ਜਦੋਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਜੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨੇਕੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਕਹੀਆਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਵਾਨਰ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਨਾ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਰਣੈ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੰਡ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦੰਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਜੋ ਦੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਸਥਿਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਦੁਖ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਡਰ ਛੱਡ ਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਨਿਯਮਤ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਤੂੰ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤਿ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤਿ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਕ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਨੇ ਵੀ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬਿਨਾ ਜਾਣੇ-ਬੂਝੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵੀਰ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ।” ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੇ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨਿਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੀ, ਤੱਤ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤੀ ਦੀ ਕਰੂੜ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਦੌੜ ਪਈ। ਅੰਗਦ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜੋ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਸਨ, ਜਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਡਰਾਏ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਥੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਕੋਲ ਗਈ ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਭਗਤ ਸਾਥੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਡਰ ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹੋ? ਜੇ ਰਾਜ ਦੇ ਲਈ ਭਰਾ ਨੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ—” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਅਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਜਦ ਤੱਕ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਜਾ, ਅੰਗਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਮੌਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਾਲੀ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਸੁੱਟੇ, ਪਰ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਜਰ ਨਾਲ। ਸਾਰੀ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਦੇ ਮਰਨ ਨਾਲ, ਹਾਰ ਗਈ ਤੇ ਉਜੜ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੋ, ਤੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾ ਦਿਓ; ਹੁਣ ਵਾਨਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਖੜੇ ਅੰਗਦ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਗੇ। ਜਾਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਵਾਨਰ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪਤਨੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਬਿਨਾ; ਉਹਨਾਂ ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਡਰ ਹੈ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਨੇ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ?” ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ ਦੌੜ ਪਈ। ਜਦ ਉਹ ਚਲਦੀ ਗਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਜੋ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਸੁੱਟ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਵਾਲੀ ਹੁਣ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਬਾਘ ਵਲੋਂ ਮਾਸ ਲਈ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਆਦਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਹੇਠ ਬੈਨਰ ਤੇ ਮੰਡਪ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਨੇ ਸੱਪ ਲਈ ਮੰਦਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧਨੁਸ਼ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਅਣਸੁਧੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਜਦ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਈ, 'ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ!' ਚੀਕ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਹੀ ਵਿਚ ਜਕੜਿਆ ਵੇਖ ਕੇ। ਤਾਰਾ ਦੇ ਐਸੇ ਵਿਲਾਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵੀ ਘਣਾ ਦੁਖ ਹੋਇਆ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਹੁਣ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਵੀਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਨੇ, ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਗਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋ ਪਈ।