ਵਾਲੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਾਘਵ! ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਸਦਾ ਸਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਵਿਚ ਫਰਕ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਸਮਝੀਂ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣੇ ਕਿਸੇ ਅਧਰਮ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨਹਾਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਗਲਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਉਹ ਦਰਦ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਾਥੀ ਚੀਕੜ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। “ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਨਾ ਹੀ ਤਾਰਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਅੰਗਦ ਲਈ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸਿਆ, ਹੁਣ ਜਦ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ, ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਤਲਾਬ ਵਾਂਗ ਮੁਰਝਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਅਜੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਮੇਰਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮ! ਤੂੰ ਤਾਰਾ ਦੇ ਇਸ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਂ।” “ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਵਰਤ। ਤੂੰ ਜੋ ਭਾਵਨਾ ਭਰਤ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਲਈ ਵੀ ਰੱਖੀਂ। ਤੂੰ ਇਹ ਵੀ ਯਕੀਨੀ ਕਰੀਂ ਕਿ ਸੁਗਰੀਵ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਵਾਲੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀ ਭਾਰ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਭੁੱਲੇ। ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦ ਤਾਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੇਰੇ ਹੱਥੀਂ ਮੰਗੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਭਰਪੂਰ ਬਚਨ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਾਫ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਵਾਨਰ! ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਨਾ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੱਕੇ ਨਿਰਣੈ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੋਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਸਜ਼ਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਦੋਵੇਂ, ਜਦ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਗਿਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮ-ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਡਰ ਛੱਡ ਦੇ। ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨਿਯਮਤ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਦ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਸੁਗਰੀਵ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰੇਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁੱਧ-ਕੁਸ਼ਲ ਵਾਨਰ ਨੇ ਚੰਗੇ ਚੁਣੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਜਦ ਮੈਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਣਜਾਣੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕਹਿ ਬੈਠਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੂੰ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਭੈੜੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਲਈ ਭੀ ਡਰਾਵਨਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ।” ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੇ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕੰਡ ਦੇ ਉਨੀਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਪਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਦਿਲੋਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ, ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕਰੂੜ ਮੌਤ ਦਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਭੱਜੀ ਆਈ। ਅੰਗਦ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ, ਜਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਡਰ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਹੋਏ, ਐਸੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣਾਂ ਦਾ ਸਿਰਦਾਰ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲ ਵਧੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵਾਨਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਡਰ ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹੋ?” “ਜੇ ਰਾਜ ਲਈ, ਭਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ...” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਜੋ ਮਨਚਾਹੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਉਚਿਤ ਬਚਨ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਜਦ ਤੱਕ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾ। ਅੰਗਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਮੌਤ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਈ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਈ ਹੈ।” “ਵਾਲੀ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟੇ, ਪਰ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੀ ਵਾਨਰ ਫੌਜ, ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਵਾਲੀ—ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਤੇਜੀਲਾ—ਮਰ ਗਿਆ, ਹਾਰ ਗਈ ਤੇ ਛਿੜ-ਵਿਖੜ ਗਈ।” “ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀਰ ਕਰਣ, ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣ, ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਲਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਵਾਨਰ ਅੱਜ ਹੀ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਣ।” “ਇੱਥੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਵਿਆਹੇ ਤੇ ਕੁਝ ਅਵਿਆਹੇ, ਵੱਡੇ ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ ਵੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਡਰ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੇੜੇ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਤਾਰਾ ਨੇ ਉਚਿਤ ਬਚਨ ਆਖੇ: “ਜਦ ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦਾ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ, ਭੱਜ ਗਈ।