ਜਦੋਂ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੇ ਤੀਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਸੁਗਰੀਵ ਲਈ ਰਾਜ ਮਿਲਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਨਿਆਇਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜਾਇਜ਼ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਜਵਾਬ ਦੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੀਰ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਧਰਮਿਕ ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਪਰ ਤੇਜ਼ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਲੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਿਟ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ’ਤੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਉਲਾਹਨਾ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮ, ਧਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਬਿਨਾਂ ਧਰਮ, ਧਨ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝੇ, ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਏ ਬਿਨਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਵਾਨਰ ਸਵਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਇক্ষਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ—ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਸਮੇਤ—ਪਸ਼ੂਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਿਆਂਪ੍ਰੀਤ, ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਭਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਇਨਾਮ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਪਕੜਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸੂਰਵੀਰ ਰਾਜਾ ਹਨ। ਸੱਚੇ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਘੁੰਮਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਭਰਤ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਘ ਵਾਂਗੂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਧਰਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਚਤ ਕਰਤੱਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਤੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਹਨ, ਤੂੰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈਂ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਤੇ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ। ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਜਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਗੁਣੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਮਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਬੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰ! ਪਰ ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ, ਜੋ ਖੁਦ ਅਸਥਿਰ ਹੈਂ, ਅਸਥਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਜਿਹੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਰਗਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ। ਤੂੰ, ਜਦੋਂ ਸੁਗਰੀਵ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਤ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਰੁਮਾ ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਪਾਪੀ ਕਰਤੂਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਢੰਗ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਸਜ਼ਾ ਦੇ। ਮੈਂ, ਜੋ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਛਤਰੀ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਪਾਪ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ, ਗਰਭ-ਭੈਣ ਦੀ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਪਰ ਭਰਤ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਉਲੰਘ ਗਿਆ, ਉੱਚੇ ਉੱਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਭਰਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੈ; ਅਸੀਂ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ, ਭਰਤ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸੀਮਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਲਈ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਲਾਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਵਚਨ ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਭੁਲਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਿਕ ਵਜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਹੁਕਮ ਤੂੰ ਦੇਵੇਂ, ਉਹ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਵੇ। ਹਰੇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਤੇਰਾ ਰੋਕਿਆ ਜਾਣਾ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੀ ਇਹ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ; ਮਨੁ ਨੇ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਏ ਸਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਏ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਹੀ ਆਚਰਣ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਸਜ਼ਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਚੋਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਰਾਜਾ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਉਸ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ਜ ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਕਲੇਸ਼ ਚਾਹਿਆ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਾਪ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਅਣਧਿਆਨ ਰਾਜੇ ਵੀ ਜਦੋਂ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ; ਤੇਰਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਹੋਰ ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਵੀ ਸੁਣ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਜਾਲ, ਫੰਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ... (ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ)।