ਵਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਤਾਰਾ ਨੇ ਸਚ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਧਰਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਤੀ ਇਸਤਰੀ ਨਿਕਰਯਾ ਪਤੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਠੱਗ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ, ਨੀਚ ਤੇ ਝੂਠੀ ਨਮਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪੀ, ਦਸ਼ਰਥਾ ਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ?" "ਮੈਂ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਧਰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਰਾਮ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ—ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਐਸਾ ਅਸ਼ੁਭ ਤੇ ਨਿਰਧਰਮ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੇਕ ਲੋਕ ਨਿੰਦਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰੇਗਾ, ਤੂੰ ਕੀ ਕਹੇਗਾ? ਰਾਮ, ਤੂੰ ਜੋ ਸ਼ੌਰਯ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਨਿਰਪੱਖ ਸੀ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਕਿ ਤੂੰ ਐਸਾ ਸ਼ੌਰਯ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਦੁਰਜਨ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੰਗ ਕਰਦਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਦੇਖਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਵੈਵਸਵਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਮੈਂ, ਜੋ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਣਦੇਖੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਸੌਂਦੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ; ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮੈਥਿਲੀ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਮੰਦ ਰਾਕਸ਼ਸਾ, ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਅਪਹਰਨਕਾਰ, ਨੂੰ ਗਲ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਚਾਹੇ ਮੈਥਿਲੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟੀ ਖੋਤੀ ਨੂੰ।" "ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਣਾ ਸਹੀ ਹੈ ਜਦ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਰਧਰਮ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਗਲਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜਾਇਜ਼ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਉਚਿਤ ਜਵਾਬ ਦੇ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਤਕਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਚੁਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ ਅਠਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਵਾਲੀ ਦੇ ਆਖਰੀ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਤਿੱਖੇ, ਪਰ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਤੇ ਧਰਮਕ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਚੁਪ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਠੰਡੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਨਿੰਦਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਧਰਮ, ਧਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਬਚਪਨ ਵਾਲੀ ਬੇਵਕੂਫੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੇਕ, ਸਚੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਭਰਤ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਧਨ ਦਾ ਮੂਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਉਪਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਹੈ; ਉਹ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਜਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਘੁੰਮਦੇ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਭਰਤ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਘ, ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੌਣ ਧਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਥ ਤੋਂ ਭਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਾਂ।" "ਪਰ ਤੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭਟਕਿਆ, ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼, ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਨਹੀਂ। ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੇ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਪੰਥੀ ਲਈ ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਗੁਣਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੁੱਤਰ ਸਮਾਨ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਧਰਮ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।" "ਧਰਮ, ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਆਤਮਾ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮੰਦਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ, ਅਸਥਿਰ, ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵਾਂਗ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੀਆਂ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ।" "ਤੂੰ, ਜਦ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਜੀਵਤ ਸੀ, ਰੂਮਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਭਾਬੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਪ ਕਰਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ—ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਦੀ ਸਜ਼ਾ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਲੋਕ ਆਚਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂਦਾ, ਵਾਨਰ ਮੁਖਿਆ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਰੋਕਟੋਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—ਸਿਵਾਏ ਸਜ਼ਾ ਦੇ।" "ਮੈਂ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ, ਤੇਰੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਿਤਾ ਦੀ, ਭੈਣ ਦੀ, ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਏ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਐਸਾ ਕਰੇ, ਸਜ਼ਾ ਮੌਤ ਹੈ; ਪਰ ਭਰਤ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" "ਤੂੰ, ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ, ਉਚਿਤ ਕਰਤਵ ਦੇ ਉਲੰਘਣ ਨੂੰ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧਰਮ ਪੰਥੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਭਰਤ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੈ; ਤੇ ਅਸੀਂ, ਵਾਨਰ ਮੁਖਿਆ, ਭਰਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੱਦਬੰਦੀ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ; ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਰਾਜ ਲਈ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਨੀਤੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਰਤਵ-ਪਾਲਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਵਾਨਰ ਮੁਖਿਆ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ।