ਵੱਡਾ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਝਟਕਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮਾਰ ਨਾਲ, ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਲਾਂ 'ਚ, ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ, ਜੋ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕਠੋਰ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਤੁਰਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ। ਅੰਗਦ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੱਡੇ ਬਾਂਦਰ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਮਾਨ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਕੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ, ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੋਏ, ਐਸਾ ਦੇਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਜੰਗਲੀ ਹਿਰਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਬਾਂਦਰਾਂ ਕੋਲ ਗਈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸ਼ੇਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਉਂ ਡਰ ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹੋ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜੇ ਰਾਜ ਦੇ ਲਈ, ਇੱਕ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਰਾ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ—" ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬਾਂਦਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। "ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਜੀਵਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਮੌਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਵਾਲੀ ਨੇ ਦਰਖ਼ਤ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟੇ, ਪਰ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਂਭ ਵਾਂਗ ਸਖ਼ਤ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਂਭ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਹੀ ਢਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਾਰਾ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਫੌਜ, ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਢਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।" "ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਣਾਓ; ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਗੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਿਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਖੜਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਪ੍ਰੇਮਮਈ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਛੁਪ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਪਤਨੀ—ਉਹਨਾਂ ਲੋਭੀ ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੈ।" ਇਸ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਤਾਰਾ, ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਹੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ?" ਇਹ ਬੋਲ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਛਾਤੀ ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰਦੀ, ਭਾਵੁਕਤਾ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਈ। ਜਾਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ—ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦਾ ਸਾਂਘਾ ਸੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਾ ਦਿੰਦਾ। ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਸੁੱਟਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਹੁਣ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਹੁਣ ਮਾਸ ਲਈ ਬਾਘ ਵਾਂਗ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਆਦਰਯੋਗ, ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਮੰਚਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਨੇ ਸਪ ਨੂੰ ਲੈਣ ਲਈ ਮੰਦਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਕਮਾਨ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋਈ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਉਠੀ ਹੋਵੇ, "ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ!" ਚੀਕ ਮਾਰਦੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਰੋ ਪਈ। ਉਸ ਦੀ ਰੋਹੀ, ਬਗਲੇ ਵਾਂਗ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਹੋਇਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਾਟੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਵੀਸਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਾਲੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਤੀਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਾ ਕੇ ਲਗ ਪਈ। ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਤਾਰਾ, ਜਿਵੇਂ ਜੜ ਤੋਂ ਉਖੜੀ ਹੋਈ ਬੇਲ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਬਾਂਦਰ ਵਾਲੀ 'ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਹੇ ਯੋਧਾ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚ ਅਗਲੇ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ?" "ਉਠੋ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਵਿਛੌਣ ਤੇ ਜਾਓ; ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਯੋਧਾ, ਤੇਰੀ ਧਰਮ-ਪੂਰਨ ਕਰਤੂਤ ਤੋਂ, ਅੱਜ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸੁੰਦਰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਸ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ, ਮੈਂ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ, ਵੱਡੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾ ਗਿਆ।" "ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਵਾਕਈ ਵੱਡਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ; ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਜ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ 'ਚ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ।" "ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਉਹ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ; ਹੁਣ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਫਲ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ।" "ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਲਗ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਨਹੀਂ, ਭਰਮ ਵਿਚ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚੰਗੇ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।" ਇਹ ਤਾਰਾ ਦਾ ਦੁਖ, ਵਿਲਾਪ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵੁਕਤਾ, ਸੰਤਾਪ ਅਤੇ ਪਿਆਰ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਰਾਜ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਨਿਆਯੀ ਮਾਰ, ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਵਿਰासत, ਸਭ ਇਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਝਲਕਦੇ ਹਨ।