ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਵਾਚੀਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉੱਨੀਵੇਂ ਅਤੇ ਵੀਹਵੇਂ ਸੱਰਗ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਜਦ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ ਵਾਲ਼ੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਪਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹੇ, ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਪਤੀ ਨਿਰਦਈ ਮੌਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਪਈ। ਜਦ ਅੰਗਦ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਅਗੂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਬਕਰੀਆਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਕੋਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਮੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਉਂ ਡਰ ਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹੋ?” ਤਾਰਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੇਕਰ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਇਕ ਭਰਾ ਨੇ ਦੂਜੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ?” ਉਸ ਵਾਨਰ ਰਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ, ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਉਚਿਤ ਬੋਲ ਪਏ, “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਜਾਓ। ਮੌਤ ਰੂਪ ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਾਲ਼ੀ ਨੇ ਜਿੱਦਾਂ ਰੁੱਖ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਹੋਵੇ।” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰਾਈ ਤੇ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਵਾਓ, ਤੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਣਾਓ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਗੇ। ਜਾਂ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਵਾਨਰ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਣ। ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਬਿਨਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ, ਵਧੇਰੇ ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਡਰ ਹੈ।” ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉਚਿਤ ਬੋਲਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ, ਮੇਰਾ ਸੁਖੀ-ਭਾਗੀ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਥੋਂ ਦੌੜ ਪਈ। ਜਦ ਉਹ ਚੱਲੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਾ ਫੇਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਸੁੱਟ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਰਹੀ ਘਣਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ, ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਉਂ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ ਛਿਟਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ, ਮਾਸ ਲਈ ਚੀਤੇ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ, ਜਿਸਦੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਵਾਸਤੇ ਝੰਡੇ ਤੇ ਮੰਚ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਇਉਂ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਨੇ ਸਾਂਪ ਲਈ ਮੰਦਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਫੜੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵੀ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਜਦ ਆਪਣੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਖ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਈ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਉੱਠ ਕੇ “ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ!” ਆਖ ਕੇ ਰੋ ਪਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਫਾਹੇ ਵਿੱਚ ਬੱਧਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਤਾਰਾ ਦੀ ਆਹੋ-ਬਿਲਾਪ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਬਗਲਾ ਚੀਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵੀ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ ਹੋਈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ ਉਸਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਹੁਣ, ਵੀਹਵਾਂ ਸੱਰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਤੀ ਕੋਲ ਗਈ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ, ਜੋ ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਸੀ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨ ਤੜਫ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਵਾਨਰ ਉਪਰੇ ਪੌਦੇ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹੋਣ। ਉਸਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, “ਹੇ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਅਗੂ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ? ਉੱਠ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਖਟੀਆ ਤੇ ਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਜਾ ਚੁੱਕਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬੈਠਾ।” ਤਾਰਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਤੇਰੇ ਧਰਮਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅੱਜ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਸੁੰਦਰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁਰਗ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਤੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਹੁਣ, ਜਦ ਤੂੰ, ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਦਾ ਅਗੂ, ਚਲਾ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਵੱਡਾ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ ਵੀ, ਅੱਜ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੰਡਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੂੰ ਲੈ ਲਈ, ਉਹ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹੁਣ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਗਮਗੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।