨ੍ਕਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਕृਤਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯੋ ਦृਢਵ੍ਰਤਃ ॥੧-੧-
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕੌਣ ਨੇਕ ਹੈ, ਕੌਣ ਬਹਾਦਰ ਹੈ, ਕੌਣ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕੌਣ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?
ਚਾਰਿਤ੍ਰੇਣ ਚ ਕੋ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਕੋ ਹਿਤਃ । ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਕਃ ਕਃ ਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਸ਼੍ਚੈਕਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥੧-੧-
ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਕੌਣ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸਮਰਥ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ?
ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ਕੋ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ਕੋऽਨਸੂਯਕਃ । ਕਸ੍ਯ ਬਿਭ੍ਯਤਿ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਜਾਤਰੋषਸ੍ਯ ਸਂਯੁਗੇ ॥੧-੧-
ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਰੀਸ-ਰਹਿਤ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਰੋਸ ਤੋਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਡਰਦੇ ਹਨ?
ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ । ਮਹਰ੍षੇ ਤ੍ਵਂ ਸਮਰ੍ਥੋऽਸਿ ਜ੍ਞਾਤੁਮੇਵਂਵਿਧਂ ਨਰਮ੍ ॥੧-੧-
ਮੈਂ ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਜਾਣ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚੈਤਤ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕਜ੍ਞੋ ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਰ੍ਨਾਰਦੋ ਵਚਃ । ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਿਤਿ ਚਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੧-੧-
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਸੁਣੋ', ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਬਹਵੋ ਦੁਰ੍ਲਭਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਗੁਣਾਃ । ਮੁਨੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਨਰਃ ॥੧-੧-
ਤੂੰ ਜਿਹੜੇ ਗੁਣ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸੁਣ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਵਂਸ਼ਪ੍ਰਭਵੋ ਰਾਮੋ ਨਾਮ ਜਨੈਃ ਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ਧृਤਿਮਾਨ੍ਵਸ਼ੀ ॥੧-੧-
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ, ਡਿੱਠ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਨੀਤਿਮਾਨ੍ਵਾਗ੍ਮੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਞ੍ਛ੍ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਃ । ਵਿਪੁਲਾਂਸੋ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਕਮ੍ਬੁਗ੍ਰੀਵੋ ਮਹਾਹਨੁਃ ॥੧-੧-
ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਖੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚੌੜੇ ਮੋਢੇ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗਾ ਗਲਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਜਬਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਮਹੋਰਸ੍ਕੋ ਮਹੇष੍ਵਾਸੋ ਗੂਢਜਤ੍ਰੁਰਰਿਨ੍ਦਮਃ । ਆਜਾਨੁਬਾਹੁਃ ਸੁਸ਼ਿਰਾਃ ਸੁਲਲਾਟਃ ਸੁਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥੧-੧-
ਉਹ ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ, ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗਲ੍ਹਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਬਾਂਹਾਂ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਸੋਹਣਾ ਸਿਰ, ਸੁੰਦਰ ਮੱਥਾ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਹੈ।
ਸਮਃ ਸਮਵਿਭਕ੍ਤਾਙ੍ਗਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ । ਪੀਨਵਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਵਾਞ੍ਛੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥੧-੧-
ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਵਾਲਾ, ਗੋਰੀ ਤੇ ਨਰਮ ਚਮੜੀ ਵਾਲਾ, ਜੋਸ਼ੀਲਾ, ਮੋਟੀ ਛਾਤੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਹਿਤੇ ਰਤਃ । ਯਸ਼ਸ੍ਵੀ ਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਵਸ਼੍ਯਃ ਸਮਾਧਿਮਾਨ੍ ॥੧-੧-
ਉਹ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ, ਸੱਚਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡਿੱਠ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸਮਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਧਾਤਾ ਰਿਪੁਨਿषੂਦਨਃ । ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ॥੧-੧-
ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ, ਸੁਖੀ, ਸਭ ਦਾ ਸਹਾਰਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸ੍ਵਜਨਸ੍ਯ ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੇ ਚ ਨਿष੍ਠਿਤਃ ॥੧-੧-
ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਸ੍ਮृਤਿਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍ । ਸਰ੍ਵਲੋਕਪ੍ਰਿਯਃ ਸਾਧੁਰਦੀਨਾਤ੍ਮਾ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥੧-੧-
ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਯਾਦਸ਼ਤ ਵਾਲਾ, ਚੁਸਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਨੇਕ, ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਦਾਭਿਗਤਃ ਸਦ੍ਭਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਸਿਨ੍ਧੁਭਿਃ । ਆਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਸਮਸ਼੍ਚੈਵ ਸਦੈਵ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥੧-੧-
ਉਹ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ, ਸਭ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੈ।
ਸ ਚ ਸਰ੍ਵ ਗੁਣੋਪੇਤਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ । ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯੇ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਹਿਮਵਾਨਿਵ ॥੧-੧-
ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਸਦृਸ਼ੋ ਵੀਰ੍ਯੇ ਸੋਮਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ । ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਸਦृਸ਼ਃ ਕ੍ਰੋਧੇ ਕ੍ਸ਼ਮਯਾ ਪृਥਿਵੀਸਮਃ ॥੧-੧-
ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗਾ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੇ ਮਾਫੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਧਨਦੇਨ ਸਮਸ੍ਤ੍ਯਾਗੇ ਸਤ੍ਯੇ ਧਰ੍ਮ ਇਵਾਪਰਃ । ਤਮੇਵਂਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥੧-੧-
ਧਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਗ ਵਿਚ, ਉਹ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੀ। ਐਸੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਮ ਸੱਚ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਸੀ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਸੁਤਮ੍ । ਪ੍ਰਕृਤੀਨਾਂ ਹਿਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਪ੍ਰਿਯਕਾਮ੍ਯਯਾ ॥੧-੧-
ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤ, ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲਾਇਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਯੌਵਰਾਜ੍ਯੇਨ ਸਂਯੋਕ੍ਤੁਮ੍ ਐਚ੍ਛਤ੍ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਤਸ੍ਯਾਭਿषੇਕਸਮ੍ਭਾਰਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਯਾਥ ਕੈਕਯੀ ॥੧-੧-
ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੈਕਈ—
ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਤ੍ਤਵਰਾ ਦੇਵੀ ਵਰਮੇਨਮਯਾਚਤ । ਵਿਵਾਸਨਞ੍ਚ ਰਾਮਸ੍ਯ ਭਰਤਸ੍ਯਾਭਿषੇਚਨਮ੍ ॥੧-੧-
ਜਿਸ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਰ ਮੰਗਣ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਰ ਮੰਗਿਆ: ਰਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਤੇ ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ।
ਸ ਸਤ੍ਯਵਚਨਾਦ੍ਰਾਜਾ ਧਰ੍ਮਪਾਸ਼ੇਨ ਸਂਯਤਃ । ਵਿਵਾਸਯਾਮਾਸ ਸੁਤਂ ਰਾਮਂ ਦਸ਼ਰਥਃ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥੧-੧-
ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੱਝ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
ਸ ਜਗਾਮ ਵਨਂ ਵੀਰਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਮਨੁਪਾਲਯਨ੍ । ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਕਾਰਣਾਤ੍ ॥੧-੧-
ਉਹ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਪਿਉ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਕੈਕਈ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਤਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋऽਨੁਜਗਾਮ ਹ । ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ ਵਿਨਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ ॥੧-੧-
ਜਦ ਰਾਮ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪੂਰੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਮਾਂ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਲਿਆ।
ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦਯਿਤੋ ਭ੍ਰਾਤੁਃ ਸੌਭ੍ਰਾਤ੍ਰਮਨੁਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਦਯਿਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣਸਮਾ ਹਿਤਾ ॥੧-੧-
ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਮੋਹ ਮਮਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਵਰਗੀ ਤੇ ਭਲੇ ਦੀ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ—
ਜਨਕਸ੍ਯ ਕੁਲੇ ਜਾਤਾ ਦੇਵਮਾਯੇਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ । ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਾਰੀਣਾਮੁਤ੍ਤਮਾ ਵਧੂਃ ॥੧-੧-
ਜਨਕ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਬੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਹੁਟੀ ਸੀ।
ਸੀਤਾਪ੍ਯਨੁਗਤਾ ਰਾਮਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨਂ ਰੋਹਿਣੀ ਯਥਾ । ਪੌਰੈਰਨੁਗਤੋ ਦੂਰਂ ਪਿਤ੍ਰਾ ਦਸ਼ਰਥੇਨ ਚ ॥੧-੧-
ਸੀਤਾ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਣੀ ਚੰਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਪਿਉ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ृਙ੍ਗਵੀਰਪੁਰੇ ਸੂਤਂ ਗਙ੍ਗਾਕੂਲੇ ਵ੍ਯਸਰ੍ਜਯਤ੍ । ਗੁਹਮਾਸਾਦ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਨਿषਾਦਾਧਿਪਤਿਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥੧-੧-
ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮੁਖੀ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।
ਗੁਹੇਨ ਸਹਿਤੋ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਚ ਸੀਤਯਾ । ਤੇ ਵਨੇਨ ਵਨਙ੍ਗਤ੍ਵਾ ਨਦੀਸ੍ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਬਹੂਦਕਾਃ ॥੧-੧-
ਰਾਮ, ਗੁਹਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਮਿਲ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਏ, ਤੇ ਰਸ ਭਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।