ਜਦੋਂ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਰੋ ਪਈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤਾਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਤਾਰਾ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਜੜ ਤੋਂ ਉਖੜੀ ਬੇਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ?" ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ, "ਉਠ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰ ਸੇਜ ਤੇ ਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ।" ਤਾਰਾ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੀ, "ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਬੜੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ; ਹੁਣ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਹੀ ਲੱਭਣ ਚਲਾ ਗਿਆ।" ਉਹ ਸੋਚਦੀ, "ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਨਗਰੀ ਜੰਨਤ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।" ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿੱਠੇ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, "ਜੋ ਸਮਾਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਮਧੁ ਮਾਦਕ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜਾਰਿਆ, ਉਹ ਤੂੰ ਹੁਣ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਹੁਣ ਜਦ ਤੂੰ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਨੇਤਾ, ਚਲਾ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਸ ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਮੈਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹਾਂ।" "ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਵਾਕਈ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਇੰਝ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਵੀ, ਅੱਜ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।" ਤਾਰਾ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ, "ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੂੰ ਲੈ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਕੰਮ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ।" "ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਲੇ ਦੀ ਸੋਚ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਨੁੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ।" ਤਾਰਾ ਸੋਚਦੀ, "ਹੇ ਮਾਣ ਬਖਸ਼ਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦੇਵੇਂਗਾ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਸਮਾਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕਿਆ।" ਤਾਰਾ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਿਲ ਵਿਚ ਗਿਲਾ ਕਰਦੀ, "ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੰਗ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਰੋਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸੜਦੀ, ਇਕੱਲੀ ਰਹਿ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਤਰਸਯੋਗ ਸੀ।" ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਬਾਰੇ ਉਹ ਸੋਚਦੀ, "ਅੰਗਦ, ਜੋ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਨਾਜੁਕ ਹੈ, ਆਰਾਮਾਂ ਦਾ ਆਦੀ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਦਾ ਚਾਚਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹੈ।" "ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਵੇਖਣਾ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।" ਤਾਰਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ, "ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ, ਉਸ ਦਾ ਮੱਥਾ ਚੁੰਮ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਦੂਰ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।" ਉਹ ਸੁਗਰੀਵ ਵਲ ਮੋੜਦੀ ਹੈ, "ਸੁਗਰੀਵ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਰੂਮਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈ; ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਹੁਣ ਮਰ ਗਿਆ।" ਤਾਰਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, "ਤੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ, ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ? ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ!" ਉਸ ਦੇ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅੰਗਦ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੰਨਾ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਕਿਉਂ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਅਜਿਹੇ ਨੇਕ, ਪਿਆਰੇ, ਸੋਹਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" ਤਾਰਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਆਖਦੀ, "ਜੇ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣੇ ਚਿਤ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ, ਹੇ ਲੰਬੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਾਨਰ ਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਰਾ ਹੋਰ ਵਾਨਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਈ, ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜਿਥੇ ਵਾਲੀ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਅਪਣੀ ਜਾਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ। (ਇਤਨੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) ਫਿਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ, ਜੋ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਬੜੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਫਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਉਸ ਲਈ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਰੋਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਦਇਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਕੌਣ ਕਿਸ ਲਈ ਰੋਵੇ?" ਹਨੁਮਾਨ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਅੰਗਦ, ਤੇਰਾ ਜੀਉਂਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਸੰਭਾਲ ਹੈ; ਸੋਚ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਤੈਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਸੰਸਾਰੀ।" ਹਨੁਮਾਨ ਕਹਿੰਦਾ, "ਜਿਸ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਵਾਨਰ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਨਿਧਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।" "ਉਹ ਸਹੀ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਮਿਲਾਪ, ਦਾਨ ਤੇ ਮਾਫੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਹੁਣ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ।" ਹਨੁਮਾਨ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦਾ, "ਸਾਰੇ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਤੇ ਅੰਗਦ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।" "ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸੜ ਰਹੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ (ਤਾਰਾ ਤੇ ਅੰਗਦ) ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇ, ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਅੰਗਦ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੇ।" ਹਨੁਮਾਨ ਆਖਦਾ, "ਵੰਸ਼ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਰ; ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਹੈ।" "ਵਾਨਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ, ਤੇ ਅੰਗਦ ਦਾ ਰਾਜਅਭਿੇਕ ਕਰ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਵੇਖ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ।" ਹਨੁਮਾਨ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਤੜਫ ਰਹੀ ਤਾਰਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਇਸ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦਾ ਹੌਲਾ ਵੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੌਂ ਅੰਗਦ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਨਾਂ ਤਾਂ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਤੇ ਹਕ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਅੰਗਦ ਤੇ; ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਚਾਚਾ ਸੁਗਰੀਵ ਹੀ ਅਗਲਾ ਹੈ।" ਤਾਰਾ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਦੀ, "ਹਨੁਮਾਨ, ਅੰਗਦ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਅਸਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਰਾ ਦੇ ਦੁੱਖ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ, ਇਹ ਵਿਲਾਪ ਭਰੀ ਘੜੀ ਬੀਤ ਗਈ।