ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਧੀਆ ਤੇ ਧਰਮਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜੋ ਹੁਕਮ ਤੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਹੀ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਆਦੇਸ਼ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਪੱਖੋਂ, ਤੇਰਾ ਸੰਯਮ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਿਤਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੀ ਇਹ ਕਰਮ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁ ਨੇ ਧਰਮ ਭਰਪੂਰ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਏ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਏ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਹੀ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਦੰਡ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੁਗਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਦੰਡ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਚੋਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਰਾਜਾ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਦੰਡ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਦ ਪਾਪੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੂਰਵਜ ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਪੱਤੀ ਚਾਹੀ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਕੀਤਾ। ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਵੀ ਜਦੋਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿਚ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ; ਇਹ ਮਾਰਨਾ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਸੀ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਹੁਣ, ਹੋਰ ਵੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਗੁੱਸਾ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਜਾਲ, ਫੰਦੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ—ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ, ਡਰਪੋਕ, ਲਾਪਰਵਾਹ ਜਾਂ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਰਹਿਤ ਜਾਂ ਚੌਕਸ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਪਿੱਠ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਰਾਜਾ-ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਟਾਹਣੀ-ਜੀਵ (ਵਨਜੀਵੀ) ਹੈਂ। ਧਰਮ ਦੀ ਰਖਿਆ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਲਈ, ਰਾਜੇ ਹੀ ਦਾਤਾ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਕਲੀਫ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਨਾ ਅਪਮਾਨ, ਨਾ ਬੁਰਾ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਹ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੂੰ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਧਰਮ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲੱਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸਚ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉੱਚੇ ਦੀ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵੀ ਉੱਚੇ ਕੋਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇਠਲੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਣਚੰਗਾ ਜਾਂ ਦੁਖਦਾਈ ਬੋਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਸਮਝੀਂ; ਤੂੰ ਤਾਂ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਤੇ ਸਿੱਧੇ-ਸਾਧੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨਿ, ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖੀ। ਗਲੇ ਵਿਚ ਰੋਹ ਆਉਣ ਕਰਕੇ, ਵਾਲੀ ਨੇ ਦਰਦ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰਾਮ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਥੀ ਚੀਕੜ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਨਾ ਤਾਰਾ ਲਈ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਕੁਟੰਬ ਲਈ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਝਲਕ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੋਖਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਅਧੂਰੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਇੱਕੋ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਮ, ਤਾਰਾ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਸੂਗਰੀਵ ਤੇ ਅੰਗਦ ਵੱਲ ਲਾ; ਤੂੰ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੈਂ, ਜੋ ਕੀ ਕਰਨਾ ਤੇ ਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਛਾਣਨ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੈਂ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਭਰਤ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹੀ ਵਰਤਾਵ ਸੂਗਰੀਵ ਤੇ ਅੰਗਦ ਲਈ ਵੀ ਕਰੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਵੇਂ ਕਿ ਸੂਗਰੀਵ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰੇ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲਗਨ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਾਰ ਵਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਤੂੰ ਕਰੀਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਚਲ ਕੇ, ਸੁਗਤਿ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਤਾਰਾ ਨੇ ਰੋਕਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮੌਤ ਮੰਗੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੂਗਰੀਵ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਤੇ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਹੁਣ ਸਾਫ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। "ਤੂੰ ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੀਂ, ਹੇ ਵਾਨਰ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦੁਖ ਕਰ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਦੋਵੇਂ, ਕਰਮ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਜਦੋਂ ਯੋਗ ਦੰਡ ਲਿਆ, ਤੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਰੂਪਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਦੁਖ, ਭਰਮ ਤੇ ਡਰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਛੱਡ ਦੇ; ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਨਿਯਮ ਨਿਧਾਰਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਤੂੰ ਟਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਦ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੂਗਰੀਵ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਭਰੇ, ਧਰਮਕ ਸ਼ਬਦ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਨੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ, "ਜਦ ਮੈਂ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇੰਦਰ ਵਰਗੀ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਸੰਤੋਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ।" ਹੁਣ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਵਿਖਿਆਤ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉੱਨੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ।