ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਨਿਆਯਪੂਰਨ ਬੋਲ ਕਹਿਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਭਰਤ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਘ ਵਾਂਗ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ? ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਚਤ ਕਰਤਵ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੂੰ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਿਆ। ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀ ਲਈ ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਗੁਣੀ ਚੇਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮਾਨ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਮਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਜੋ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਪਛਾਣਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰ! ਪਰ ਆਪ ਜੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪ ਅਸਥਿਰ ਹੈਂ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਬਣ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ? ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸੱਚੇ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਠਹਿਰਾ। ਜਦ ਤੂੰ ਸੁਗਰੀਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਦੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰੂਮਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਭਾਬੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਣ ਅਣੁਚਿਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਟਕਣ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰਕ ਰੀਤੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜ਼ਰੀਆ ਨਹੀਂ—ਸਿਵਾਏ ਸਜ਼ਾ ਦੇ। ਮੈਂ, ਇੱਕ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਕਸ਼ਤਰੀਯਾ, ਤੇਰੀ ਪਾਪੀ ਕਰਤੂਤ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ—ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ, ਜਣਨੀ ਭੈਣ ਦੀ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇੰਝ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੌਤ ਹੀ ਹੈ; ਪਰ ਭਰਤ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੇ ਉੱਚਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਉਲੰਘਣਾ ਅਣਡਿੱਠੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਭਰਤ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਟਬੱਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਸੀਂ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ, ਭਰਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੱਦਾਂ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਟਬੱਧ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਦੋਸਤੀ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਉਨੀ ਹੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਲਈ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਧਰਮਕ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਆਦੇਸ਼ ਤੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ; ਇਹ ਤੇਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਰੋਕਣ ਦਾ ਕੰਮ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੀ ਇਹ ਕਰਤਵ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ; ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੂ ਨੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਦੋ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਵਾਰਤਾਂ ਗਾਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅਪਣਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਹੀ ਰਾਹਾ ਅਪਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਸਜ਼ਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਭੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਜਾਂ ਛੱਡਣ ਨਾਲ, ਚੋਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਰਾਜਾ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਪੂਰਵਜ ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਮੰਗੀ ਸੀ; ਜਦ ਇੱਕ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਾਪ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਨਾਸਮਝ ਰਾਜੇ ਜਦ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ; ਇਹ ਮਾਰਨਾ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਰਣ ਸੁਣ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਗੁੱਸਾ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ; ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਜਾਲ, ਫੰਦੇ ਤੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਜਾਨਵਰ ਫੜਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੌੜਦੇ, ਡਰਦੇ, ਬੇਖ਼ਬਰ ਜਾਂ ਡਟੇ ਹੋਏ ਹੋਣ। ਜੋ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਰਹਿਤ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਲੜਦਾ ਹੋਵੇਂ ਜਾਂ ਨਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਕ ਡਾਲੀ-ਜੀਵ (ਵਨਚਰ) ਹੈਂ। ਦੁਲਭ ਧਰਮ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਲਈ, ਰਾਜੇ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਇਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਉਪਹਾਸ, ਨਾ ਬਦਸਲੂਕੀ, ਨਾ ਹੀ ਮਾੜਾ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਹੀ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੂੰ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੁੱਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਪਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲੱਭਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਛਾਣ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕੇਵਲ ਵੱਡਾ ਹੀ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਣਚੰਗੇ ਜਾਂ ਅਣਉਚਿਤ ਬੋਲ ਕਹਿ ਬੈਠਾ, ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਮੰਨੋ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਅਟਲ ਬੁੱਧੀ ਸਹੀ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।