ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਤਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਆਂਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ-ਸਾਧੇ ਭਰਤ ਵਲੋਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਰਤ ਜੋ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਇਨਾਮ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੋਹਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੂਰਵੀਰ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ। ਜਦ ਤੱਕ ਭਰਤ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਕੌਣ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਚਤ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਡਿੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਯਥਾ ਯੋਗ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਤੂੰ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਬਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਮਲ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ੀ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ, ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਅਡਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੈਂ। ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਿਤਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਗੁਣਵਾਨ ਚੇਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਕਸ਼ਮ ਅਤੇ ਜਾਣਣ ਵਿਚ ਔਖਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰ! ਪਰ ਆਪ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ, ਆਪ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਅਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਾਂਗ deliberation ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਠਹਿਰਾਵੀਂ। ਤੂੰ, ਜਦ ਤੱਕ ਸੁਗਰੀਵ ਜਿਹਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਜੀਵਤ ਹੈ, ਰੂਮਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਪੁੱਤਰੀ-ਵਧੂ ਹੈ, ਨਾਲ ਵਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੁਆ। ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉਲਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰ-ਮੁੱਖ, ਉਹਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਮੈਂ, ਜੋ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ ਕਸ਼ਤਰੀਯ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਪਾਪ—ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਜਣਨੀ ਭੈਣ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਲ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਹ ਸਹਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੌਤ ਹੀ ਹੈ; ਪਰ ਭਰਤ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਵਿਅਕਤੀ ਵਲੋਂ, ਉਚੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਭਰਤ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਸੀਂ, ਹੇ ਵਾਨਰ-ਰਾਜ, ਭਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਓਹੀ ਹੈ ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਲਈ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਲਾਈ ਹੈ। ਜੋ ਵਚਨ ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਮੈਂ, ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ, ਉਸ ਵਚਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਧਰਮਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੁਕਮ ਤੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ—ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਰੋਕਣਾ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੀ ਇਹ ਕਰਤਵ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਕੇ; ਮਨੁ ਨੇ ਜੋ ਦੋ ਉੱਤਮ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਏ ਸਨ, ਉਹ ਧਰਮ-ਕੁਸ਼ਲ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਏ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਹੀ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ। ਜਦ ਰਾਜੇ ਸਜ਼ਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਲੋਕ। ਚਾਹੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਚੋਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੇ ਰਾਜਾ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਉਸ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਮੰਗਿਆ ਸੀ; ਜਦ ਇਕ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਾਪ ਐਸਾ ਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕੀਤਾ। ਹੋਰ ਅਣਧਿਆਨ ਰਾਜੇ ਵੀ ਜਦ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦੇ; ਇਹ ਮਾਰਨਾ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਹੋਰ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਵੀ ਸੁਣ, ਹੇ ਵਾਨਰ-ਮੁੱਖ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦੁੱਖ ਹੈ ਨਾ ਕ੍ਰੋਧ, ਹੇ ਵਾਨਰ-ਮੁੱਖ; ਮਨੁੱਖ ਜਾਲ, ਫੰਦੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਔਖੇ-ਸੌਖੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੁਕ ਕੇ ਜਾਂ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼, ਅਨੇਕ ਜਾਨਵਰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੌੜਦੇ ਹੋਣ, ਡਰੇ ਹੋਣ, ਸੁਸਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਥਾਂ ਤੇ ਖੜੇ ਹੋਣ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਿਆਨਹੀਣ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਪਿੱਠ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਇਥੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਚਾਹੇ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਟਹਿਣੀ-ਜੀਵ (ਵਨ-ਜੀਵ) ਹੈਂ। ਧਰਮ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਲਈ, ਰਾਜੇ, ਹੇ ਵਾਨਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਾਤਾ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਅਪਮਾਨ ਜਾਂ ਅਪਰੀਤ ਗੱਲ ਕਰਨੀ; ਇਹ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਪਰ ਤੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸਿਰਫ ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਆਖੇ ਗਏ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚੇ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇਠਲਾ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਅਣਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਣੁਚਿਤ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰੀਤ ਬਚਨ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਠਹਿਰਾਵੋ; ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਲੋਕ-ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਅਡਿੱਠੀ ਬੁੱਧੀ ਸਹੀ ਕਰਤਵ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ।