ਜਦੋਂ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਤੂੰ ਮੁੜ ਚੱਲ ਜਾ ਜਦ ਤੱਕ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਅੰਗਦ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਮੌਤ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਭਾਵੇਂ ਵਾਲੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟੇ, ਪਰ ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢੀਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਨੇ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਵਾਲੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਸਾਰੀ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਹਰਾਈ ਤੇ ਵਿਖੇਰੀ ਹੋਈ ਪਈ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀਰਾਂ ਕੋਲ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਵਾਨਰ ਅਪਣੇ ਪਿਓ ਦੀ ਥਾਂ ਖੜੇ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਗੇ। ਜਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਵਾਨਰ ਕਿਲਿਆਂ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਇੱਥੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਵਿਆਹੇ ਤੇ ਕੁਝ ਅਵਿਆਹੇ, ਵੱਡੀ ਲਾਲਚ ਤੇ ਛਲ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੇੜੇ ਖੜੀ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਪੁੱਤ ਜਾਂ ਰਾਜ ਨਾਲ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ, ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ ਦੌੜ ਪਈ। ਜਦ ਉਹ ਚਲੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖਿਆ—ਉਹ ਜੋ ਰਾਖਸ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਸੁੱਟ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਬਿਜਲੀ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹ ਵੱਡੀ ਆਂਧੀ ਵਿਚ ਫਸਿਆ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਸ ਲਈ ਬਾਘ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਆਦਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਮਚਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੀ, ਹੁਣ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਨੇ ਸਾਂਪ ਲਈ ਮੰਦਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਫੇਰ ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗਦੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਠੀ ਤੇ "ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ!" ਚੀਕ ਮਾਰੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਹੀ 'ਚ ਜਕੜਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਣ ਤੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵੀ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਵੀਹਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆਈ, ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਵਰਗੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨੇ ਚੋਭ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦੀ ਹੋਈ, ਤਾਰਾ, ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉਖੜੀ ਬੇਲ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਵਾਨਰ ਉੱਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। "ਹੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮਹਾਨੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਅਗੇਵਾਨ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ? ਉੱਠ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਖਟਿਅੰ ਤੇ ਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਤੈਨੂੰ ਬੜੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ; ਹੁਣ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਤੇਰੇ ਧਰਮ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਇਹ ਸਾਫ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਸੁੰਦਰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁਰਗ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਮੱਧ-ਵਨ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਬਿਤਾਏ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਆਸ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ, ਵੱਡੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਆਗੂ, ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਵਾਕਈ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ ਵੀ, ਅੱਜ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਿਆ।" "ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੂੰ ਲੈ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਦੀ ਸਜਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅਣਸੁਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀ ਸੋਹਣੀ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ, ਅਬ ਤੂੰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਦੇਵੇਂਗਾ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਸਮਾਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਬਿਨਾ ਰੋਕ ਸਕਣ ਦੇ। ਰਾਮ, ਜੋ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਹੈ, ਨੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨਿੰਦਣੀਏ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਦੁਖੀ ਜਾਂ ਲਾਚਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸੜਦੀ ਹੋਈ, ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਊਂਦੀ ਰਹਾਂਗੀ।" "ਅੰਗਦ, ਜੋ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਨਾਜੁਕ ਹੈ, ਆਰਾਮ ਦਾ ਆਦੀ, ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਰਹੇਗਾ, ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਚਾਚਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤ, ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਦੇਖ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ, ਉਹਨੂੰ ਮੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਚੁੰਮ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਤੂੰ ਦੂਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" "ਸੁਗਰੀਵ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ; ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੁਮਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਤੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਮੁਕ ਗਿਆ।" "ਤੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਇਸ ਵਿਲਾਪ ਦਾ ਜਵਾਬ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ? ਦੇਖ, ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।" ਉਸ ਦੇ ਵਿਲਾਪ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰਣੀਆਂ ਅੰਗਦ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀਆਂ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।