ਕੁਸ਼ੀਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਉੱਤਰਲੇ ਕੰਢੇ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਪੱਥਰੀ ਚੋਟੀਆਂ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਨੇਕ ਸਾਥੀ ਵੀ ਚਲ ਪਏ—ਇੱਕ ਸੋ ਰਥਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ। ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ, ਜੋ ਅਤਿ ਤਪਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਲਣ ਲੱਗਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ, ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਚਲ ਕੇ, ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਹੋ ਗਈ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਸਭ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਹਵਨ ਕਰੀ; ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਅਤੁੱਟ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਬੈਠ ਗਏ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਪੂਜਨਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਹੜੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਸ਼ਾ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਤਕਾਰੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਧਰਮਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ। ਉਹ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਕੁਸ਼ਾਂਬਾ, ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ, ਅਸੂਰਤਰਾਜਸ ਅਤੇ ਵਸੁ—ਚਮਕਦਾਰ, ਉਰਜਾਵਾਨ, ਅਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਕੁਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ‘ਬੇਟਾ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰੋ; ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।’ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਚਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ, ਹਰੇਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ। ਕੁਸ਼ਾਂਬਾ ਨੇ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ; ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਨੇ ਮਹੋਦਯਾ; ਅਸੂਰਤਰਾਜਸ ਨੇ ਧਰਮਾਰਣਯ; ਅਤੇ ਵਸੁ ਨੇ ਗਿਰਿਵਰਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਵਸੁ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਇਥੇ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਸੁਮਾਗਧੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਮਾਗਧਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ, ਹੇ ਰਾਮ, ਵਸੁ ਦੀ ਮਾਗਧੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਪਜਾਊ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ, ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀ, ਨੇ ਘ੍ਰਤਾਚੀ ਅਪਸਰਾ ਤੋਂ ਸੌ ਬੇਮਿਸਾਲ ਧੀਆਂ ਜਣੀਆਂ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ। ਉਹ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਵਧੀਆ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀਆਂ, ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸੌ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ। ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਨੱਚਦੀਆਂ, ਵਾਜਾ ਵਜਾਉਂਦੀਆਂ, ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਵੱਸੀਆਂ। ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਸੁੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਦੁੱਤੀ, ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਵਾਯੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਨੇ ਇਹ ਸੌ ਸੁੰਦਰ, ਨੌਜਵਾਨ, ਗੁਣਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਉਹ ਬੋਲਿਆ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੋ। ਆਪਣਾ ਮਾਨਵ ਰੂਪ ਛੱਡੋ, ਤੁਸੀਂ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪਾਓਗੀਆਂ।” “ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨੀ ਛਣਭੰਗੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵੋਗੀਆਂ, ਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕੇਗੀ।” ਵਾਯੁਦੇਵ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਤਿ ਸੌਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੌ ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਸ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ; ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?” “ਹੇ ਦੇਵ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵ। ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਵੇ, ਹੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸੱਚੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰੋ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਤੀ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ।” “ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਸਾਡਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਸਰਵੋਚ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸਾਨੂੰ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਹੀ ਸਾਡਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੇਵ, ਅਤਿ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਟੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ, ਸ਼ਕਤਿਸ਼ালী ਪ੍ਰਭੂ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉਂਗਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਰਹਿ ਗਏ; ਡਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ, ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਈਆਂ, ਲਜਜਤ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ। ਪਿਤਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਟੁੱਟਾ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਦੱਸੋ, ਧੀਆਂ। ਕਿਸ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ? ਕਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ? ਤੁਸੀਂ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਹੋ ਪਰ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਹੁਣ, ਰਿਸ਼ੀ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸੌ ਕੁੜੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਬੋਲੀਆਂ, “ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹਵਾ, ਜੋ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਨੇ ਅਸਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ, ਅਣਧਰਮੀ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਅਸਾਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।” “ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਪੂਜਨਯ; ਅਸੀਂ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣੋ; ਜੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹੋਵਾਂਗੀਆਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ।