ਜਦੋਂ ਵਾਲੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਵਲ ਮੁੜ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਤੂੰ ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ, ਨੀਚ ਤੇ ਝੂਠਾ ਨਮਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈਂ—ਇਹ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਆਚਰਨ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਅਣੁਚਿਤ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕੰਮ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਭ ਨੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਹੇਂਗਾ? ਰਾਮ, ਤੂੰ ਜੋ ਬਹਾਦਰੀ ਸਾਡੀ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜ ਕੇ ਮਾਰਦਾ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੂੰ ਦੇਖਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਵੈਵਸਵਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ। ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਣਦੇਖੇ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਸਗਰੀਵ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਾਸਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ; ਮੈਂ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਮਾਈਥਲੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਮੰਦ ਰਾਛਸ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਗਲ ਵਿਚ ਰੱਸਾ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਮਾਈਥਲੀ ਭਾਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟੀ ਖੋਤੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਜਦ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲੇ; ਪਰ ਇਹ ਅਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤਾਂ ਨਸੀਬ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਹੈ, ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਹ ਜਵਾਬ ਦੇ। ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ, ਤੀਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਸਨਾ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਵਲ ਤੱਕਦਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਲੀ ਦੇ ਇਹ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਧਰਮਯੁਕਤ, ਲਾਭਕਾਰੀ ਪਰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ, ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਕਾਂਤੀ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਬੱਦਲ ਜਾਂ ਬੁਝੀ ਅੱਗ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਜਿਸਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਧਰਮ, ਧਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਤੂੰ ਬਿਨਾਂ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝੇ, ਬਚਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਝਿੜਕਦਾ ਹੈਂ? ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਬਿਨਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਵਾਨਰਾਂ ਵਾਲੀ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਉਪਵਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਧਰਮਕ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਨਿਆਏ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਇਨਾਮ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸੱਚ ਤੇ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਵਕਤ ਤੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਬਹਾਦਰ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਕਿ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕੇ। ਜਦ ਭਰਤ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਘ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਅਧਰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਚਤ ਕਰਤਵ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਹੋਏ, ਭਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕੇ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਤੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਨ, ਤੂੰ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈਂ, ਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਿਆ। ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀ ਲਈ ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਗੁਣਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਸਮਾਨ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਧਰਮ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਔਖਾ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰ; ਪਰ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ, ਜੋ ਆਪ ਅਸਥਿਰ ਹੈਂ, ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਫ ਤੇ ਸੱਚ ਗੱਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ। ਸੁਣ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਗਰੀਵ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਰੁਮਾ ਨਾਲ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਿਆ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ, ਜੋ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਖ਼ਤਰੀ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਪਾਪ ਕਦੇ ਸਹਿੰਦਾ ਨਹੀਂ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ, ਜਣਨੀ ਭੈਣ ਦੀ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਛੂਹੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਐਸਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੌਤ ਹੀ ਹੈ; ਪਰ ਭਰਤ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਕਰਤਵ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਕਿਵੇਂ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਭਰਤ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ, ਭਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਸਗਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਰਗੀ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਰਾਜ ਵਾਸਤੇ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਵਚਨ ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਤੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਹੁਕਮ ਤੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।