ਵਾਲੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਗਲਾ ਆਂਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਐਸਾ ਬੋਲੇ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਾਥੀ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਜੇ ਮੈਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜਾਣ-ਬੂਝ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" ਵਾਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਅੰਗਦ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਤਾਰਾ ਲਈ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਇੰਨਾ ਦੁਖ ਨਹੀਂ, ਜਿੰਨਾ ਅੰਗਦ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਐਸਾ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪੌਣਡ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਬਚਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਇਕੱਲਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤ ਹੈ; ਰਾਮਾ, ਤਾਰਾ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤ ਅੰਗਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਹੈ।" ਵਾਲੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਅੰਗਦ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਬੁਧੀ ਲਗਾ; ਤੂੰ ਦੋਵੇਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਹੀ-ਗਲਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਭਰਤ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਅੰਗਦ ਲਈ ਵੀ ਸੋਚ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਵੇਂ ਕਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੇ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਹੀ ਕਰ।" "ਜੋ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸਾਦਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਚਲ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦ ਤਾਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਲੱਭੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ-ਪੂਰਨ ਤੇ ਸਿਆਣੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। "ਤੂੰ ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ, ਹਨੂਮਾਨ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਕੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਸਜ਼ਾ ਪਾਉਂਦਾ, ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੇ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।" "ਸਜ਼ਾ ਪਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ। ਦੁਖ, ਮੋਹ, ਤੇ ਡਰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹਨੂਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਨਿਯਮਤ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਦ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਵਾਲੀ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਸੋਚ-ਵਿੱਚਾਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਤੇ ਧਰਮ-ਭਰੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਲੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ, ਚੰਗੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। "ਜਦ ਮੈਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਅਣਜਾਣੇ ਬੋਲਿਆ, ਰਾਜਨ, ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇੰਦਰ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਸ਼ੌਰਿਆ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਰਾਜਨ।" ਹੁਣ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨਿਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਹਨੂਮਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਮਝਦਾਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਪਥਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ, ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਜੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਓਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ, ਹਨੂਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੀ ਕਰੂੜ ਮੌਤ ਦਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਹੋਈ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਪੈ ਗਈ। ਅੰਗਦ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੱਡੇ ਹਨੂਮਾਨ, ਜਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਮਾਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਡਰ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨੂਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਹਿਰਣਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ, ਜੋ ਖੁਦ ਵੀ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਨੂਮਾਨਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਥੀ ਸੀ, ਕਿਉਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਡਰ ਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹੋ?" "ਜੇ ਰਾਜ ਲਈ, ਇਕ ਭਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੂਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ—" ਤਾਰਾ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਉਚਿਤ ਬਾਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਜਦ ਤਕ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਜੀਵਤ ਹੈ; ਅੰਗਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਮੌਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਭਾਵੇਂ ਵਾਲੀ ਨੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪਥਰ ਸੁੱਟੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੀ ਹਨੂਮਾਨ ਫੌਜ, ਹਨੂਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਵਾਲੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਵਿੱਖਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" "ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰੋ, ਤੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਣਾਓ; ਹਨੂਮਾਨ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਣਗੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਖੜਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਹਨੂਮਾਨ ਅੱਜ ਹੀ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਣ। ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਪਤਨੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਿਨਾ ਪਤਨੀ ਵਾਲੇ, ਦੋਵੇਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਠੱਗਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੈ।" ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਾ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਨਾਲ, ਉਚਿਤ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਹਨੂਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਵੱਡਾ ਭਾਗਵਾਨ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਦੀ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੀ, ਭੱਜ ਪਈ। ਜਦ ਉਹ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਵਾਲੀ, ਤਾਰਾ, ਤੇ ਅੰਗਦ ਦੀ ਕਥਾ, ਧਰਮ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਦੁਖ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ, ਤੇ ਨਵੀਂ ਆਸ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।