ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਵਾ ਵੱਲੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਮੋਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਜੋ ਬਹਾਦਰੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਇੱਕ ਥੰਮ ਗਿਆ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ—ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ, ਇੱਕ ਵੀਰ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਸ ਲਈ ਬਾਘ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੇ ਮਾਣਿਆ ਸੀ, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਮੰਚਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਨੇ ਸੱਪ ਲਈ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਾਂਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਠੀ ਤੇ "ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ!" ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਹੀ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ। ਉਸ ਦੀ ਕਰੂਨ ਚੀਕ ਵਾਂਗ ਰੋਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਘੰਭੀਰ ਦੁੱਖ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕੰਡ ਦੇ ਵੀਰਵਰਣੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਬੀਸਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਾਲੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਮੌਤ ਵਾਲੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆਈ, ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਵਰਗੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਜੋ ਤੀਰ ਨਾਲ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਤਾਰਾ, ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉਖੜੀ ਬੇਲ ਹੋਵੇ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਵਾਨਰ ਵਾਲੀ ਉੱਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। "ਹੇ ਵੀਰ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ? ਉੱਠ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਸੇਜ ਤੇ ਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਜਾ ਚੁੱਕਣ 'ਤੇ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੀ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅੱਜ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸੁੰਦਰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਸਮੇਂ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਬਿਤਾਏ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਵੱਡੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਵੱਡਾ ਢਿੱਠ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਵੀ, ਅੱਜ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਿਆ।" "ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਫਲ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿੱਤ ਦੀ ਚਾਹ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਅਣਦੇਖਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਅਬਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰੇਂਗਾ। ਸਮਾਂ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।" "ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਕਰਤੂਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਮੈਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਅਦਮਿਆ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਆਸਰੇ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਤੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ, ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੇ ਆਰਾਮ ਆਦਤ, ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਚਾਚਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੀ; ਪਰ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਵਿਰਲੇ ਗੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ, ਮੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੰਮ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਤੂੰ ਦੂਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" "ਸੰਤੋਖੀ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਸੁਗਰੀਵ; ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੁਮਾ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ, ਜਦ ਮੈਂ ਇੰਝ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਵਾਬ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ? ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਤੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।" ਉਸ ਦੇ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅੰਗਦ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੰਨਾ ਦੂਰ ਕਿਉਂ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਐਸੇ ਨੇਕ, ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਬੇਸਮਝੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਮੈਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੀਰ।" ਫਿਰ ਤਾਰਾ, ਹੋਰ ਵਾਨਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਾਸ ਰੋਦਿਆਂ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਉਥੇ ਹੀ ਅਣਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਥੇ ਵਾਲੀ ਪਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਈ ਸੀ। "ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਫਲ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਓਹਨਾ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁੰਝਲ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਪਰ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਲਈ, ਜੋ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਦੁੱਖ ਕਰੇ? ਇਹ ਅੰਗਦ, ਤੇਰਾ ਜੀਉਂਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਹੈ; ਸੋਚ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਯੋਗ ਕਾਰਜ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਤੈਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸਮਝਦਾਰ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਸੰਸਾਰੀ। ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਵਾਨਰ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।