ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਤੀਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਘਾਵ ਨਾਲ, ਵਾਲੀ ਨੇ ਰਾਮ ਵਲ ਵੇਖ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਬੋਲ ਕਹਿਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮ, ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਇਨਾਮ—ਇਹ ਸਭ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਮਨ-ਮੁੱਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ। ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਤੁਰੰਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਚਿੱਤ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਰਾਜ-ਚਾਲ ਵੀ ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਨ ਤਾ ਧਰਮ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਹੈ, ਨ ਹੀ ਧਨ ਦੀ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇਸ ਕਰਤੂਤ ਬਾਰੇ ਕੀ ਦੱਸੇਂਗਾ? ਰਾਜਾ-ਘਾਤੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਘਾਤੀ, ਗਾਂ-ਘਾਤੀ, ਚੋਰ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਾਸਤਿਕ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੁਗਲਖੋਰ, ਕੰਜੂਸ, ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪੀ ਨਾਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਚਮੜੀ, ਵਾਲ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਧਰਮਵਾਨ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ; ਮੇਰਾ ਮਾਸ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਵਰਗੇ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਪੰਜ ਨਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਜੀਵ—ਸਾਹਿ, ਸੂਅਰ, ਗੋਹ, ਖਰਗੋਸ਼, ਤੇ ਕਛੂਆ—ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਾਸ ਨਹੀਂ। ਰਾਮਾ, ਜਿਹੜੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਚਮੜੀ ਜਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੁੰਦੇ, ਤੇਰਾ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਪੰਜ ਨਖਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਨੂੰ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਤੇ ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਫਸ ਗਿਆ। ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਰਾਖੇ ਹੋਣ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੰਗੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਪਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਤੂੰ ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਕਪਟੀ, ਨੀਚ, ਤੇ ਝੂਠੀ ਨਿਮਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈਂ—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਅਧਰਮੀ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਹੇਂਗਾ? ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਇਹ ਸ਼ੌਰਯ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਇਆ, ਜਦ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਇਹ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜਦਾ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ। ਪਰ ਮੈਂ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਲੁਕ ਕੇ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੰਕ ਮਾਰ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਮੋਹ ਵਜੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਦੱਸ ਦੇਂਦਾ; ਮੈਂ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੇਰੀ ਮਾਈਤਲੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਖਸ, ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਅਪਹਰਣਕਾਰੀ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਗਲ ਵਿਚ ਰੱਸੀ ਪਾ ਕੇ, ਜਿਉਂਦਾ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਮਾਈਤਲੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟੀ ਖੋਤਕਣੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਣਾ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਸੰਸਾਰ ਤਾਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੋਚ ਕੇ ਦੱਸ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਤੀਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਵਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਵਾਯੂਪੁਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਏ, ਚਾਨਣ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਖਾਲੀ ਬੱਦਲ ਜਾਂ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਵਧੀਆ, ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਲੋਕ ਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਬਚਪਣ ਵਾਲੀ ਬੇਸਮਝੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਇਥੇ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਏ ਬਗੈਰ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸਿਰਫ਼ ਵਾਨਰਾਂ ਵਾਲੀ ਉਤਾਵਲੇਪਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਜਿਹੜੀ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਪਸ਼ੂਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਧਰਮੀ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਭਰਤ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਜ਼ਾ-ਇਨਾਮ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੋਵਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਪਾਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਧਰਮੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਘੁੰਮਦੇ ਹਾਂ। ਜਦ ਭਰਤ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਹ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਧਰਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਕਰਤੱਵ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਜਿਹੜੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਾਂ, ਭਰਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ। ਪਰ ਤੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਗਿਆ, ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਨ, ਤੂੰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੈਂ, ਤੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਿਆ। ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ—ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਸਮਾਨ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਧਰਮ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਧਰਮ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਤੇ ਅਤਿ ਔਖਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰ; ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰ ਹੈਂ, ਤੇ ਅਸਥਿਰ, ਅਣਸੰਯਮੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਅੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾ ਵਾਂਗ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ—ਇਹ ਕਿਉਂ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਵਾਲੀ ਵਿਚ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਕਰਤੱਵ ਬਾਰੇ ਵਿਵੇਚਨਾ ਕੀਤੀ।